Του Νικόλα Μπάρδη
Το Εμίρ Ζαδέ αποτελεί το μοναδικό σωζόμενο οθωμανικό τέμενος στη Χαλκίδα, και βρίσκεται στην πλατεία Πεσόντων Οπλιτών, στο άλλοτε οχυρωμένο τμήμα της μεσαιωνικής πόλης, που είναι και γνωστό ως Κάστρο. Το τέμενος κατασκευάστηκε στους πρώτους χρόνους της οθωμανικής κατάκτησης της Εύβοιας, γύρω στα τέλη του 15ου αι., πιθανώς στη θέση προϋπάρχοντος χριστιανικού ναού. Ονομαστική αναφορά σε αυτό γίνεται στο έργο του Οθωμανού περιηγητή του 17ου αι. Εβλιά Τσελεμπή, ανάμεσα στα έντεκα συνολικά αναφερόμενα μικρά και μεγάλα τζαμιά εντός των τειχών της πόλης. Η ονομασία του προέρχεται από τις λέξεις «εμίρ» (εμίρης) και «ζαδέ» (γιος), δηλαδή το τέμενος του γιου του εμίρη.
Το ιστορικό αυτό τζαμί ανήκει στον απλό αρχιτεκτονικό τύπο του μονότρουλου τεμένους, όπως τα περισσότερα που συναντούμε στον ελλαδικό και ευρύτερο βαλκανικό χώρο, και παρότι δεν σώζονται σήμερα το προστώο και ο μιναρές, διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Επί του μνημείου διατηρούνται τέσσερις επιγραφές, σε μία από τις οποίες αναγράφεται η χρονολογία 1742-43, που πολύ πιθανό να σχετίζεται με κάποια ανακαίνιση του τεμένους.
Στον περιβάλλοντα χώρο του τεμένους συναντούμε και τη μαρμάρινη κρήνη του Χαλίλ, που είναι διακοσμημένη με περίτεχνα ανάγλυφα αραβικής τεχνοτροπίας, και φέρει πάνω της δύο επιγραφές. Στην αρχαιότερη εξ αυτών σημειώνεται το όνομα του Καπουδάν Χαλίλ Πασά, αρχηγού του οθωμανικού στόλου κατά το διάστημα 1610-1623, σε σχέση με τα υδροδοτικά έργα της πόλης. Την πληροφορία ότι ο Χαλίλ Πασάς κατασκεύασε το υδραγωγείο δίνει και πάλι ο Τσελεμπή, που περιγράφει γλαφυρά το υδραγωγείο, αλλά και τις κρήνες του κάστρου και του προαστίου. Με την κρήνη και το υδραγωγείο πιθανότατα συνδεόταν η μεγάλη υπόγεια δεξαμενή υδάτων, που βρίσκεται κάτω από την πλατεία Πεσόντων Οπλιτών, αν και δεν έχει χρονολογηθεί με ακρίβεια. Η δεξαμενή αποτελείται από τρεις θολωτούς χώρους, διαστάσεων 12μ. x 3μ., συνδεόμενους με τοξοστοιχίες που στηρίζουν την οροφή.
Μετά την αποχώρηση των Οθωμανών και την ενσωμάτωση της Εύβοιας στο ελεύθερο Ελληνικό Κράτος, το κτίριο του τεμένους απέκτησε κατά καιρούς διάφορες χρήσεις, όπως στρατώνας και πυριτιδαποθήκη του στρατού, ενώ το 1937 κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο, μαζί με την παρακείμενη κρήνη. Το μνημείο για πολλά χρόνια λειτούργησε ως χώρος φύλαξης γλυπτών από την βυζαντινή και μεταβυζαντινή Εύβοια και κατά καιρούς ήταν επισκέψιμο, φιλοξενώντας διάφορες πολιτιστικές δράσεις και περιοδικές εκθέσεις. Τα υπόλοιπα τζαμιά της Χαλκίδας δεν είχαν την ίδια τύχη και γκρεμίστηκαν.
Οι τελευταίες εργασίες συντήρησης του μνημείου πραγματοποιήθηκαν το 2013-2014 από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Eύβοιας, στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης με τον Δήμο Χαλκιδέων, με τίτλο «Συντήρηση και μετατροπή σε εκθεσιακό χώρο του Οθωμανικού Τεμένους Εμίρ Ζαδέ Χαλκίδας και οργάνωση έκθεσης χαρακτικών συλλογής Ιωάννη Καράκωστα». Έκτοτε, στο εσωτερικό του φιλοξενείται μία μόνιμη έκθεση με τίτλο: «Στην Εύβοια με τους Ευρωπαίους περιηγητές (16ος -19ος αι.)», που αποτελείται από χαρακτικά της συλλογής του Χαλκιδέου καθηγητή Αστικού Δικαίου, Ιωάννη Καράκωστα, τα οποία χρονολογούνται από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα. Σε αυτά περιλαμβάνονται έργα φημισμένων χαρακτών της εποχής, επιφανών επιστημόνων και περιηγητών, καθώς επίσης και πολλοί ναυτικοί χάρτες που αποκαλύπτουν στον επισκέπτη ποικίλες όψεις της Εύβοιας.
Τόσο το νησί, όσο και η πόλη της Χαλκίδας βρίσκονταν σε κομβική θέση στις θαλάσσιες διαδρομές, κι αυτό αποτυπώνεται με ενάργεια στα εκτιθέμενα έργα στο εσωτερικό του τεμένους. Η είσοδος στο τζαμί είναι ελεύθερη, κι αν βρεθείτε στη Χαλκίδα, αξίζει να κάνετε μία στάση σ’ αυτό.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
