Ο Σερ Πάτρικ Στιούαρτ, ο οποίος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 86 ετών, υπήρξε ένας σπουδαίος ηθοποιός της σκηνής και της οθόνης, που κατάφερε να ισορροπήσει τη λαμπρή καριέρα του στο Χόλιγουντ με μια εξίσου σπουδαία πορεία στο κλασικό θέατρο.
Ενώ πολλοί ηθοποιοί εγκλωβίζονται σε συγκεκριμένους ρόλους, εκείνος μεταπηδούσε με ευκολία από τον Σαίξπηρ και τον Ντίκενς στη διακυβέρνηση του USS Enterprise και στο διάσημο σχολείο για μεταλλαγμένους των X-Men.
Σε μια καριέρα που απλώθηκε σε επτά δεκαετίες, ο Σερ Πάτρικ απέσπασε πολυπληθή βραβεία, ένα αστέρι στη Λεωφόρο της Δόξας στο Χόλιγουντ και τον τίτλο του ιππότη (Knighthood) από τη Βασίλισσα Ελισάβετ Β΄.
Ένας από τους πιο πολυδιάστατους ηθοποιούς του κόσμου, δάμασε τόσο την κωμωδία όσο και την τραγωδία, την επιστημονική φαντασία αλλά και το ιστορικό δράμα - παρά την παραδοσιακή αντιπάθεια της βιομηχανίας θεάματος για τους φαλακρούς.
Τα δύσκολα παιδικά χρόνια στο Γιορκσάιρ
Ο Πάτρικ Χιουζ Στιούαρτ γεννήθηκε στο Μέρφιλντ του Δυτικού Ράιντινγκ στο Γιορκσάιρ στις 13 Ιουλίου 1940.
Η μητέρα του, Γκλάντις, ήταν εργάτρια σε κλωστοϋφαντουργείο. Ασχολούνταν ενεργά με το ερασιτεχνικό θέατρο και ενθάρρυνε τους τρεις γιους της να συμμετέχουν. Ο πατέρας του ήταν πρώην αρχιλοχίας στο Σύνταγμα Αλεξιπτωτιστών, του οποίου η ψυχική υγεία είχε κλονιστεί σοβαρά από τις εμπειρίες του κατά την πολεμική εκκένωση της Δουνκέρκης.
«Ο πατέρας μου ήταν μια πολύ επιβλητική προσωπικότητα», θυμόταν αργότερα ο Στιούαρτ. «Έλεγαν πως όταν πάταγε το πόδι του στο πεδίο της παρέλασης, τα πουλιά σταματούσαν να κελαηδούν».
Όμως ο Άλφρεντ Στιούαρτ είχε γίνει οξύθυμος, υποφέροντας από αυτό που σήμερα θα ονομαζόταν διαταραχή μετατραυματικού στρες.
Έπινε συστηματικά και ξεσπούσε συχνά την οργή του στην οικογένειά του - αν και ο ίδιος ο Πάτρικ δεν υπήρξε ποτέ στόχος των επιθέσεών του.
Τα πρώτα βήματα στην υποκριτική και η απώλεια των μαλλιών
Η αγάπη του νεαρού Πάτρικ για το θέατρο καλλιεργήθηκε στο σχολείο, όταν ένας από τους καθηγητές του τον έφερε σε επαφή με τον Σαίξπηρ και τον παρότρυνε να υποκριθεί.
Η πρώτη του δημόσια εμφάνιση ήταν σε μια παράσταση της Σταχτοπούτας στην τοπική εκκλησία.
Βρήκε στην προβλεψιμότητα των θεατρικών παραστάσεων μια ευπρόσδεκτη διαφυγή από την αναταραχή της σπιτικής του ζωής.
Άφησε το σχολείο στα 15 του και τελικά έπιασε δουλειά ως δημοσιογράφος και συντάκτης επικήδειων στην Dewsbury Reporter. Παράλληλα, αφοσιώθηκε με ενθουσιασμό στο ακμάζον τοπικό θέατρο.
«Απήγγελλα Σαίξπηρ από μνήμης», είχε πει. «Απλώς αποστήθιζα όλους αυτούς τους μεγάλους μονολόγους».
Όμως του ήταν αδύνατο να συγκεντρωθεί ταυτόχρονα στη δουλειά και στην υποκριτική. Τελικά, ο αρχισυντάκτης του τον έβαλε να διαλέξει ανάμεσα στη δημοσιογραφία και την «παράτολμη» υποκριτική.
Ο Στιούαρτ πήρε τη γραφομηχανή του και έφυγε.
Στην ηλικία των 18 ετών, έζησε την τραυματική εμπειρία της πλήρους απώλειας των μαλλιών του - ένα μεγάλο πλήγμα για έναν φιλόδοξο ηθοποιό και ανασφαλή έφηβο, που ανησυχούσε ότι τα κορίτσια δεν θα τον έβρισκαν πλέον ελκυστικό.
Η καθιέρωση στο κλασικό θέατρο και την τηλεόραση
Κέρδισε υποτροφία για τη δραματική σχολή Bristol Old Vic και αργότερα εντάχθηκε στον Βασιλικό Θίασο Σαίξπηρ (Royal Shakespeare Company - RSC), παίζοντας μια ποικιλία ρόλων.
Και όταν δεν υποδυόταν τον Όμπερον ή τον Αινόβαρβο, έκανε το τηλεοπτικό του ντεμπούτο ως πυροσβέστης σε ένα επεισόδιο της σαπουνόπερας Coronation Street το 1967.
Το ντεμπούτο του στο Μπρόντγουεϊ ήρθε το 1970 ως Σνάουτ, στην καταξιωμένη παραγωγή του Όνειρου Θερινής Νυκτός σε σκηνοθεσία Πίτερ Μπρουκ.
Μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες, ο Στιούαρτ εμφανίστηκε σε ποικίλους τηλεοπτικούς ρόλους, χωρίς ωστόσο να προμηνύει ότι θα γίνει μεγάλος σταρ.
Το 1974 υποδύθηκε τον Λένιν στη δραματική σειρά 13 επεισοδίων του BBC The Fall of Eagles.
Υποδύθηκε έναν συνωμότη Ρωμαίο στρατιώτη στο εξαιρετικά δημοφιλές Εγώ, ο Κλαύδιος και έναν Σοβιετικό κατάσκοπο στις σειρές Tinker, Tailor, Soldier, Spy και Smiley's People.
Το 1984, ο Στιούαρτ αποχώρησε από το RSC και μετακινήθηκε στο Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας. Όντας τότε στα μέσα της δεκαετίας των 40, είχε μείνει άνεργος συνολικά μόνο για τρεις εβδομάδες στη ζωή του, αλλά σπάνια του δίνονταν πρωταγωνιστικοί ρόλοι.
Είχε εξασφαλίσει ορισμένους δευτερεύοντες ρόλους στον κινηματογράφο, όπως τον πατέρα της Γκουίνεβιρ στο Excalibur, έναν τροβαδούρο στο Dune και έναν εκπαιδευτή ιππασίας στο Little Lord Fauntleroy.
Δάνεισε επίσης τη φωνή του σε έναν μικρό χαρακτήρα στην ταινία κινούμενων σχεδίων The Plague Dogs, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Ρίτσαρντ Άνταμς.
Ωστόσο, ακόμη και ο ίδιος περιέγραφε το πρώτο μισό της καριέρας του ως «συμπαγές αλλά ποτέ θεαματικό».
Η καμπή: Ο ρόλος του Captain Jean-Luc Picard
Έπειτα ήρθε ο ρόλος του Captain Jean-Luc Picard.
Ένας παραγωγός ονόματι Ρόμπερτ Λ. Τζάστμαν ήταν αποφασισμένος να αναβιώσει το franchise του Star Trek και έψαχνε τον διάδοχο του θρυλικού James T. Kirk που υποδυόταν ο Ουίλιαμ Σάτνερ.
Ήλπιζε να βρει έναν σέξι, μαλλιαρό Γάλλο για τον ρόλο - αλλά πέτυχε τυχαία τον Στιούαρτ να δίνει μια διάλεξη στο τμήμα Σαίξπηρ της συζύγου του στο Λος Άντζελες. Ο Τζάστμαν γύρισε στη γυναίκα του και είπε: «Νομίζω ότι μόλις βρήκα τον νέο μας κυβερνήτη».
Ο Στιούαρτ ενθουσιάστηκε αλλά ήταν σκεπτικός. Δεν γνώριζε τίποτα για το αρχικό Star Trek και ο στενός του φίλος, Σερ Ίαν ΜακΚέλεν, τον συμβούλευσε να μην πετάξει στα σκουπίδια τη θεατρική του καριέρα για μια παράτολμη περιπέτεια στο διάστημα.
Το μήνυμα του Σερ Ίαν ΜακΚέλεν για τον θάνατο του Στιούαρτ:
Ωστόσο, έχοντας ανάγκη από οικονομική ενίσχυση, ο Στιούαρτ υπέγραψε εξαετές συμβόλαιο, πιστεύοντας ακράδαντα ότι η σειρά δεν θα άντεχε και ότι σύντομα θα επέστρεφε στο θεατρικό σανίδι.
«Όλοι μου έλεγαν ότι θα ήταν αποτυχία», θυμόταν. «Ένας φίλος μου είπε: "Μαυρίστε, βγάλτε μερικά λεφτά και γυρίστε σπίτι"».
Από την επιφύλαξη στην παγκόσμια αναγνώριση
Χάρηκε πάντως που οι παραγωγοί δεν ενοχλήθηκαν από τη φαλάκρα του.
Είχε δοκιμάσει να φορέσει περούκα στα πρώτα δοκιμαστικά, αλλά φαινόταν ταλαιπωρημένη και -τελικά- ο δημιουργός του Star Trek, Τζιν Ρόντενμπερι, του είπε να την πετάξει.
«Στον 24ο αιώνα, κανείς δεν θα νοιαζόταν αν ο Picard ήταν φαλακρός», είχε πει.
Ο Στιούαρτ, τον οποίο οι New York Times παρουσίασαν ως «έναν άγνωστο Βρετανό σαιξπηρικό ηθοποιό», δυσκολεύτηκε να προσαρμοστεί στη νέα του δουλειά.
Μετά τις θεατρικές του εμπειρίες, έβρισκε τις 20 ώρες την ημέρα στο πλατό εξαντλητικές, ενώ δυσκολευόταν να συνεργαστεί με ένα μάλλον χαλαρό και διασκεδαστικό αμερικανικό καστ.
Η απόφασή του να συγκεντρώσει τους συναδέλφους του και να τους κάνει κήρυγμα για το πώς να συμπεριφέρονται πιο σοβαρά, δεν τον έκανε ιδιαίτερα δημοφιλή.
«Ήταν πραγματικά απαίσιο να σου κάνει παρατηρήσεις ο κυβερνήτης», δήλωσε ο Μπρεντ Σπάινερ, που υποδυόταν το ανδροειδές Data. «Σκεφτόμασταν: "Σε παρακαλώ, ξεπέρασέ το"».
Τελικά ο Στιούαρτ χαλάρωσε, φτάνοντας στο σημείο να απαιτεί από κάθε μέλος του καστ να λέει τουλάχιστον ένα αστείο την ημέρα.
Παρά τις αρχικές επιφυλάξεις του, το Star Trek: The Next Generation όχι μόνο επιβίωσε αλλά μεγαλούργησε - κάνοντας τον πρωταγωνιστή του έναν πολύ πλούσιο άνθρωπο.
Ο Captain Picard υποτίθεται ότι ήταν Γάλλος, αλλά επιδείκνυε μια εκπληκτικά αγγλική αγάπη τόσο για τον Σαίξπηρ όσο και για το τσάι Earl Grey.
Και, αφού είχε υποδυθεί όλους αυτούς τους σαιξπηρικούς πρίγκιπες και δούκες στις σκηνές του Λονδίνου, ο Στιούαρτ έγινε εξαιρετικά υπερήφανος για εκείνον, καθώς και για την ικανότητα της σειράς να συνδέεται με το νεότερο κοινό.
Επιστροφή στο θέατρο και η εποχή των «X-Men»
Πέρα από την τηλεοπτική σειρά, ο Στιούαρτ υποδύθηκε τον Picard σε τέσσερις ταινίες Star Trek. Αλλά την ίδια ώρα που διοικούσε το Enterprise, φρόντιζε να μην παραμελεί το θέατρο.
Με τη νεοαποκτηθείσα φήμη του, οι ρόλοι που του προτείνονταν βελτιώθηκαν αισθητά.
Για χρόνια παρουσίαζε μια ατομική παράσταση της Χριστουγεννιάτικης Ιστορίας του Τσαρλς Ντίκενς στο Μπρόντγουεϊ - υποδυόμενος και τους 40 χαρακτήρες.
Το 1995 εμφανίστηκε ως Πρόσπερο σε μια μνημειώδη παράσταση της Τρικυμίας και, δύο χρόνια αργότερα, πρωταγωνίστησε ως Οθέλλος - τον οποίο παρουσίασε ως λευκό μισθοφόρο σε ένα μαύρο αφρικανικό έθνος.
Όμως η επιτυχία του στο Star Trek περιόρισε τους ρόλους που το Χόλιγουντ ήταν διατεθειμένο να του προσφέρει.
«Κανένας σκηνοθέτης δεν ήθελε να προσλάβει αυτόν τον επιβλητικό, βαθύφωνο, φαλακρό Άγγλο», είχε δηλώσει στους Times. «Επειδή όλοι γνώριζαν ότι ήταν ο Picard και δεν μπορούσε να είναι κανένας άλλος».
Τελικά, ανέλαβε τον ρόλο του καθηγητή Charles Xavier στο κινηματογραφικό franchise των X-Men της Marvel, υποδυόμενος ουσιαστικά έναν τηλεπαθητικό Picard σε αναπηρικό αμαξίδιο.
Συμπρωταγωνιστής του ήταν ο Σερ Ίαν ΜακΚέλεν -ο φίλος που τον είχε προειδοποιήσει να αποφύγει το Χόλιγουντ- στον ρόλο του Magneto που λυγίζει τα μέταλλα.
Παράλληλα με τη δουλειά του στην Αμερική, απέσπασε διθυραμβικές κριτικές δίπλα στη Χάριετ Γουόλτερ στο Αντώνιος και Κλεοπάτρα το 2007.
Την ίδια χρονιά υποδύθηκε τον Μάκβεθ για πρώτη φορά - παρά τη διαφορά ηλικίας 30 ετών ανάμεσα σε εκείνον και την Κέιτ Φλίτγουντ, που υποδυόταν τη Λαίδη Μάκβεθ.
Αλλά οι κριτικοί αρνήθηκαν να διαμαρτυρηθούν.
Ο κριτικός Νίκολας ντε Τζονγκ αποφάνθηκε ότι ήταν «ο καλύτερος Μάκβεθ που έχω δει ποτέ» και τον εκθείασε ως «έναν από τους σπουδαιότερους σαιξπηρικούς ηθοποιούς μας».
Το 2010, στον Στιούαρτ απονεμήθηκε ο τίτλος του ιππότη για τις υπηρεσίες του στο θέατρο.
Ακτιβισμός, προσωπική ζωή και η υστεροφημία
Το 2009 συνεργάστηκε ξανά με τον Σερ Ίαν στο Περιμένοντας τον Γκοντό.
Ήταν μια στιγμή προσωπικής εκπλήρωσης για τον Σερ Πάτρικ, ο οποίος, ως εκστασιασμένος έφηβος, θυμόταν να παρακολουθεί τον Πίτερ Ο'Τουλ στο ίδιο έργο στο Bristol Old Vic.
Η βαθιά και αυθεντική φωνή του τον έκανε περιζήτητο για ρόλους εκφώνησης - συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής του στον ρόλο του Captain Jean-Luc Picard σε βιντεοπαιχνίδια Star Trek.
Μια δημοσιογράφος είχε αναφωνήσει κάποτε με ενθουσιασμό ότι «το να τον ακούς απλώς να παραγγέλνει πρωινό είναι αρκετά συναρπαστικό».
Δάνεισε επίσης τη φωνή του σε πλήθος τηλεοπτικών διαφημίσεων τόσο στη Βρετανία όσο και στις ΗΠΑ.
Εκτός υποκριτικής, ήταν θερμός πολιτικός ακτιβιστής και επί σειρά ετών υποστηρικτής του Εργατικού Κόμματος, καθώς και ακτιβιστής για τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας.
Το 2013 παντρεύτηκε την τρίτη σύζυγό του -την τραγουδίστρια και τραγουδοποιό Σάνι Όζελ- στη Νεβάδα.
Ο Σερ Ίαν ΜακΚέλεν τέλεσε την τελετή, η οποία έπρεπε να επαναληφθεί σε ένα εστιατόριο του Λος Άντζελες όταν κάποιος ανακάλυψε ότι η νομική εξουσία του να τελεί γάμους δεν ίσχυε στην πολιτεία της Νεβάδα.
Έναν χρόνο αργότερα, οι δύο ιππότες μετέφεραν το ταλέντο τους στο Μπρόντγουεϊ, εναλλάσσοντας παραστάσεις του Περιμένοντας τον Γκοντό με το Νεκρή Ζώνη (No Man's Land) του Χάρολντ Πίντερ.
Ο Σερ Πάτρικ δημιούργησε ένα βίντεο για τη Διεθνή Αμνηστία σχετικά με το θέμα της ενδοοικογενειακής βίας, αναφερόμενος στη βιαιότητα του πατέρα του απέναντι στη μητέρα του.
Κάποτε είχε ανακηρυχθεί ο τρίτος σπουδαιότερος άνδρας του Γιορκσάιρ μετά τον Μάικλ Πέιλιν και τον Σον Μπιν, και δεν έχασε ποτέ την επαφή με τις ρίζες του - διατηρώντας ένα σπίτι στην πατρίδα του («God's Own Country») και μένοντας ισόβιος υποστηρικτής της ποδοσφαιρικής ομάδας Χάντερσφιλντ Τάουν.
Και αν εκατομμύρια άνθρωποι τον θυμούνται μόνο ως τον μάλλον αμίλητο κυβερνήτη του USS Enterprise, αυτή η προοπτική δεν ήταν κάτι που τον ανησυχούσε.
«Για τεράστιο αριθμό ανθρώπων θα είμαι πάντα ο Jean-Luc Picard, και αυτό είναι απόλυτα εντάξει», είχε πει. «Πιστεύω πραγματικά ότι δημιουργήσαμε μια αξιοθαύμαστη προσωπικότητα».
Στα μελλοντικά του σχέδια περιλαμβανόταν μια τελευταία εμφάνιση ως Καθηγητής Charles Xavier στο Avengers: Doomsday της Marvel, το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 17 Δεκεμβρίου.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
