Του Χρήστου Γαδ
Η κρίση στο Στενό του Ορμούζ ξαναβάζει στον χάρτη μια διαδρομή που μέχρι πρότινος έμοιαζε περισσότερο με γεωπολιτικό στοίχημα παρά με ρεαλιστική εμπορική εναλλακτική: τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό της Αρκτικής.
Καθώς οι πάγοι υποχωρούν, η Ρωσία ανοίγει τον δρόμο με πυρηνοκίνητα παγοθραυστικά και η Κίνα εγκαινιάζει την πρώτη τακτική εμπορική σύνδεση, το Πεκίνο επιχειρεί να μετατρέψει τον «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού» από στρατηγικό σχέδιο σε πραγματικό εμπορικό διάδρομο προς την Ευρώπη.
Το κέρδος σε χρόνο είναι εντυπωσιακό. Οι κίνδυνοι, όμως, μπορεί να αποδειχθούν ακόμη μεγαλύτεροι.
Όταν ο Μάρκο Ρούμπιο πρότεινε ότι ο κόσμος θα πρέπει να αναζητήσει νέες θαλάσσιες οδούς για να παρακάμψει το μπλοκαρισμένο Στενό του Ορμούζ, μάλλον δεν είχε στο μυαλό του τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό της Αρκτικής.
Κι όμως, τους τελευταίους μήνες, οι προοπτικές αυτού του διαύλου μήκους 5.500 χιλιομέτρων –που ανοίγεται διαμέσου παγωμένων θαλασσών από πυρηνοκίνητα παγοθραυστικά και φωτίζεται από έναν ήλιο που δεν δύει ποτέ κάτω από τον αρκτικό ορίζοντα– έχουν ενισχυθεί αισθητά.
Η Ιαπωνία, η Κορέα και η Ινδία έχουν ήδη εκφράσει ενδιαφέρον για τη μεταφορά φορτίων μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού. Η Κίνα, όμως, έκανε το επόμενο βήμα: η ναυτιλιακή Sea Legend εγκαινίασε τις τελευταίες ημέρες την πρώτη τακτική εμπορική γραμμή μέσω της Αρκτικής.
Το Πεκίνο κόβει δρόμο μέσα από τους πάγους
Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός ακολουθεί τις βόρειες ακτές της Ρωσίας, μέσα στον Αρκτικό Κύκλο, και παραμένει πλωτή μόνο κατά τους θερμότερους μήνες. Το «παράθυρο» ναυσιπλοΐας, ωστόσο, διευρύνεται καθώς, από καλοκαίρι σε καλοκαίρι, οι θαλάσσιοι πάγοι συρρικνώνονται.
Για ορισμένα πλοία, η διαδρομή μπορεί να μειώσει κατά το ήμισυ -και ακόμη περισσότερο- τον χρόνο μεταφοράς από την Κίνα στην Ευρώπη. Το όφελος είναι προφανές, συνοδεύεται όμως από σοβαρούς περιβαλλοντικούς, πολιτικούς και ασφαλιστικούς κινδύνους που θα μπορούσαν να εκμηδενίσουν τα όποια οφέλη.
Ύστερα από ένα μόνο πιλοτικό ταξίδι το 2025, η Sea Legend εγκαινίασε τακτική γραμμή μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μέσω της Αρκτικής. Το απευθείας ταξίδι από το Νίνγκμπο-Ζουσάν έως το Φέλιξστοου του Ηνωμένου Βασιλείου μπορεί, σύμφωνα με την εταιρεία, να διαρκέσει μόλις 18 ημέρες, έναντι περισσότερων από 40 ημερών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
Οι ειδικοί επισημαίνουν μάλιστα ότι η συγκεκριμένη διαδρομή είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για φορτία ευαίσθητα στις μεταβολές της θερμοκρασίας, όπως ηλεκτρικά οχήματα, μπαταρίες λιθίου και προϊόντα ηλιακής ενέργειας - τομείς στους οποίους η Κίνα έχει αναδειχθεί σε κυρίαρχη εξαγωγική δύναμη παγκοσμίως.
Ως η μόνη τακτική εμπορική υπηρεσία μεταφοράς φορτίων στη συγκεκριμένη διαδρομή, η Sea Legend καλείται τώρα να αποδείξει εάν οι πολυετείς αρκτικές φιλοδοξίες του Πεκίνου μπορούν πράγματι να μετατραπούν σε μια βιώσιμη και σταθερή εμπορική θαλάσσια σύνδεση Κίνας-Ευρώπης.
Ο «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού» περνά, αναγκαστικά, από τη Μόσχα
Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ είχε καλέσει ήδη από το 2017 την Κίνα και τη Ρωσία να αναπτύξουν αρκτικές θαλάσσιες οδούς και να δημιουργήσουν έναν «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού».
Η Μόσχα, η οποία ελέγχει μεγάλο μέρος της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, αντιμετώπιζε αρχικά με καχυποψία την ενισχυόμενη κινεζική παρουσία στην Αρκτική. Ωστόσο, μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία, άρχισε να εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από το Πεκίνο στον απώτατο Βορρά, εξέλιξη που εξασφάλισε στην Κίνα μεγαλύτερη επιρροή και ευρύτερη πρόσβαση στην περιοχή.
Η κρατική ρωσική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας Rosatom εκδίδει τις άδειες ναυσιπλοΐας και επιβλέπει την κίνηση των πλοίων κατά μήκος της διαδρομής, ενώ διαθέτει και τα πυρηνοκίνητα παγοθραυστικά που απαιτούνται για τη συνοδεία των περισσότερων σκαφών.
Η Sea Legend υποστηρίζει ότι η αρκτική διαδρομή μπορεί να μειώσει περίπου στο μισό τις εκπομπές ρύπων, χάρη στη σημαντική συντόμευση του ταξιδιού μεταξύ Κίνας και Ευρώπης.
Οι ειδικοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι της ίδιας της διαδρομής μπορεί πολύ εύκολα να εξανεμίσουν το όποιο όφελος.
Ορισμένες ναυτιλιακές εταιρείες έχουν ήδη δεχθεί επικρίσεις επειδή χρησιμοποιούν πλοία που καίνε βαρύ μαζούτ (HFO), η χρήση του οποίου απαγορεύτηκε στην Αρκτική το 2024.
Σύμφωνα με έκθεση του 2025 του Bellona Environmental Foundation, μια διαρροή τέτοιου καυσίμου στην Αρκτική θα μπορούσε να αποδειχθεί εξαιρετικά καταστροφική. Το βαρύ μαζούτ είναι πιο παχύρρευστο από άλλα είδη καυσίμων, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την απομάκρυνσή του.
Η έκθεση υποστηρίζει μάλιστα ότι η Ρωσία είναι ουσιαστικά απροετοίμαστη να αντιμετωπίσει ένα τέτοιο περιστατικό. Οι τεράστιες αποστάσεις και η απομόνωση της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού σημαίνουν ότι εξειδικευμένες ομάδες αντιμετώπισης θα μπορούσαν να χρειαστούν ακόμη και εβδομάδες για να φτάσουν στο σημείο μιας διαρροής.
«Λόγω της απομακρυσμένης θέσης της περιοχής και της έλλειψης υλικοτεχνικής υποστήριξης, η πιθανότητα μιας παρατεταμένης μηχανικής βλάβης και της επακόλουθης προσάραξης είναι πολύ μεγαλύτερη. Αυτό δημιουργεί κίνδυνο πετρελαϊκής ρύπανσης σε ένα εύθραυστο οικοσύστημα», επισημαίνει ο πλοίαρχος Νίτιν Τσόπρα, επικεφαλής σύμβουλος θαλάσσιων κινδύνων της Allianz για την Ασία.
Ο μαύρος άνθρακας λερώνει το «πράσινο» αφήγημα
Η Bellona επισημαίνει επίσης τον κίνδυνο που ενέχει ο μαύρος άνθρακας -ένας από τους ρύπους που εκπέμπονται κατά την καύση βαρέος μαζούτ-, τον οποίο χαρακτηρίζει «έναν από τους ισχυρότερους απορροφητές της ηλιακής ακτινοβολίας».
Η εναπόθεσή του στην επιφάνεια της Αρκτικής μπορεί να μειώσει την ανακλαστικότητά της, με αποτέλεσμα η περιοχή να απορροφά περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία και να συγκρατεί περισσότερη θερμότητα, επιτείνοντας έτσι την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Η νέα «λεωφόρος» του ρωσικού «σκιώδους» στόλου
Ο Λι Σιαομπίν, διευθυντής επιχειρήσεων της Sea Legend, από την πλευρά του, δήλωσε αυτόν τον μήνα ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή ανέδειξε πόσο ευάλωτες είναι η Διώρυγα του Σουέζ και το Στενό του Ορμούζ στις περιφερειακές αναταράξεις, καθιστώντας επιτακτικότερη την ανάπτυξη εναλλακτικών εμπορικών διαδρομών μεταξύ Κίνας και Ευρώπης.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν. Η Μόσχα φιλοδοξεί να ξανασχεδιάσει τον χάρτη του παγκόσμιου εμπορίου. Ωστόσο, ο σχεδόν απόλυτος έλεγχός της επί της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού -μεγάλο μέρος της οποίας βρίσκεται εντός της ρωσικής αποκλειστικής οικονομικής ζώνης- αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα για πολλούς διεθνείς διαχειριστές πλοίων.
Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία θα μπορούσαν επίσης να περιπλέξουν δραματικά μια επιχείρηση διάσωσης, εάν κάποιο πλοίο αντιμετωπίσει πρόβλημα και χρειαστεί βοήθεια, σύμφωνα με την έκθεση του 2026 της Allianz Commercial για την ασφάλεια και τη ναυτιλία.
Προς το παρόν, μεγάλο μέρος της κίνησης στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό αφορά τον αποκαλούμενο «σκιώδη στόλο» της Μόσχας: δεξαμενόπλοια που συχνά επιχειρούν χωρίς επαρκή ασφάλιση ή ουσιαστική ρυθμιστική εποπτεία και πραγματοποιούν κατά περίπτωση δρομολόγια προκειμένου να παρακάμπτουν τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο ρωσικό πετρέλαιο.
«Το 2025 υπήρχαν 100 τέτοια πλοία υπό διεθνείς κυρώσεις - σχεδόν το 1/3 των φορτηγών πλοίων που έπλεαν στη διαδρομή», ανέφερε σε περσινή έκθεσή της η Κσένια Βαχρούσεβα της Bellona.
Το 2026, οι μεταφορές του σκιώδους στόλου μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού φαίνεται, σύμφωνα με την έκθεση, ότι αυξήθηκαν ακόμη ταχύτερα, καθώς οι ηπιότερες θερινές συνθήκες διευκολύνουν τη ναυσιπλοΐα.
Όσο λιώνουν οι πάγοι, τόσο αυξάνονται τα πλοία
«Λόγω της κλιματικής αλλαγής, ενδέχεται να δούμε τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό να παραμένει ανοιχτή για την εμπορική ναυσιπλοΐα για μεγαλύτερο διάστημα μέσα στο έτος», σημειώνει ο Βιν Τάι, καθηγητής logistics και διαχείρισης εφοδιαστικής αλυσίδας στο Πανεπιστήμιο RMIT, προσθέτοντας ότι υπάρχουν ενδείξεις πως αυτό συμβαίνει ήδη.
Ρωσικό πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου κατάφερε να ξεκινήσει πρόωρα τη διέλευσή του από τη συγκεκριμένη θαλάσσια διαδρομή τον Μάιο, χάρη στη συρρίκνωση των θερινών πάγων.
Την περασμένη εβδομάδα, παρατηρητές της ναυσιπλοΐας εντόπισαν μια άνευ προηγουμένου νηοπομπή ρωσικών δεξαμενόπλοιων να ακολουθεί ασυνήθιστα βόρεια πορεία μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού. Ο στόλος, που φέρεται να μετέφερε περίπου 8 εκατ. βαρέλια πετρελαίου, πέρασε σε απόσταση μικρότερη των 500 μιλίων από τον Βόρειο Πόλο.
Μικρότερη διαδρομή, μεγαλύτερο ρίσκο
Παρά τις τολμηρές -ίσως και απερίσκεπτες- προσπάθειες της Ρωσίας να καθιερώσει τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό ως βιώσιμη εναλλακτική για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, οι ειδικοί εκτιμούν ότι, προς το παρόν, τα οικονομικά δεδομένα δεν συνηγορούν υπέρ της.
Οι ανησυχίες για την ασφάλεια, το υψηλό λειτουργικό κόστος, η περιορισμένη περίοδος ναυσιπλοΐας και οι κίνδυνοι που απορρέουν από τις κυρώσεις πιθανότατα θα συνεχίσουν να φρενάρουν την εμπορική αξιοποίηση της Αρκτικής.
Μια μεγάλη πετρελαϊκή διαρροή δε, θα μπορούσε, όπως προειδοποιεί ο Τάι, να εξελιχθεί σε «περιβαλλοντική αλλά και οικονομική καταστροφή» - όχι μόνο για τη Ρωσία, αλλά για ολόκληρη την περιοχή.
Το ερώτημα, επομένως, παραμένει: μπορεί η Βόρεια Θαλάσσια Οδός να εξελιχθεί σε πραγματική εναλλακτική απέναντι στο Στενό του Ορμούζ και τη Διώρυγα του Σουέζ;
Η απάντηση του Τάι είναι ξεκάθαρη: «Όχι, προς το παρόν».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
