Η Σουζάνα Ζέλενι (Zsuzsanna Szelényi) θυμάται τον Βίκτορ Όρμπαν (Viktor Orbán) ως τον άνθρωπο που κάποτε ζητούσε από τους Ρώσους να φύγουν από την Ουγγαρία.
Ήταν το 1989. Το Σιδηρούν Παραπέτασμα κατέρρεε και ο Όρμπαν είχε επιλεγεί να εκφωνήσει ομιλία στην τελετή επαναταφής του Ίμρε Νάγκι (Imre Nagy), του μεταπολεμικού πρωθυπουργού που ηγήθηκε της ουγγρικής εξέγερσης του 1956 ενάντια στους Σοβιετικούς και εκτελέστηκε γι’ αυτό.
Η Szelényi, που συμμετείχε στην τιμητική φρουρά, θυμάται πώς ο μελλοντικός μακροβιότερος πρωθυπουργός της χώρας ανέβηκε στο βήμα ζητώντας την αποχώρηση του σοβιετικού στρατού.
«Αν πιστέψουμε στη δική μας δύναμη, μπορούμε να βάλουμε τέλος στην κομμουνιστική δικτατορία», είχε πει τότε ο νεαρός Όρμπαν. «Αν είμαστε αρκετά αποφασισμένοι, μπορούμε να αναγκάσουμε το κυβερνών κόμμα να δεχτεί ελεύθερες εκλογές».
Τίποτα δεν προμήνυε τη μετέπειτα πορεία του, λέει η Szelényi, πρώην βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος Fidesz.
Από φιλελεύθερος ηγέτης που καλούσε την Ουγγαρία να απομακρυνθεί από τη Μόσχα, ο Όρμπαν εξελίχθηκε σε αυτοπροσδιοριζόμενο υπέρμαχο της «ανελεύθερης δημοκρατίας» και στον πιο αξιόπιστο εταίρο του Κρεμλίνου στην Ευρώπη.
Σε μια περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία και αλλού, ο Ούγγρος πρωθυπουργός έχει καταστεί ο άνθρωπος στον οποίο μπορεί να βασίζεται ο Πούτιν. Ενόψει κρίσιμων εκλογών στην Ουγγαρία, ο Όρμπαν μπλόκαρε πακέτο δανεισμού της ΕΕ ύψους 90 δισ. ευρώ, που το Κίεβο θεωρεί απαραίτητο για τη συνέχιση του πολέμου. Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας βρέθηκε να δίνει εξηγήσεις για διαρροές εμπιστευτικών πληροφοριών προς τη Μόσχα.
«Αυτό συνέβη σταδιακά, μέσα από διαδοχικά στάδια και καμπές», εξηγεί η Ζέλενι . «Το φιλορωσικό στοιχείο είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό, αλλά δεν άλλαξε από τη μια μέρα στην άλλη».
Κάνοντας την Ουγγαρία «μεγάλη ξανά»
Στις πρώτες ελεύθερες εκλογές του 1990, ο Όρμπαν και η Ζέλενι ήταν μεταξύ των 22 βουλευτών του Fidesz, ενός φιλελεύθερου, κεντρώου κινήματος, αντικομμουνιστών φοιτητών και διανοουμένων, που εξελέγησαν στο κοινοβούλιο.
Η μεταμόρφωση του Όρμπαν ξεκίνησε σύντομα. Ως πρόεδρος του κόμματος, εδραίωσε γρήγορα τον πλήρη έλεγχο, περιθωριοποιώντας όσους διαφωνούσαν μαζί του. Το 1994, όταν άλλαξε αιφνιδιαστικά την ιδεολογική κατεύθυνση του κόμματος από φιλελεύθερη σε εθνικοσυντηρητική, η Ζελένι και άλλοι βουλευτές αποχώρησαν.
«Όσοι έμειναν ήταν πιο ομοιογενείς και πιο πιστοί σε εκείνον», λέει. «Από τότε, η ιστορία του κόμματος και του Όρμπαν είναι ένα και το αυτό».
Μετά από μια πρώτη θητεία στην εξουσία και οκτώ χρόνια στην αντιπολίτευση, ο Όρμπαν επέστρεψε το 2010 αποφασισμένος να μην ξαναχάσει. Προχώρησε σε αναθεώρηση του Συντάγματος, περιόρισε τους θεσμικούς ελέγχους, αποδυνάμωσε την ελευθερία των ΜΜΕ και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και διαμόρφωσε το εκλογικό σύστημα προς όφελός του.
Σύμφωνα με τη Ζέλενι , η πρώτη φάση της μεταμόρφωσης, η ιδεολογική στροφή, οφειλόταν κυρίως στη φιλοδοξία του, στη «θέληση για εξουσία».
Η στροφή προς τη Ρωσία
Η προσέγγιση με τη Ρωσία ήρθε πιο σταδιακά αλλά ήταν εξίσου καθοριστική.
Καθοριστική στιγμή ήταν το 2014, όταν ο Όρμπαν υπέγραψε συμφωνία με το Κρεμλίνο για τη χρηματοδότηση της επέκτασης του πυρηνικού σταθμού Paks II. Αυτό σηματοδότησε όχι μόνο οικονομική εξάρτηση, αλλά και ιδεολογική σύγκλιση.
Λίγους μήνες αργότερα, ανακοίνωσε το όραμά του για ένα «ανελεύθερο κράτος», βασισμένο σε εθνικές και παραδοσιακές χριστιανικές αξίες, αναφέροντας ρητά τη Ρωσία του Πούτιν ως πρότυπο, παρότι το 2007 την χαρακτήριζε «αυτοκρατορία που δεν μπορεί να εμπιστευτεί κανείς».
Η πολιτική «ανοίγματος προς την Ανατολή» που ακολούθησε στόχευε στη σύσφιξη σχέσεων όχι μόνο με τη Ρωσία, αλλά και με την Κίνα και την Τουρκία, ως αντίβαρο στη Δύση.
Φιλοδοξία και εξουσία
Για τον Péter Molnár, συμφοιτητή του Όρμπαν στο Πανεπιστήμιο Eötvös Loránd, η πορεία αυτή αντανακλά τις διεθνείς φιλοδοξίες του.
«Δεν μπορεί να κάνει την Ουγγαρία μεγαλύτερη», λέει. «Ίσως όμως πιστεύει ότι μπορεί να την κάνει σπουδαιότερη».
Ο πολιτικός δημοσιογράφος Pál Dániel Rényi συμφωνεί: «Τον γοητεύει η ίδια η εξουσία. Αν η εποχή ευνοούσε τον φιλελευθερισμό, πιθανότατα θα παρέμενε φιλελεύθερος».
Ρήξη με την ΕΕ και νέα αφήγηση
Καθώς οι σχέσεις της Βουδαπέστης με τις Βρυξέλλες επιδεινώνονταν, οι δεσμοί με τη Μόσχα ενισχύονταν, όπως και αργότερα με τον Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump).
Σύμφωνα με τον Frank Furedi, ο Όρμπαν θεωρεί ότι η ίδια η ΕΕ έχει αλλάξει, περιορίζοντας την εθνική κυριαρχία των κρατών-μελών.
Στην πολιτική του ρητορική, ο Όρμπαν παρουσιάζει συχνά την Ουγγαρία ως χώρα υπό πίεση από εξωτερικές δυνάμεις, από τη Βιέννη το 1848, τη Μόσχα το 1956, έως τις Βρυξέλλες σήμερα. Η στρατηγική αυτή εξακολουθεί να αποδίδει πολιτικά, ιδίως στην ουγγρική επαρχία, όπου οι φόβοι για εμπλοκή σε πολέμους βρίσκουν απήχηση.
Ωστόσο, για πολλούς, το ερώτημα παραμένει: άλλαξε πραγματικά ο Όρμπαν, ή απλώς προσαρμόστηκε για να διατηρήσει και να ενισχύσει την εξουσία του;
Σε ένα ποίημά του, ο Molnár θυμάται έναν παλιό διάλογο με τον νεαρό Όρμπαν:
«Κι αν δημιουργήσουμε δημοκρατία αλλά κάποιος αποκτήσει υπερβολική εξουσία;»
«Αποκλείεται», απάντησε τότε.
«Κι αν συμβεί;» επέμεινα.
«Αν κάποιος αποκτήσει υπερβολική εξουσία, θα έχει πρόβλημα μαζί μου», είπε.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
