Μετά τον Μαδούρο έρχεται το δύσκολο μέρος: Η ανοικοδόμηση της οικονομίας της Βενεζουέλας

Η φημολογία γύρω από τη Βενεζουέλα είναι τόσο έντονη αυτές τις μέρες, που είναι μάταιο να προσθέσει κανείς περισσότερες αμφίβολες προβλέψεις. Ένα πράγμα, ωστόσο, είναι σαφές: αν το καθεστώς του Νικολάς Μαδούρο τελικά καταρρεύσει - το «αν» είναι μεγάλο, παρά τη στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ στη νότια Καραϊβική - η χώρα θα βρεθεί αντιμέτωπη με μία από τις πιο μνημειώδεις προσπάθειες οικονομικής ανασυγκρότησης της σύγχρονης ιστορίας.

Πραγματικά δεν υπάρχει σύγχρονη παράλληλη ιστορία, που να ομοιάζει με αυτή της πιθανής κατάρρευσης της Βενεζουέλας. Μέχρι σχετικά πρόσφατα, η χώρα είχε ένα από τα υψηλότερα κατά κεφαλήν εισοδήματα στη Λατινική Αμερική και αποτελούσε σημαντικό παράγοντα στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου. Για χρόνια, η οικονομία της ήταν περίπου στο ίδιο μέγεθος με εκείνη της Κολομβίας. Το 2012, και οι δύο χώρες παρήγαγαν περίπου 370 δισεκατομμύρια δολάρια. Σήμερα, το ΑΕΠ της Βενεζουέλας είναι λιγότερο από το ένα πέμπτο της Κολομβίας, αφού συρρικνώθηκε κατά ένα εκπληκτικό 78% σε όρους δολαρίου, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Η ακραία οικονομική κακοδιαχείριση υπό το σοσιαλιστικό πείραμα του Μαδούρο και του προκατόχου του, Ούγο Τσάβες, που προκάλεσε υπερπληθωρισμό και ώθησε περίπου οκτώ εκατομμύρια Βενεζουελάνους να μεταναστεύσουν, αποψίλωσε την επιχειρηματική και παραγωγική βάση της χώρας.

Ένας σημαντικός αστάθμητος παράγοντας είναι πόσοι Βενεζουελανοί ίσως επιστρέψουν υπό μια νόμιμη κυβέρνηση με καλύτερες οικονομικές προοπτικές. Ο οικονομολόγος της Barclays, Αλεχάντρο Αρεάσα, υποστηρίζει ότι, παρόλο που οι πιο υψηλά εξειδικευμένοι εργαζόμενοι που έφυγαν στο πρώτο κύμα μετανάστευσης είναι απίθανο να επιστρέψουν - «έχουν ήδη ξαναχτίσει τη ζωή τους στο εξωτερικό», λέει - όσοι έφυγαν πιο πρόσφατα προς γειτονικές χώρες, υπό πολύ σκληρότερες συνθήκες, μπορεί να έχουν ισχυρότερα κίνητρα να επιστρέψουν.

Η αντιστροφή αυτής της ιστορικής καθίζησης θα απαιτήσει τεράστια πολιτική δεξιότητα, σημαντική διεθνή οικονομική υποστήριξη και μεγάλη υπομονή και όλα αυτά με την προϋπόθεση ότι η χώρα θα πετύχει μια κάπως ομαλή μετάβαση. Σε ένα πιο ταραχώδες σενάριο, όπου πιστοί του Τσαβισμού θα σαμποτάρουν την αλλαγή, η ανοικοδόμηση της Βενεζουέλας θα καταστεί εκθετικά δυσκολότερη.

Εδώ είναι πέντε προτεραιότητες που οποιαδήποτε νέα κυβέρνηση στο Καράκας θα πρέπει να αντιμετωπίσει για να αρχίσει τον μακρύ και επικίνδυνο δρόμο προς την ανάκαμψη.

1. Αναδόμηση της στατιστικής ικανότητας του κράτους

Πέρα από το επείγον έργο της παροχής τροφίμων, καυσίμων, φαρμάκων, ασφάλειας και άλλων βασικών αναγκών κατά τη διάρκεια μιας βεβιασμένης μετάβασης, ένα αξιόπιστο σχέδιο ανάκαμψης ξεκινά με τη δημιουργία αξιόπιστων δεδομένων, κάτι που η Βενεζουέλα δεν διαθέτει εδώ και χρόνια. Βασικοί δείκτες για τον πληθωρισμό, τα δημόσια οικονομικά και το έγκλημα υπήρξαν αδιαφανείς ή ανύπαρκτοι. Οι νέοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα χρειαστεί να ανασυγκροτήσουν σχεδόν από το μηδέν το στατιστικό σύστημα της χώρας, πιθανόν με τη βοήθεια διεθνών ειδικών.

Κανείς εκτός καθεστώτος δεν γνωρίζει τα πραγματικά έσοδα της κυβέρνησης, τα επίπεδα δαπανών ή τους προϋπολογισμούς των προγραμμάτων. Και σε αντίθεση με χώρες όπου η οικονομική κατάρρευση οφείλεται συνήθως σε ένα υπερδιογκωμένο κράτος, η Βενεζουέλα αντιμετωπίζει το αντίθετο πρόβλημα: πρέπει να αναδομήσει τις κρατικές ικανότητες, ενώ ταυτόχρονα να εξαλείψει τις εγκληματικές οργανώσεις που έχουν ριζώσει μέσα σε αυτό.

2. Αποκατάσταση της πρόσβασης σε διεθνή χρηματοδότηση

Όποιος διαδεχθεί τον Μαδούρο θα πρέπει να εξομαλύνει τις σχέσεις με τους πολυμερείς δανειστές, ένα κρίσιμο βήμα για την εξασφάλιση της χρηματοδότησης που απαιτείται για να δοθεί ώθηση στην οικονομία και να επιτευχθούν γρήγορες νίκες. Αυτό θα απαιτήσει πολιτική δέσμευση για μεταρρυθμίσεις, διαφάνεια και πλήρη πρόσβαση των πιστωτών ώστε να αξιολογήσουν τη πραγματική οικονομική κατάσταση της χώρας.

Το ΔΝΤ δεν έχει πραγματοποιήσει διαβούλευση Άρθρου IV, μία τυπική ετήσια αξιολόγηση,από το 2004, οπότε μια νέα αξιολόγηση θα ήταν εκτεταμένη. Όμως μια πολιτική μετάβαση που θα αποκαθιστούσε τη δημοκρατική νομιμότητα θα έβαζε πιθανότατα τέλος στη θεσμική διαμάχη που από το 2019 εμποδίζει το Καράκας να αξιοποιήσει δισεκατομμύρια σε νέα αποθεματικά του ΔΝΤ. Με αυτούς τους πόρους, η Βενεζουέλα θα μπορούσε να εξοφλήσει τις οφειλές της προς τις περιφερειακές αναπτυξιακές τράπεζες. Η αποπληρωμή των περίπου 2 δισ. δολαρίων που οφείλει στην Δια-Αμερικανική Τράπεζα Ανάπτυξης θα αποκαθιστούσε την πρόσβασή της σε νέα χρηματοδότηση για επείγουσα υποδομή και κοινωνικά προγράμματα.

3. Επανεκκίνηση της πετρελαϊκής της βιομηχανίας

Ο ταχύτερος τρόπος για να αναβιώσει η οικονομία είναι μια γρήγορη επανεκκίνηση του κάποτε ισχυρού πετρελαϊκού τομέα της Βενεζουέλας. Δεδομένης της εύθραυστης κατάστασης της κρατικής εταιρείας PDVSA, που στερείται κεφαλαίων, τεχνογνωσίας και τεχνολογίας, αυτό θα απαιτήσει να δοθεί σε ενεργειακές εταιρείες και ιδιώτες επενδυτές σημαντική πρόσβαση στην ανάπτυξη των τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου της χώρας.

Αυτό σημαίνει προσφορά κινήτρων χωρίς πλήρη αναθεώρηση του νομικού πλαισίου του κλάδου, που θα ήταν χρονοβόρα και πολιτικά διχαστική. Όπως σημειώνει ο οικονομολόγος με έδρα το Καράκας, Ορλάντο Οτσόα, ο ταχύτερος και αποτελεσματικότερος τρόπος για αύξηση της παραγωγής και για δημιουργία φορολογικών εσόδων και ταμιακών ροών που θα στηρίξουν τις λειτουργίες, είναι να ενισχυθούν και να θεσμοθετηθούν τα de facto φιλοεπιχειρηματικά μέτρα που υιοθέτησε ο Μαδούρο στην ύστατη προσπάθειά του να αναζωογονήσει τη δραστηριότητα.

«Μια περιορισμένη μεταρρύθμιση του νόμου περί υδρογονανθράκων μπορεί να κωδικοποιήσει αυτό που ήδη συμβαίνει στην πράξη, επιτρέποντας σε ξένες εταιρείες να διαχειρίζονται τις πετρελαϊκές επιχειρήσεις και σε εταιρείες παροχής υπηρεσιών να λειτουργούν κοιτάσματα με αντάλλαγμα βαρέλια αργού», είπε. «Θα πρέπει να επιτρέψουμε στις ιδιωτικές εταιρείες να εξάγουν το δικό τους πετρέλαιο, μετατρέποντας την PDVSA σε μια νέα εταιρεία συμμετοχών για τη διαχείριση ορισμένων κρατικών περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων όλων των συμπράξεων με ιδιώτες φορείς.» Ο Οτσόα υποστηρίζει επίσης ότι η Βενεζουέλα πρέπει να επιδιώξει μια γεωπολιτική και χρηματοοικονομική συμφωνία για να προστατεύσει προσωρινά τα πετρελαϊκά της περιουσιακά στοιχεία και τις εξαγωγές της από ενδεχόμενες κατασχέσεις πιστωτών, παρόμοια με την προστασία που έλαβε το Ιράκ βάσει ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ μετά την αμερικανική εισβολή του 2003.

Η Βενεζουέλα σήμερα παράγει σχεδόν ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, το υψηλότερο επίπεδο από τότε που επιβλήθηκαν κυρώσεις επί της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ. Μια σταδιακή αύξηση είναι δυνατή μόλις ξεκινήσει η μετάβαση, ιδιαίτερα με ορισμένες βελτιώσεις που αποτελούν «ώριμους καρπούς». Όμως αυτό παραμένει ένα μικρό κλάσμα των πάνω από τρία εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως που παρήγαγε η χώρα στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Η επάνοδος σε αυτά τα επίπεδα θα απαιτήσει πολιτική σταθερότητα, σαφείς νομικούς κανόνες, εκτεταμένες επενδύσεις και επίλυση εκκρεμών εταιρικών διαφορών που συνεχίζουν να ταλανίζουν τον κλάδο. Όχι εφικτό βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα, αλλά ούτε αδύνατο. Όπως υποστήριξε πρόσφατα ο συνάδελφός μου Χαβιέρ Μπλας, «η γεωλογία είναι εκεί, το μόνο που χρειάζεται για να ξεκλειδωθεί ο πετρελαϊκός πλούτος της χώρας είναι κεφάλαιο, χρόνος και προσπάθεια».

4. Αναδιάρθρωση του εκτεταμένου χρέους της

Ίσως η πιο λεπτή πρόκληση θα είναι η αναδιάρθρωση περίπου 160 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε εκκρεμείς υποχρεώσεις, συμπεριλαμβανομένων αυτών προς ιδιώτες ομολογιούχους, διαιτητικές αποφάσεις, εταιρικά χρέη και δάνεια από την Κίνα. Οι προσδοκίες περί αλλαγής καθεστώτος έχουν ήδη ωθήσει προς τα πάνω τις τιμές των βενεζουελάνικων ομολόγων. Η κυβέρνηση Μαδούρο έπεσε σε αθέτηση πληρωμών το 2017, όταν η κατάρρευση της πετρελαϊκής παραγωγής και η οικονομική ελεύθερη πτώση καθιστούσαν αδύνατες τις πληρωμές.

Η συζήτηση εντός της αντιπολίτευσης εντείνεται σχετικά με το αν θα αναγνωριστεί το χρέος που εκδόθηκε υπό τον Τσάβες και τον Μαδούρο. Όμως η προσπάθεια αποκήρυξής του πιθανότατα θα γύριζε μπούμερανγκ: οι νομικές βάσεις είναι αδύναμες και μια τέτοια κίνηση θα υπονόμευε την αξιοπιστία της νέας κυβέρνησης. Αντί γι’ αυτό, οι ομολογιούχοι πρέπει να προετοιμαστούν για μεγάλες ονομαστικές απώλειες σε μια από τις πιο περίπλοκες αναδιαπραγματεύσεις παγκοσμίως. Η ιστορική χρεοκοπία της Αργεντινής στις αρχές της δεκαετίας του 2000 είχε ως αποτέλεσμα «κουρέματα» 71%–75%. Ακόμη κι αν θεωρήθηκαν υπερβολικά αυστηρά, παραμένουν χρήσιμο σημείο αναφοράς για όσα μπορεί να αντιμετωπίσουν οι πιστωτές της Βενεζουέλας. Αυτό το κούρεμα θα μπορούσε να αντισταθμιστεί εν μέρει από μια αναζωπυρωμένη οικονομική προοπτική υπό νέα κυβέρνηση.

«Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για τις δυνατότητες της οικονομίας της Βενεζουέλας και την ικανότητά της να ανακάμψει», είπε ο Αρεάσα της Barclays. «Δεν θα είναι εύκολο, αλλά το πολιτικό σκέλος παραμένει το δυσκολότερο.»

Όσον αφορά τις προβληματικές συμφωνίες «πετρέλαιο έναντι δανείων» με την Κίνα, το Καράκας θα χρειαστεί μια πολιτική διαπραγμάτευση που θα επιτρέψει στο Πεκίνο να ανακτήσει μέρος της επένδυσής του μέσω αυξημένης παραγωγής αργού, αντί για άμεση αποπληρωμή σε μετρητά.

5.Προώθηση επενδύσεων σε μη πετρελαϊκούς τομείς

Αν η επόμενη κυβέρνηση της Βενεζουέλας σημειώσει πρόοδο στα τέσσερα προηγούμενα μέτωπα - και πυροδοτήσει τη μεταβολή των προσδοκιών που συνήθως συνοδεύει την αλλαγή καθεστώτος - η οικονομία θα μπορούσε να καταγράψει ισχυρή αρχική ανάκαμψη, ίσως ακόμη και διψήφια ανάπτυξη για λίγα χρόνια. Όμως αυτή η δυναμική θα συναντήσει γρήγορα εμπόδια. Η Βενεζουέλα δεν έχει επενδύσει σε ηλεκτρικό ρεύμα, συστήματα ύδρευσης, δρόμους, εκπαίδευση ή βασικές υποδομές εδώ και χρόνια, όλα απαραίτητα για τη διατήρηση ουσιαστικής αύξησης της παραγωγής.

Γι’ αυτό η πέμπτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων και η ιδιωτικοποίηση εκατοντάδων περιουσιακών στοιχείων, ιδιαίτερα σε βασικές υποδομές, για την αναβίωση των πολλών βιομηχανιών εκτός πετρελαίου που εγκαταλείφθηκαν, αποδεκατίστηκαν ή εθνικοποιήθηκαν υπό τον Τσαβισμό. Η Βενεζουέλα δεν μπορεί να ανακτήσει διαρκή ευημερία χωρίς να διαφοροποιήσει την οικονομία της και να αξιοποιήσει τις τεράστιες ευκαιρίες που η χώρα εξακολουθεί να προσφέρει, από την εξόρυξη και τη γεωργία, ως τον τουρισμό. Τώρα, που ολόκληρο το σύστημα χρειάζεται να αναδομηθεί από την αρχή, είναι η στιγμή να αποτινάξει την ταμπέλα του «πετροκράτους» που τη στοιχειώνει εδώ και δεκαετίες.

Σε πρόσφατη παρουσίαση, η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης και βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης Μαρία Κορίνα Ματσάδο υποστήριξε ότι το άνοιγμα της Βενεζουέλας προσφέρει στους επενδυτές εξαιρετικές επιχειρηματικές ευκαιρίες αξίας 1,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων για την ταχεία προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης. «Η Βενεζουέλα θα γίνει το νέο παγκόσμιο σύνορο για την καινοτομία και τη δημιουργία πλούτου και σας προσκαλούμε να είστε μέρος του», είπε.

Ο ενθουσιασμός της Ματσάδο είναι κατανοητός: ως πολιτικός που πουλά ελπίδα και επιδιώκει τη δημοκρατική επαναφορά, χρειάζεται να παρουσιάσει μια ελκυστική ιστορία στους επενδυτές. Όσο ενθαρρυντικό κι αν ακούγεται αυτό, η προσέλκυση επενδύσεων δεν θα είναι εύκολη μετά από τόσα χρόνια χρόνιας υποχρηματοδότησης, αμέλειας και διαρροής εγκεφάλων. Το να υποτιμήσει κανείς το τι ακολουθεί μετά τον Μαδούρο θα ήταν σοβαρό λάθος. Η ανοικοδόμηση θα διαρκέσει δεκαετίες, σε πολλαπλές κυβερνήσεις, όχι μήνες ή χρόνια.

Ας ελπίσουμε ότι η διαδικασία θα ξεκινήσει σύντομα.

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.