Του Αντώνη Ζήβα
Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με ένα ενεργειακό στοίχημα που μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά ακριβό.
Η Goldman Sachs σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, προειδοποιεί ότι οι τιμές του φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά TTF ενδέχεται να χρειαστεί να ξεπεράσουν τα €100 ανά MWh τον Δεκέμβριο, εφόσον οι ροές LNG από τη Μέση Ανατολή αποκατασταθούν μόνο σταδιακά και η αγορά βρεθεί σε σκληρό ανταγωνισμό με την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία.
Δεν πρόκειται για βασική πρόβλεψη, αλλά για ένα από τα δυσμενέστερα σενάρια της αμερικανικής επενδυτικής τράπεζας.
Και ακριβώς γι' αυτό έχει σημασία καθώς αποτυπώνει πόσο ψηλά μπορεί να φτάσει η τιμή εάν συμπέσουν χαμηλά αποθέματα, περιορισμένη προσφορά LNG, ένας κρύος χειμώνας, μαζί με την αυξημένη ασιατική ζήτηση.
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα στην ίδια κατάσταση με το 2022. Καταναλώνει λιγότερο φυσικό αέριο, έχει αυξήσει σημαντικά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και διαθέτει περισσότερες υποδομές LNG.
Όμως έχει αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τη σταθερή τροφοδοσία μέσω αγωγών λόγω των πολεμικών συγκρούσεων τόσο στο Ρωσοουκρανικό μέτωπο, όσο φυσικά και στις πολεμικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, με μια αγορά στην οποία ανταγωνίζεται πλέον απευθείας την Ασία για τα ίδια φορτία LNG και αυτό δημιουργεί μια νέα ευπάθεια.
Γιατί τα €100/MWh είναι τόσο σημαντικά
Η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου TTF λειτουργεί ως βασικός δείκτης αναφοράς για την τιμολόγηση του αερίου στην Ευρώπη.
Στις 21 Αυγούστου η τιμή βρισκόταν περίπου στα €66,9/MWh, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της αγοράς. Αυτό σημαίνει ότι ένα άλμα πάνω από τα €100 θα αντιστοιχούσε σε αύξηση περίπου 50% από αυτά τα επίπεδα.
Το κρίσιμο όμως δεν είναι μόνο η ίδια η τιμή του φυσικού αερίου.
Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται για ηλεκτροπαραγωγή, θέρμανση και βιομηχανική παραγωγή.
Επομένως, ένα μεγάλο και παρατεταμένο άλμα στην τιμή του μεταφέρεται σε ολόκληρη την οικονομία.
Η εμπειρία του 2022 έδειξε το μέγεθος του κινδύνου. Τότε, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τη δραστική μείωση των ρωσικών παραδόσεων, οι ευρωπαϊκές τιμές ξεπέρασαν ακόμη και τα €300/MWh.
Τα €100/MWh θα ήταν επομένως πολύ χαμηλότερα από το ιστορικό σοκ του 2022, αλλά θα παρέμεναν εξαιρετικά υψηλή τιμή για μια οικονομία που έχει ήδη περάσει αρκετά χρόνια ενεργειακής αστάθειας.
Μειωμένα αποθέματα και μισογεμάτες αποθήκες
Η μεγαλύτερη αδυναμία της Ευρώπης αυτή τη στιγμή είναι τα αποθέματα. Στις 20 Αυγούστου οι αποθήκες φυσικού αερίου της ΕΕ βρίσκονταν περίπου στο 62% της δυναμικότητάς τους, έναντι 74% την ίδια περίοδο πέρυσι.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού, όμως η χαμηλότερη αφετηρία σημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να αγοράσει πολύ περισσότερο αέριο πριν και κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Το πρόβλημα είναι ότι η αγορά πρέπει να κάνει αυτή την προσπάθεια σε μια περίοδο κατά την οποία τα LNG φορτία είναι περιορισμένα.
Η Goldman Sachs εκτιμά ότι σε περίπτωση παρατεταμένης αστάθειας λόγω πολεμικών επιχειρήσεων στις εξαγωγές της Μέσης Ανατολής, η Ευρώπη θα χρειαστεί να πληρώσει πολύ υψηλότερες τιμές για να προσελκύσει φορτία LNG που διαφορετικά θα κατευθύνονταν προς την Ασία.
Με άλλα λόγια, η τιμή των €100/MWh δεν είναι απλοποιημένα «ακριβό αέριο».
Είναι ο μηχανισμός με τον οποίο η αγορά προσπαθεί να αποφασίσει ποιος θα πάρει τα περιορισμένα φορτία LNG: η Ευρώπη ή η Ασία.
Το πρώτο εφιαλτικό σενάριο: ένας κρύος χειμώνας
Το χειρότερο σενάριο θα ήταν να συνδυαστούν τέσσερις παράγοντες:
χαμηλά αποθέματα στην έναρξη της περιόδου θέρμανσης, περιορισμένες ροές LNG από τη Μέση Ανατολή, ισχυρή ζήτηση στην Ασία και ένας ψυχρός ευρωπαϊκός χειμώνας.
Σε αυτή την περίπτωση, η ζήτηση για φυσικό αέριο θα αυξηθεί ακριβώς τη στιγμή που η προσφορά θα είναι περιορισμένη.
Το αποτέλεσμα θα ήταν ένας αγώνας μεταξύ Ευρώπης και Ασίας για LNG.
Και στον αγώνα αυτόν η Ευρώπη θα χρειαστεί να πληρώσει περισσότερο.
Οικονομικοί αναλυτές έχουν ήδη επισημάνει ότι, το δυσμενές σενάριο χωρίς το υγροποιημένο φυσικό αέριο από το Κατάρ και με ψυχρότερο από το κανονικό χειμώνα, η μέση τιμή στην αγορά επόμενης ημέρας θα μπορούσε να φτάσει περίπου τα €110/MWh από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο.
Το δεύτερο σενάριο: το ακριβό ρεύμα
Το φυσικό αέριο δεν είναι μόνο προϊόν θέρμανσης. Είναι και καύσιμο ηλεκτροπαραγωγής.
Όταν αυξάνεται σημαντικά η τιμή του φυσικού αερίου, αυξάνεται το οριακό κόστος των μονάδων φυσικού αερίου και, σε πολλές ώρες, αυτό μεταφέρεται στην τιμή χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Ευρώπη έχει μειώσει την εξάρτησή της από το φυσικό αέριο χάρη στην ανάπτυξη των ΑΠΕ.
Ωστόσο, η IEA σημειώνει ότι η κατανάλωση φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή ηλεκτροπαραγωγή αυξήθηκε σημαντικά το 2025, καθώς η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε και η παραγωγή από αιολικά και υδροηλεκτρικά ήταν χαμηλότερη.
Άρα το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ευρώπη «χρειάζεται παντού αέριο». Είναι ότι σε κρίσιμες ώρες το χρειάζεται ως ευέλικτη μονάδα παραγωγής.
Και αυτό κάνει την τιμή του ιδιαίτερα σημαντική.
Γερμανία και Ιταλία: οι μεγάλες βιομηχανικές οικονομίες στην πρώτη γραμμή
Οι επιπτώσεις δεν θα είναι ίδιες σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι αφορούν οικονομίες με μεγάλη βιομηχανική βάση και σημαντική χρήση φυσικού αερίου.
Η Γερμανία είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Χημική βιομηχανία, μέταλλα, γυαλί, χαρτοβιομηχανία, λιπάσματα και άλλες ενεργοβόρες δραστηριότητες επηρεάζονται άμεσα από το κόστος ενέργειας.
Η Ιταλία βρίσκεται επίσης σε ευάλωτη θέση.
Η κυβέρνηση έχει ήδη λάβει μέτρα για να περιορίσει τις επιπτώσεις της ενεργειακής ακρίβειας, με τους αναλυτές να χαρακτηρίζουν την Ιταλία και τη Γερμανία μεταξύ των ευρωπαϊκών οικονομιών που επηρεάζονται περισσότερο από την άνοδο του ενεργειακού κόστους λόγω της μεγάλης βιομηχανικής τους βάσης και της εξάρτησής τους από ορυκτά καύσιμα.
Ποιες είναι οι συνολικές επιπτώσεις της αύξησης της τιμής του φυσικού αερίου
Η κλιμάκωση προς τα πάνω των τιμών του φυσικού αερίου θα πλήξει ευρύτερα την οικονομία σε σχεδόν όλη την αλυσίδα του εφοδιασμού και των καταναλωτικών αγαθών.
Ακριβότερο φυσικό αέριο σημαίνει ακριβότερη παραγωγή, απώλεια ανταγωνιστικότητας έναντι των ΗΠΑ και της Ασίας, περιορισμό της παραγωγής σε ενεργοβόρες βιομηχανίες και νέες πιέσεις στις επενδύσεις.
Πληθωρισμός: το δεύτερο κύμα του σοκ
Το φυσικό αέριο δεν επηρεάζει μόνο τον λογαριασμό ενέργειας.
Η αύξηση του κόστους ηλεκτρισμού μεταφέρεται σε επιχειρήσεις, μεταφορές, υπηρεσίες και τελικά σε προϊόντα. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας δεύτερος γύρος πληθωριστικών πιέσεων.
Αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα: εάν ο πληθωρισμός αυξηθεί εξαιτίας ενός ενεργειακού σοκ, η νομισματική πολιτική βρίσκεται μπροστά σε ένα δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, η οικονομία χρειάζεται στήριξη. Από την άλλη, η άνοδος των τιμών ενέργειας μπορεί να επαναφέρει τον πληθωρισμό.
Ποιοι μπορεί να βγουν κερδισμένοι από την άνοδο της τιμής
Ένα τέτοιο σενάριο δεν έχει όμως μόνο χαμένους.
Οι παραγωγοί LNG και οι χώρες που διαθέτουν μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου θα μπορούσαν να επωφεληθούν σημαντικά από υψηλές τιμές. Οι ΗΠΑ είναι ο χαρακτηριστικότερος παίκτης.
Οι αμερικανικές εξαγωγές LNG έχουν ήδη φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ το 2026. Σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία, οι ΗΠΑ εξήγαγαν περισσότερους από 73 εκατ. τόνους LNG μόνο στο διάστημα Ιανουαρίου-Ιουλίου, περίπου 23% περισσότερο από ότι ένα χρόνο πριν.
Κερδισμένες μπορούν να είναι επίσης η Νορβηγία και άλλοι παραγωγοί που μπορούν να αυξήσουν ή να διατηρήσουν τις εξαγωγές τους.
Η Νορβηγία έχει καταστεί ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της Ευρώπης μετά την απομάκρυνση της Ρωσίας από την ευρωπαϊκή αγορά και δηλώνει ότι επιδιώκει να διατηρήσει την παραγωγή της τουλάχιστον έως το 2035.
Υπάρχει και ένα θετικό σενάριο
Το πιο αισιόδοξο σενάριο είναι σχεδόν το αντίθετο.
Εάν αποκατασταθούν γρηγορότερα οι ροές LNG από τη Μέση Ανατολή, αυξηθούν οι αμερικανικές εξαγωγές και ο χειμώνας είναι ήπιος, η πίεση στην αγορά μπορεί να υποχωρήσει σημαντικά.
Η Goldman Sachs εκτιμά ότι σε ένα τέτοιο σενάριο το TTF θα μπορούσε να κινηθεί ακόμη και προς τα €40/MWh, δηλαδή περίπου 20% χαμηλότερα από το βασικό της σενάριο για τον Δεκέμβριο.
Αυτό θα άλλαζε εντελώς την εικόνα.
Οι αποθήκες θα μπορούσαν να γεμίσουν χωρίς ακραίες τιμές, οι λογαριασμοί ενέργειας θα δέχονταν μικρότερη πίεση και η ευρωπαϊκή βιομηχανία θα είχε περισσότερο χώρο να ανακτήσει ανταγωνιστικότητα.
Η κρίση μπορεί να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση
Υπάρχει και μια μακροπρόθεσμη θετική συνέπεια. Όσο ακριβότερο γίνεται το φυσικό αέριο, τόσο αυξάνεται το οικονομικό κίνητρο για επενδύσεις σε ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας, δίκτυα, αντλίες θερμότητας και εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας.
Η IEA καταγράφει ήδη την αυξανόμενη συμβολή των ΑΠΕ και τη μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα σε αρκετές αγορές.
Μελέτη του 2026 για την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης καταλήγει επίσης ότι η μείωση της κατανάλωσης ορυκτού αερίου μπορεί να προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη, αν και από μόνη της δεν εξαλείφει την έκθεση στις διακυμάνσεις της παγκόσμιας αγοράς. Το πρόβλημα είναι ο χρόνος.
Οι ΑΠΕ μπορούν να αυξηθούν γρήγορα, αλλά δεν μπορούν μέσα σε λίγους μήνες να αντικαταστήσουν όλη την ευελιξία που προσφέρουν οι μονάδες φυσικού αερίου.
Γιατί μας αφορά στην Ελλάδα η άνοδος της τιμής περισσότερο απ' όσο φαίνεται
Η Ελλάδα έχει μια ιδιαιτερότητα. Έχει αναπτύξει πολύ γρήγορα τις ΑΠΕ, αλλά ταυτόχρονα έχει αυξήσει την εξάρτηση της ηλεκτροπαραγωγής από το φυσικό αέριο.
Σύμφωνα με στοιχεία για το 2025, το φυσικό αέριο κάλυψε περίπου το 41,3% της εγχώριας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας και πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί.
Η παραγωγή ηλεκτρισμού από φυσικό αέριο έφτασε περίπου τις 23,3 TWh.
Παράλληλα, το 2025 η Ελλάδα κατέγραψε ιστορικά υψηλή κατανάλωση φυσικού αερίου, περίπου 70,2 TWh, με τον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής να απορροφά το 70,3% της συνολικής κατανάλωσης.
Αυτό είναι το κρίσιμο στοιχείο.
Η Ελλάδα μπορεί να έχει πολλά φωτοβολταϊκά και αιολικά, αλλά όταν ο ήλιος δύει, όταν πέφτει ο άνεμος ή όταν αυξάνεται απότομα η ζήτηση, οι μονάδες φυσικού αερίου παραμένουν κρίσιμες για την ισορροπία του συστήματος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει μάλιστα ότι στην Ελλάδα τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να έχουν σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της οριακής τιμής ηλεκτρισμού.
Το 2025 τα ορυκτά καύσιμα αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από 54% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ οι μονάδες φυσικού αερίου αποτελούσαν βασική τεχνολογία καθορισμού της τιμής σε μεγάλο αριθμό ωρών.
Άρα ένα TTF στα €100/MWh δεν σημαίνει ότι ο ελληνικός καταναλωτής θα πληρώνει αυτομάτως €100/MWh για το ρεύμα.
Σημαίνει όμως ότι αυξάνεται δραματικά η πιθανότητα ακριβών ωρών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Και αυτό μπορεί να επηρεάσει τους λογαριασμούς των νοικοκυριών, τα τιμολόγια των επιχειρήσεων, το συνολικό κόστος παραγωγής, φυσικά τις βιομηχανίες αλλά και τις ενεργειακές επιδοτήσεις, τον πληθωρισμό και τα δημόσια οικονομικά, εάν η κυβέρνηση επιλέξει να απορροφήσει μέρος του κόστους.
Η Ελλάδα έχει όμως και ένα σημαντικό πλεονέκτημα.
Η χώρα διαθέτει πρόσβαση σε LNG και σημαντικές υποδομές φυσικού αερίου, ενώ βρίσκεται σε κομβικό σημείο για τη μεταφορά ενέργειας προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Επιπλέον, η Ελλάδα έχει ένα από τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα χαρτοφυλάκια ΑΠΕ στην Ευρώπη. Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό «μαξιλάρι».
Το 2025 οι ΑΠΕ κάλυψαν περίπου 46,7% της ελληνικής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με την ανάλυση του Green Tank.
Επομένως, εάν αυξηθούν περαιτέρω οι ΑΠΕ και κυρίως η αποθήκευση, η Ελλάδα μπορεί σταδιακά να μειώσει τον αριθμό των ωρών κατά τις οποίες το φυσικό αέριο καθορίζει την τιμή. Αυτό όμως απαιτεί περισσότερα δίκτυα και εγκαταστάσεις, μπαταρίες, αντλησιοταμίευση και καλύτερη αξιοποίηση της φθηνής πράσινης παραγωγής.
Το μεγάλο ρίσκο με τις βραδινές ώρες
Για την Ελλάδα υπάρχει ένα ιδιαίτερο πρόβλημα. Το καλοκαίρι, η ηλιακή παραγωγή είναι τεράστια τις μεσημεριανές ώρες. Όταν όμως ο ήλιος δύει, η ζήτηση παραμένει υψηλή λόγω της ζέστης και της χρήσης κλιματιστικών. Εάν δεν υπάρχει αρκετή αποθήκευση, η παραγωγή πρέπει να καλυφθεί από ευέλικτες μονάδες, μεταξύ των οποίων και οι μονάδες φυσικού αερίου.
Έτσι μπορεί να δημιουργείται το παράδοξο: πολύ φθηνό ρεύμα το μεσημέρι και πολύ ακριβό ρεύμα το βράδυ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι η Ελλάδα παραμένει ευάλωτη σε έντονες αυξήσεις τιμών στις ώρες αιχμής, καθώς η μείωση της ηλιακής παραγωγής το απόγευμα και η περιορισμένη μη ορυκτή ευελιξία αυξάνουν την ανάγκη για μονάδες φυσικού αερίου.
Τι σημαίνει τελικά ένα TTF στα €100
Το σενάριο της Goldman Sachs δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη οδηγείται αναγκαστικά σε νέα ενεργειακή κρίση τύπου 2022.
Σημαίνει όμως ότι η αγορά βρίσκεται σε μια κατάσταση όπου ένα γεωπολιτικό γεγονός, ένας ψυχρός χειμώνας ή ένας νέος περιορισμός στις LNG ροές μπορεί να μετατρέψει μια ήδη ακριβή αγορά σε μία πανικοβλημένη αγορά.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
