Του Αντώνη Ζήβα
Ο πόλεμος είναι το μεγαλύτερο και το πιο καταστροφικό δεινό του ανθρώπινου είδους, από τότε που ο πρώτος πρωτόγονος άνθρωπος σήκωσε μία πέτρα και την έστρεψε εναντίον ενός άλλου.
Έχουμε συνηθίσει όταν μιλάμε για πολεμικές αναμετρήσεις να συζητούμε για νικητές και ηττημένους, μόνο που στο βάθος της ιστορίας μετά από έναν πόλεμο όλοι έχουν ηττηθεί αν αναλογιστούμε τις ανθρώπινες απώλειες.
Υπάρχει όμως και μία πολύ σημαντική απώλεια που την υπολογίζουμε ποτέ και αυτή που την κάνει σημαντική, είναι ότι αυτή εξακολουθεί και σκοτώνει ακόμη και αρκετά χρόνια μετά την κατάπαυση του πυρός.
Η απώλεια είναι η καταστροφή και η τοξική μόλυνση του περιβάλλοντος λόγω των οπλικών συστημάτων που έχουν πέσει στα πεδία των μαχών.
Λωρίδα της Γάζας: Μια μεγάλη τοξικά μολυσμένη περιοχή που κάνει… εξαγωγή
Η καταστροφή που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στη Γάζα δεν περιορίζεται στις ανθρώπινες απώλειες, στις κατεστραμμένες υποδομές και στην ανθρωπιστική κρίση.
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σύγκρουσης, σύμφωνα με ανάλυση της Δρ. Νταϊάν Γούντγουορντ, απειλούν να επεκταθούν πέρα από τα όρια της Λωρίδας, επηρεάζοντας και το Ισραήλ.
Η Δρ. Νταϊάν Γούντγουορντ είναι πρώην λέκτορας Βιολογικών Επιστημών και σήμερα διευθύντρια του Ιδρύματος Galilee, ενός εκπαιδευτικού φιλανθρωπικού ιδρύματος εγγεγραμμένου στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Σύμφωνα με την ανάλυσή της, η περιβαλλοντική καταστροφή που έχει συντελεστεί στη Γάζα δημιουργεί πλέον προβλήματα τα οποία δεν μπορούν να περιοριστούν γεωγραφικά.
Τα ακατέργαστα λύματα, τα μολυσμένα ερείπια και οι χημικοί και βιολογικοί ρύποι μπορούν να μετακινηθούν μέσω της θάλασσας, του εδάφους και των υπόγειων υδάτων, δημιουργώντας κινδύνους και για τις ισραηλινές κοινότητες.
Μια κρίση υγιεινής που ξεπερνά τα σύνορα
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και εκπρόσωποι του Συμβουλίου Ειρήνης συμφώνησαν να συστήσουν ομάδα εργασίας για ζητήματα υγιεινής και δημόσιας υγείας, η οποία θα αφορά τόσο το Ισραήλ όσο και τη Γάζα.
Η σύνθεση της ομάδας και το λεπτομερές πλαίσιο λειτουργίας της δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Για τη Γούντγουορντ, η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι ισραηλινές αρχές αντιλαμβάνονται πλέον πως οι περιβαλλοντικές συνέπειες του πολέμου στη Γάζα δεν μπορούν να παραμείνουν εγκλωβισμένες στη Λωρίδα.
Η Γάζα και το Ισραήλ μοιράζονται τη Μεσόγειο, τα παράκτια οικοσυστήματα και τους παράκτιους υδροφορείς.
Η καταστροφή των υποδομών ηλεκτροδότησης και αποχέτευσης στη Γάζα έχει ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με την ανάλυση, περισσότερα από 100.000 κυβικά μέτρα ακατέργαστων λυμάτων να καταλήγουν καθημερινά είτε στη Μεσόγειο είτε στην ξηρά.
Η κατεύθυνση των θαλάσσιων ρευμάτων στην περιοχή, που κινούνται κυρίως από νότο προς βορρά, μπορεί να μεταφέρει μέρος αυτών των ρύπων κατά μήκος της ακτογραμμής προς τα ισραηλινά ύδατα.
Η αφαλάτωση και η μόλυνση των παράκτιων υδάτων
Η μονάδα αφαλάτωσης στο Ασκελόν, στο νότιο Ισραήλ, έχει αναγκαστεί να διακόψει τη λειτουργία της σε αρκετές περιπτώσεις λόγω αυξημένων επιπέδων κοπρανωδών βακτηρίων που συνδέονται με τα λύματα της Γάζας, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση.
Τα ακατέργαστα λύματα μπορούν επίσης να προκαλέσουν άνθηση φυκιών, γεγονός που ενδέχεται να επιβαρύνει ή να καταστρέψει τα συστήματα φιλτραρίσματος στις εγκαταστάσεις αφαλάτωσης.
Παράλληλα, η αυξημένη ρύπανση μπορεί να δημιουργήσει «νεκρές ζώνες» στις οποίες μειώνεται δραστικά η δυνατότητα επιβίωσης της θαλάσσιας ζωής και, κατ’ επέκταση, η αλιευτική δραστηριότητα.
Στη θάλασσα, οι ρύποι δεν σταματούν στα σύνορα.
Παθογόνοι μικροοργανισμοί, βαρέα μέταλλα και άλλες τοξικές ουσίες μπορούν να απορροφηθούν από τους θαλάσσιους οργανισμούς.
Και καθώς τα ψάρια μετακινούνται πέρα από τα θαλάσσια σύνορα, η μόλυνση της τροφικής αλυσίδας μπορεί να αποτελέσει δυνητικό κίνδυνο τόσο για τους Παλαιστίνιους όσο και για τους Ισραηλινούς καταναλωτές.
Τα ίδια παθογόνα που μεταφέρονται μέσω των λυμάτων και επηρεάζουν τον πληθυσμό στη Γάζα μπορούν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να εισέλθουν στο κοινό θαλάσσιο περιβάλλον και να μετακινηθούν προς βορρά, επηρεάζοντας τις παράκτιες περιοχές του Ισραήλ.
Ο υδροφόρος ορίζοντας και ο κίνδυνος της μακροχρόνιας ρύπανσης
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη θάλασσα.
Παρότι τα παθογόνα μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να παραμείνουν και να μετακινηθούν μέσω των υπόγειων υδάτων, θεωρείται λιγότερο πιθανό μολυσμένα υπόγεια ύδατα να περάσουν στα δημοτικά αποθέματα πόσιμου νερού του Ισραήλ.
Ωστόσο, ο κοινός υδροφόρος ορίζοντας και το ευρύτερο περιβάλλον εξακολουθούν να είναι ευάλωτα.
Ακόμη μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη ανησυχία αποτελούν τα άλατα και άλλοι χημικοί ρύποι, οι οποίοι μπορούν να ταξιδέψουν σε μεγαλύτερες αποστάσεις.
Η διείσδυσή τους σε ένα κοινό σύστημα υπόγειων υδάτων μπορεί να υποβαθμίσει σταδιακά την ποιότητα και τη χρησιμότητα του υδροφορέα για την άρδευση, τη γεωργία και την ύδρευση.
Τα εκατομμύρια τόνων ερειπίων και οι άγνωστοι κίνδυνοι
Ένα ακόμη ζήτημα που θέτει η Γούντγουορντ αφορά τη διαχείριση των ερειπίων από τις κατεστραμμένες υποδομές της Γάζας.
Το Ισραήλ έχει αρχίσει πρόσφατα να μεταφέρει μέρος των περίπου 60 εκατομμυρίων τόνων ερειπίων της Λωρίδας σε άγνωστες τοποθεσίες εντός του Ισραήλ και της Δυτικής Όχθης.
Με τον τρόπο αυτό, σύμφωνα με την ανάλυση, υπάρχει κίνδυνος οι ρύποι που περιέχονται στα συντρίμμια να μεταφερθούν απευθείας σε χώρους απόρριψης ή προσωρινής αποθήκευσης.
Το Euro-Med Monitor υποστηρίζει ότι τις τελευταίες εβδομάδες έχει καταγράψει περίπου 100 ισραηλινά φορτηγά να αναχωρούν καθημερινά από τη Λωρίδα της Γάζας μεταφέροντας συντρίμμια.
Το υλικό αυτό ενδέχεται να περιέχει βαρέα μέταλλα, όπως μόλυβδο, υδράργυρο και κάδμιο, καθώς και ίχνη άλλων μετάλλων.
Παράλληλα, μπορεί να περιλαμβάνει κατάλοιπα από εξειδικευμένα πυρομαχικά, σωματίδια λευκού φωσφόρου, μη εκραγέντα πυρομαχικά, βιομηχανικές χημικές ουσίες και ίνες αμιάντου από παλαιότερα κτίρια που έχουν καταστραφεί και μετατραπεί σε σκόνη και μπάζα.
Ορισμένα από αυτά τα υλικά είναι γνωστό ότι μπορούν να παρουσιάζουν καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες, τερατογόνες, νευροτοξικές και νεφροτοξικές ιδιότητες, ενώ ορισμένα βαρέα μέταλλα μπορούν να βιοσυσσωρεύονται στον οργανισμό και στο περιβάλλον.
Η έκθεση σε τέτοιους ρύπους μπορεί επομένως να δημιουργήσει μακροπρόθεσμους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και τα οικοσυστήματα.
Από τα ερείπια δεν λείπει μόνο το τσιμέντο
Τα συντρίμμια μιας κατεστραμμένης πόλης δεν αποτελούνται μόνο από σκυρόδεμα, μέταλλο και γυαλί.
Μπορούν να περιέχουν βιολογικό υλικό, παθογόνους μικροοργανισμούς και υγρά από ανθρώπινα λείψανα και συσσωρευμένα οργανικά απόβλητα, αλλά και έντομα, τρωκτικά και άλλους πιθανούς φορείς ασθενειών.
Η σκόνη που απελευθερώνεται κατά τη μετακίνηση των ερειπίων μπορεί να μεταφέρει επικίνδυνα σωματίδια, ίνες αμιάντου και άλλες ουσίες, επιβαρύνοντας την ποιότητα του αέρα.
Την ίδια στιγμή, τυχόν μη εκραγέντα πυρομαχικά που παραμένουν κρυμμένα κάτω από τα συντρίμμια μπορούν να δημιουργήσουν τόσο κίνδυνο έκρηξης όσο και πιθανότητα περαιτέρω μόλυνσης του εδάφους.
Τα διεθνή πρωτόκολλα για τα επικίνδυνα συντρίμμια
Η διαχείριση εξαιρετικά μολυσμένων ερειπίων μετά από μια καταστροφή απαιτεί αυστηρές διαδικασίες.
Διεθνείς οργανισμοί, όπως το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), αλλά και περιφερειακοί φορείς, όπως η Ομάδα Εργασίας Διαχείρισης Συντριμμιών της Γάζας (DMWG), προβλέπουν αυστηρά πρωτόκολλα για τη μεταφορά και την απομόνωση των κινδύνων.
Μεταξύ άλλων, οι διαδικασίες προβλέπουν την άμεση αναστολή των εργασιών σε περίπτωση εντοπισμού ανθρώπινων λειψάνων.
Η μεταφορά τέτοιων υλικών πέρα από σύνορα ή διοικητικές δικαιοδοσίες μπορεί επίσης να ενεργοποιεί συγκεκριμένα νομικά πλαίσια και αυστηρές απαιτήσεις για την προστασία των υπόγειων υδάτων και του περιβάλλοντος.
Επικριτές έχουν υποστηρίξει ότι η κατεδάφιση περιοχών στις οποίες ενδέχεται να υπάρχουν ομαδικοί τάφοι μπορεί να καταστρέψει στοιχεία που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση καταγγελιών περί εγκλημάτων πολέμου ή γενοκτονίας.
Πέρα όμως από αυτή τη διάσταση, η ανεξέλεγκτη μεταφορά των ερειπίων δημιουργεί, σύμφωνα με την ανάλυση, και έναν άμεσο περιβαλλοντικό κίνδυνο για τους ανθρώπους που εργάζονται στους χώρους συλλογής, μεταφοράς και απόθεσης.
Η περιβαλλοντική κρίση ως κοινή απειλή
Η Γούντγουορντ υποστηρίζει ότι, εάν η περιβαλλοντική πολιτική οδηγήσει στην προστασία των ισραηλινών περιοχών του υδροφόρου ορίζοντα και στη μεταφορά του μακροπρόθεσμου κόστους της ρύπανσης του εδάφους και των υπόγειων υδάτων στις παλαιστινιακές κοινότητες της Δυτικής Όχθης, οι κίνδυνοι δεν θα εξαφανιστούν.
Αντίθετα, θα μπορούσαν να επηρεάσουν και το ισραηλινό προσωπικό που συμμετέχει στη μεταφορά των υλικών, αλλά και τους ανθρώπους που ζουν στις περιοχές όπου αυτά καταλήγουν, συμπεριλαμβανομένων των περίπου 700.000 Ισραηλινών εποίκων στη Δυτική Όχθη.
Η συγκεκριμένη περιβαλλοντική κρίση, ωστόσο, δεν είναι καινούργια.
Οικολογικές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων η EcoPeace, έχουν προειδοποιήσει εδώ και χρόνια ότι η γεωγραφική αλληλεξάρτηση της περιοχής σημαίνει πως η περιβαλλοντική και υγειονομική κρίση στη μία πλευρά μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες και στην άλλη.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που αναφέρει η Γούντγουορντ από το 1990.
Τότε, ο πρώην δήμαρχος της Ιερουσαλήμ Τέντι Κόλεκ είχε παραδεχθεί ότι η κυβέρνησή του είχε κάνει ελάχιστα για την Ανατολική Ιερουσαλήμ, πέρα από την επέκταση των βασικών δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης.
Ο λόγος, όπως είχε αναφέρει, ήταν μεταξύ άλλων ο φόβος ότι ενδεχόμενα κρούσματα χολέρας στις παραμελημένες αραβικές συνοικίες θα μπορούσαν να εξαπλωθούν στη Δυτική Ιερουσαλήμ.
Ένας πόλεμος δεν τελειώνει με τις υπογραφές συμφωνίας των εμπλεκομένων
Η περιβαλλοντική διάσταση του πολέμου αναδεικνύει μια πραγματικότητα που συχνά χάνεται μέσα στη σκληρή γλώσσα της γεωπολιτικής.
Η θάλασσα, ο αέρας, τα υπόγεια ύδατα και τα οικοσυστήματα δεν αναγνωρίζουν σύνορα, στρατιωτικές γραμμές ή πολιτικές διαχωριστικές γραμμές.
Ακόμη και αν μια πλευρά μπορεί να θεωρεί ότι κέρδισε μια μάχη, ένα έδαφος ή μια πολιτική αντιπαράθεση, η μόλυνση που μένει πίσω δεν διαπραγματεύεται και δεν κάνει διακρίσεις.
Τα λύματα, οι τοξικές ουσίες και η σκόνη των κατ
εστραμμένων πόλεων μπορούν να μετακινηθούν εκεί όπου δεν υπάρχουν πλέον στρατιώτες, αλλά υπάρχουν οικογένειες, παιδιά και άνθρωποι που προσπαθούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.
Και αυτή είναι ίσως η πιο τραγική πλευρά κάθε πολέμου.
Οι πολιτικοί μπορούν να μιλούν για νίκες, ήττες, στρατηγικούς στόχους και ιστορικές αναμετρήσεις.
Για εκείνους όμως που χάνουν έναν άνθρωπο, ένα σπίτι, την πατρίδα τους ή την υγεία τους, δεν υπάρχει εύκολος διαχωρισμός ανάμεσα σε νικητές και ηττημένους.
Οι νεκροί δεν επιστρέφουν, οι εκτοπισμένοι δεν βρίσκουν αυτομάτως τον δρόμο της επιστροφής και τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα στη βία κουβαλούν συχνά τις συνέπειές της για δεκαετίες.
Ο πόλεμος μπορεί κάποτε να τελειώσει με μια συμφωνία, μια εκεχειρία ή μια στρατιωτική επικράτηση.
Οι πληγές του, όμως, συνεχίζουν να υπάρχουν στο έδαφος, στο νερό, στο περιβάλλον και κυρίως στη μνήμη των ανθρώπων.
Και όταν η καταστροφή έχει φτάσει τόσο βαθιά, δεν υπάρχει πραγματικός νικητής. Υπάρχει μόνο μια κοινωνία που προσπαθεί να επιβιώσει από τα ερείπια που άφησε πίσω της η σύγκρουση.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
