Του Στέλιου Κάνδια
«Αυτοί βγάζουν μαχαίρι, εσύ βγάζεις όπλο»
Από τη στιγμή που ο άνθρωπος έπιασε στα χέρια του την πέτρα για να τη χρησιμοποιήσει όχι ως εργαλείο, αλλά και για να τραυματίσει ή να σκοτώσει, ο πόλεμος, η τέχνη και η τεχνική του πολέμου εξελίσσονται εκθετικά σε τακτικές και όπλα, που με τη σειρά τους γεννούν την εξέλιξη νέων τακτικών και όπλων μαζί με τις εξελίξεις στην τεχνολογία για εμπορική χρήση. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο που θυμίζει το παιχνίδι «πέτρα-ψαλίδι-χαρτί», ένα αδιάκοπο παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι, μια πάλη για την επιβίωση με κάθε μέσο.
Όταν η Ιαπωνία επιτέθηκε στο Περλ Χάρμπορ, τα μαχητικά της Zero (Mitsubishi A6M Zero) ήταν ακατανίκητα σε ευελιξία, εμβέλεια και οπλισμό. Σε περίπου δύο χρόνια από την έναρξη του πολέμου ήταν εύκολα αντιμετωπίσιμα από τους Αμερικανούς και περιορίστηκαν κυρίως σε αποστολές αυτοκτονίας (Kamikaze). Όταν η ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε στη Γαλλία με τον κεραυνοβόλο πόλεμο (Blitzkrieg), οι σκουριασμένες ναπολεόντειες αντιλήψεις των επιτελών του Παρισιού πήγαν περίπατο στη γραμμή Μαζινώ, με τους Γερμανούς να χρησιμοποιούν ασυρμάτους σε κάθε τανκ για απόλυτο συντονισμό τανκς και αεροπλάνων Stuka, ενώ οι Γάλλοι χρησιμοποιούσαν ακόμα αγγελιαφόρους και τηλέφωνα με καλώδια. Ανάλογες εξελίξεις είδαμε στο Βιετνάμ και το Αφγανιστάν, όπου οι υπερδυνάμεις δεν μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν τον ανταρτοπόλεμο και τις νέες τεχνικές του.
Σήμερα βιώνουμε την εποχή του ψηφιακού ανταρτοπολέμου, όπου ένας στρατιώτης σε ένα υπόγειο μπορεί να καταστρέψει ένα άρμα μάχης κόστους εκατομμυρίων.
Μια αδιάκοπη πορεία εξέλιξης, δράσης - αντίδρασης, που έφερε τα όπλα μαζικής καταστροφής, τον θάνατο, σε «βιομηχανική κλίμακα» επιπέδου Ford T. Όμως η ατομική βόμβα δεν ήταν το φυσιολογικό τέλος του δρόμου όπως πίστεψαν κάποιοι.
Η ταχύτητα των εξελίξεων από τη στιγμή που ξεκίνησε ο γενικευμένος πόλεμος στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, (κατά τη Μόσχα «ειδική στρατιωτική επιχείρηση») είναι ιλλιγιώδης συγκριτικά με προηγούμενες συγκρούσεις.
Σε διάστημα όχι χρόνων, αλλά μηνών, η ρωσική εισβολή, με εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και πολύ περισσότερους τραυματίες, άλλαξε άρδην τη μορφή του πολέμου όπως τη γνωρίζουμε. Εναέρια, θαλάσσια ή υποθαλάσσια drones όλων των μεγεθών και των τύπων (π.χ. FPV - Προοπτικής ή Προβολής Πρώτου Προσώπου) κατά μόνας ή σε σμήνη (swarms), anti-drone σύστηματα, ηλεκτρονικός πόλεμος, Τεχνητή Νοημοσύνη και άλλα, έγιναν οικεία στον μέσο αναγνώστη της ειδησεογραφίας και εξέλιξαν ραγδαία την τέχνη και την τεχνική του πολέμου στο πεδίο, υποχρεώνοντας χώρες όπως η Ελλάδα να τροποποιήσουν ή και να αναθεωρήσουν αμυντικούς σχεδιασμούς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και σκάφη διαφόρων τύπων και μεγεθών: ο αριθμός των drones που χρησιμοποιούνται στον πόλεμο έχει αυξηθεί από εκατοντάδες σε χιλιάδες και σε εκατοντάδες χιλιάδες. Η Ρωσία και η Ουκρανία έχουν πλέον τη δυνατότητα να κατασκευάζουν εκατομμύρια drones κάθε χρόνο.
Και οι δύο χώρες καινοτομούν στη χρήση των drones. Στο έδαφος, η καθεμία πρωτοπορεί σε νέες προσεγγίσεις σε παλιές αποστολές, χρησιμοποιώντας drones για επιτήρηση, υλικοτεχνική υποστήριξη, εκκένωση τραυματισμένων δυνάμεων, τοποθέτηση και εκκαθάριση ναρκών και, φυσικά, εξαπόλυση επιθέσεων. Αλλά οι Ουκρανοί ήταν εξαιρετικά δημιουργικοί, αχρηστεύοντας ακριβά ρωσικά άρματα μάχης με φθηνά drones. Στον θαλάσσιο τομέα, η Ουκρανία νίκησε τον Ρωσικό Στόλο της Μαύρης Θάλασσας με μια ποικιλία ημιυποβρυχίων, τηλεχειριζόμενων οχημάτων εγχώριας σχεδίασης. Το Κίεβο έφθασε στο σημείο να χτυπήσει με drones δεξαμενόπλοιο του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» της Ρωσίας σε ουδέτερα ύδατα της Μεσογείου, στα νότια της Κρήτης, προκαλώντας διεθνή αίσθηση, καθώς η πρωτοφανής νέα επιχείρηση πραγματοποιήθηκε σε απόσταση 2.000 χιλιομέτρων από το ουκρανικό έδαφος.
Η νέα τεχνολογία έχει οδηγήσει στην προσαρμογή. Η τεχνητή νοημοσύνη, για παράδειγμα, έχει βοηθήσει τόσο τη Ρωσία όσο και την Ουκρανία να μειώσουν το χρονικό διάστημα μεταξύ του πότε ανιχνεύεται ένας εχθρικός στόχος και πότε μπορεί να δεχθεί επίθεση. Οι Ουκρανοί αρχικά ηγήθηκαν στο κλείσιμο αυτού του «κενού ανίχνευσης-καταστροφής», αλλά η Ρωσία τους έχει φθάσει πλέον. Η εκμάθηση και η προσαρμογή στις συνθήκες στο πεδίο ήταν ανέκαθεν μέρος του πολέμου και συνταγή νίκης.
Οι φονικοί «πρωταγωνιστές» του ουκρανικού πολέμου
Σε αδρές γραμμές, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες. Drones πρώτου προσώπου (FPV), πολυκόπτερα και σταθερής πτέρυγας.
Τα FPV (τα ρωσικά VT-40, Piranha, Ghoul και τα ουκρανικά Wild Hornets, Escadrone και Mammoth) κυριαρχούν πλέον στον πόλεμο. Οι πιλότοι τα πετούν με τηλεχειριστήριο, κάθονται σε κοντινή θέση και φορούν γυαλιά εικονικής πραγματικότητας για να βλέπουν μέσα από την κάμερα του drone. Για να αποφευχθεί η παρεμβολή ραδιοκυμάτων στα drones, οι Ρώσοι κυρίως τα ελέγχουν μέσω οπτικών ινών μήκους έως και 40 χιλιομέτρων. Το πεδίο της μάχης είναι πλέον γεμάτο με δεκάδες χιλιάδες πολύ λεπτά καλώδια οπτικών ινών. Χρησιμοποιούνται για την προσβολή τεθωρακισμένων οχημάτων, την αναχαίτιση ελικοπτέρων και εχθρικών drones, τη ρίψη ναρκών κατά προσωπικού και για την προσγείωση κοντά σε δρόμους και την αναμονή για ενέδρα εχθρικών οχημάτων. Τα drones FPV αρχίζουν επίσης να ενσωματώνουν τεχνητή νοημοσύνη, αρχικά για να βοηθούν τους πιλότους, και κατόπιν για μεγαλύτερη αυτονομία.
Τα πολυκόπτερα (τετρακόπτερα, εξακόπτερα, οκτακόπτερα - τα ουκρανικά Baba Yaga, DJI Mavic 3 και τα ρωσικά DJI Mavic 3 / Autel και Perun), είναι πιο γενικής χρήσης και πιο εύκολα στη λειτουργία από τα drones FPV. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αναγνώριση στο πεδίο της μάχης, αναχαίτιση εχθρικών drones, ηλεκτρονικό πόλεμο, παρεμβολή GPS, αναμετάδοση επικοινωνιών, παράδοση δεμάτων και ρίψη μικρών ναρκών ή βομβών. Πολλά είναι εμπορικά drones τροποποιημένα με διαφορετικά κιτ για διαφορετικές αποστολές.
Τα drones σταθερής πτέρυγας (τα ρωσικά Orlan-10, Lancet και Geran-2 και τα ουκρανικά Shark, Punisher, Bober και Bayraktar TB2) διακρίνονται σε δύο ευρείες ομάδες: μονόδρομα (καμικάζι ή περιπλανώμενα) και επαναχρησιμοποιούμενα. Τα μονόδρομα drones χρησιμοποιούνται για επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας εναντίον πόλεων, μεταφορών και υποδομών. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά drones που επιστρέφουν στη βάση τους για ανεφοδιασμό, αυτά τα drones αποτελούν τα ίδια «πυρομαχικό». Η Ρωσία χρησιμοποιεί κυρίως τη σειρά Geran, που κατασκευάζονται με βάση τα ιρανικά drones Shahed, γι’ αυτό και συχνά ονομάζονται Shahed. Τα επαναχρησιμοποιούμενα drones παρέχουν επιτήρηση του πεδίου της μάχης και βοηθούν στον συντονισμό των πληγμάτων του πυροβολικού και των FPV drones κατά στόχων.
Τροποποίηση των αμυντικών σχεδιασμών
Οι ραγδαίες αλλαγές στο μέτωπο της ανατολικής Ουκρανίας οδηγούν ήδη σε τροποποίηση των αμυντικών σχεδιασμών κάθε χώρας, φυσικά και της χώρας μας. Τα μη επανδρωμένα συστήματα, ειδικά στον τομέα της επιτήρησης, της αναγνώρισης και της συλλογής πληροφοριών, αποκτούν αυξανόμενη σημασία για τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, με αναπτυσσόμενες πρωτοβουλίες σε έρευνα, ανάπτυξη και συνεργασίες μεταξύ ιδιωτικών εταιρειών, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.
Επίσης, υπογράφηκε ήδη συμφωνία, εάν επιλεγεί για συμπαραγωγή, μεταξύ τις ισραηλινής αεροπορικής βιομηχανίας και της ελληνικής, για το μη επανδρωμένο υποβρύχιο Blue Whale.
Παράλληλα, τον Νοέμβριο του 2025 ανακοινώθηκε η συμφωνία Αθήνας - Κιέβου για τη συμπαραγωγή μη επανδρωμένων σκαφών επιφανείας σε ελληνικά ναυπηγεία, με μέρος της παραγωγής να απορροφούν οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Αλλά και ευρύτερα στην Ευρώπη, οι εξελίξεις είναι ραγδαίες, και μάλιστα σε ευρωπαϊκά κράτη που κάποιος δεν θα θεωρούσε ως τους «συνήθεις υπόπτους» σε εξοπλιστικά προγράμματα και δη καινοτόμα εξοπλιστικά προγράμματα. Ενδεικτικά, η Πορτογαλία πρόκειται να αναπτύξει το πρώτο ευρωπαϊκό ειδικό αεροπλανοφόρο drones, το NRPD D João II, ένα πολεμικό πλοίο αξίας 132 εκατομμυρίων ευρώ, σχεδιασμένο για επιχειρησιακή λειτουργία μη επανδρωμένων εναέριων, επιφανειακών και υποβρύχιων συστημάτων, προσφέροντας μεγαλύτερη ευελιξία και χαμηλότερο κόστος από τα συμβατικά αεροπλανοφόρα.
Κατασκευασμένο από την ολλανδική ναυπηγική Damen στη Ρουμανία και χρηματοδοτούμενο σε μεγάλο βαθμό από ευρωπαϊκούς πόρους, το πλοίο αναμένεται να παραδοθεί το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους.
Εξάλλου, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσε το πρώτο drone κρούσης που κατασκευάστηκε από κοινού από την Ουκρανία και τη Γερμανία.
Το νατοϊκό φιάσκο της Εσθονίας
Βρετανικά ΜΜΕ αποκάλυψαν ότι πέρυσι οι ουκρανικές δυνάμεις «κατέστρεψαν» μια βρετανική ταξιαρχία σε μια προσομοιωμένη πολεμική άσκηση του ΝΑΤΟ στην Εσθονία. Στην άσκηση Hedgehog 2025 συμμετείχαν περισσότεροι από 16.000 στρατιώτες από 12 χώρες του ΝΑΤΟ.
Μια βρετανική ταξιαρχία και μια εσθονική μεραρχία σε ομάδα μάχης που αποτελούνταν από χιλιάδες στρατιώτες ηττήθηκαν από τις ουκρανικές δυνάμεις σε ένα «φρικτό» αποτέλεσμα για το ΝΑΤΟ. Ένας συμμετέχων, ο οποίος έπαιξε τον εχθρό, είπε ότι η ομάδα μάχης «απλώς περπατούσε τριγύρω, χωρίς να χρησιμοποιεί κανενός είδους μεταμφίεση, σκηνές στάθμευσης και τεθωρακισμένα οχήματα».
Για να αντιμετωπίσει τις νατοϊκές δυνάμεις, η ουκρανική ομάδα χρησιμοποίησε το Delta - ένα σύστημα διαχείρισης πεδίου μάχης που επέτρεπε στα στρατεύματά της να συλλέγουν πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο και να χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για να συντονίζουν τις επιθέσεις, να εντοπίζουν στόχους και να αναλύουν δεδομένα. Σε ένα σενάριο, μια ομάδα 10 Ουκρανών που ενεργούσαν ως εχθρός αντεπιτέθηκαν στο ΝΑΤΟ, πραγματοποιώντας 30 ψεύτικες «επιθέσεις» σε διάστημα μισής ημέρας και «καταστρέφοντας» 17 τεθωρακισμένα οχήματα. Η προσομοίωση ανέδειξε τη σημασία των drones ως καθοριστικό όπλο του πολέμου στην Ουκρανία, μιας σύγχρονης σύγκρουσης, με τους αναλυτές να υπολογίζουν ότι κατά μέσο όρο τα drones ευθύνονται για περίπου το 70% των θυμάτων.
Info:
https://www.portugalglobal.pt/en/news/2026/fevereiro/portugal-builds-europes-first-dedicated-drone-carrier-d-joao-ii/
https://theconversation.com/a-visual-guide-to-14-of-the-drones-wreaking-havoc-in-ukraine-russia-and-beyond-267229
https://mickryan.substack.com/p/how-ukraine-has-changed-the-character
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
