Του Στέφανου Νικολαΐδη
Σε σχέση με την πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για ασυμβίβαστο υπουργού - βουλευτή τοποθετούνται μιλώντας στο skai.gr ο Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή της Αθήνας Γιώργος Δελλής και ο αναπληρωτής καθηγητής Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Σχολής Αθηνών Νίκος Παπασπύρου. Οι συνταγματολόγοι αναλύουν και την πρόταση περί μείωσης του αριθμού των βουλευτών.
Οι δύο προσεγγίζουν το ζήτημα από διαφορετικές αφετηρίες, συγκλίνουν ωστόσο στην εκτίμηση ότι πρόκειται για παρεμβάσεις με πολλαπλασιαστικές συνέπειες, οι οποίες δεν μπορούν να εξεταστούν αποσπασματικά, αλλά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλέγμα θεσμικών ισορροπιών.
Το συνταγματικό πλαίσιο και τα όρια της μεταρρύθμισης
Ο Νίκος Παπασπύρου υπενθυμίζει ότι το Σύνταγμα θέτει σαφές πλαίσιο ως προς τον αριθμό των βουλευτών, ο οποίος μπορεί να κυμαίνεται από 200 έως 300, με τον ακριβή αριθμό να καθορίζεται με νόμο. Αυτό σημαίνει ότι μια ενδεχόμενη μείωση - για παράδειγμα στις 250 ή ακόμη και στις 200 έδρες - είναι καταρχήν εφικτή, εφόσον υπάρξει σχετική νομοθετική πρόβλεψη.
Συνδέει, μάλιστα, τη σχετική συζήτηση με το προτεινόμενο ασυμβίβαστο, σημειώνοντας ότι η μείωση του αριθμού των βουλευτών ενδέχεται να λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στην αύξηση των προσώπων που θα ασκούν δημόσια εξουσία μέσω της αναπλήρωσης υπουργών από επιλαχόντες.
«Υποθέτω ότι η μείωση του αριθμού συναρτάται και με τη ρύθμιση της αντικαταστάσεως όσων αναλάβουν υπουργικά χαρτοφυλάκια, ώστε να μην είναι υπερβολικά μεγάλος ο αριθμός των δημοσίων αυτών λειτουργών» εκτιμά.
Ωστόσο, η βασική δυσκολία, όπως τονίζει, εντοπίζεται στις επιπτώσεις που θα έχει μια τέτοια επιλογή στην εκλογική εκπροσώπηση. Η μείωση των εδρών συνεπάγεται, σχεδόν αναπόφευκτα, περιορισμό της εκπροσώπησης της περιφέρειας και των μικρότερων αστικών κέντρων.
Ο κίνδυνος των μονοεδρικών και της ανισότητας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Παπασπύρου στο ενδεχόμενο διεύρυνσης των μονοεδρικών περιφερειών, εξέλιξη που - όπως επισημαίνει - έχει διπλή συνέπεια: αφενός την ενίσχυση του πρώτου κόμματος, καθώς σε πολλές περιφέρειες θα εκλέγεται αποκλειστικά ο νικητής, και αφετέρου τη μετατόπιση της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης της αντιπολίτευσης προς τις μεγάλες αστικές περιφέρειες.
Για να περιοριστούν αυτές οι στρεβλώσεις, κρίνει αναγκαία μια συνολική επαναχάραξη των εκλογικών περιφερειών και έναν εξορθολογισμό της εκλογικής γεωγραφίας, διαδικασία που, όπως σημειώνει, απαιτεί αυξημένη πλειοψηφία και, κυρίως, πολιτική συνεννόηση, καθώς ενδέχεται να προκαλέσει εντάσεις και αμφισβητήσεις.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι μια μείωση των εδρών επηρεάζει και τη λειτουργία του εκλογικού συστήματος συνολικά, ιδίως ως προς την κατανομή των εδρών στους απόδημους και τη δυνατότητα εφαρμογής αναλογικών συστημάτων. Όπως αναφέρει, ο περιορισμός των διαθέσιμων εδρών δυσχεραίνει τη λειτουργία τόσο της απλής όσο και της ενισχυμένης αναλογικής, ενώ ενδέχεται να οδηγήσει σε κοινοβουλευτική εκπροσώπηση μικρών κομμάτων με οριακές δυνάμεις, που δυσκολεύονται να ασκήσουν αποτελεσματικά τα καθήκοντά τους.
Στο πλαίσιο αυτό, θέτει και την ανάγκη ενίσχυσης των κοινοβουλευτικών ομάδων, με επαρκή επιστημονική και οργανωτική υποστήριξη, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι συνέπειες μιας ενδεχόμενης συρρίκνωσης της Βουλής.
«Αν αλλάξεις ένα στοιχείο, αλλάζει όλο το σύστημα»
Από την πλευρά του, ο Γιώργος Δελλής επισημαίνει ότι το Σύνταγμα λειτουργεί ως ένα σύστημα αλληλοεξαρτώμενων στοιχείων: «Αν αλλάξεις ένα από τα βασικά του στοιχεία, αρχίζεις να επηρεάζεις όλα τα υπόλοιπα».
Υπό το πρίσμα αυτό, η συζήτηση για το ασυμβίβαστο υπουργού–βουλευτή δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια μεμονωμένη θεσμική παρέμβαση, καθώς ανοίγει αναπόφευκτα ζητήματα που αφορούν το εκλογικό σύστημα, το μέγεθος των περιφερειών και τον συνολικό σχεδιασμό της αντιπροσώπευσης.
Σε ιστορικό επίπεδο, υπενθυμίζει ότι το ελληνικό συνταγματικό μοντέλο έχει επηρεαστεί από τον βρετανικό κοινοβουλευτισμό, όπου η ταύτιση της βουλευτικής και της υπουργικής ιδιότητας είναι δεδομένη. Κατά τον ίδιο, η εισαγωγή ενός ασυμβίβαστου ενδέχεται να απαιτεί συνταγματική αναθεώρηση, δεδομένου ότι το ισχύον πλαίσιο δεν προβλέπει τέτοια διάκριση.
Οι εναλλακτικές χωρίς αναθεώρηση και τα «παράθυρα»
Παρά ταύτα, επισημαίνει ότι υπάρχουν πρακτικές δυνατότητες χωρίς άμεση αναθεώρηση, όπως ο διορισμός εξωκοινοβουλευτικών υπουργών ή η οικειοθελής παραίτηση βουλευτών που αναλαμβάνουν κυβερνητικά καθήκοντα.
Αναγνωρίζει, πάντως, ότι το μοντέλο της αναπλήρωσης από επιλαχόντες εφαρμόζεται σε αρκετές χώρες, με στόχο τον σαφέστερο διαχωρισμό μεταξύ ελεγκτή και ελεγχόμενου. Την ίδια στιγμή, όμως, εντοπίζει κινδύνους, ιδίως ως προς τη διαμόρφωση των πολιτικών ισορροπιών.
Όπως σημειώνει, η απουσία θεσμοθετημένου μηχανισμού αναπλήρωσης στην ελληνική έννομη τάξη μπορεί να δημιουργήσει νέα πεδία πολιτικών υπολογισμών, ακόμη και σε επίπεδο επιλογής υπουργών, με κριτήρια που υπερβαίνουν την καθαρά πολιτική ή τεχνοκρατική αξιολόγηση.
Η αντιπροσωπευτικότητα και τα όρια των «θεσμικών λύσεων»
Σε ό,τι αφορά στη μείωση του αριθμού των βουλευτών, ο κ. Δελλής προειδοποιεί ότι μια τέτοια επιλογή θα ενισχύσει περαιτέρω τα ήδη υπαρκτά προβλήματα αντιπροσωπευτικότητας, ιδίως μέσω της αύξησης των μονοεδρικών περιφερειών. Σε ένα τέτοιο σενάριο, όπως επισημαίνει, «αλλάζει το παιχνίδι», καθώς διαταράσσεται η ισορροπία μεταξύ πλειοψηφίας και μειοψηφίας.
Παράλληλα, θέτει ευθέως το ερώτημα κατά πόσον τέτοιου τύπου θεσμικές παρεμβάσεις μπορούν πράγματι να αντιμετωπίσουν βαθύτερες παθογένειες, όπως το πελατειακό κράτος. Όπως εκτιμά, το πρόβλημα αυτό δεν επιλύεται με «ευφάνταστες λύσεις», αλλά με ενίσχυση της λογοδοσίας και των μηχανισμών ευθύνης.
«Ο ελέφαντας στο δωμάτιο είναι το πελατειακό κράτος» σημειώνει χαρακτηριστικά, εκφράζοντας επιφυλάξεις ως προς την αποτελεσματικότητα των προτεινόμενων αλλαγών αν δεν συνοδευτούν από ουσιαστικές τομές στη λειτουργία του πολιτικού συστήματος.
Συγκλίσεις και ανοιχτά μέτωπα
Παρά τις διαφορετικές οπτικές, οι δύο καθηγητές συγκλίνουν στην ανάγκη συνολικής θεώρησης των προτεινόμενων αλλαγών. Η μείωση των βουλευτών και το ασυμβίβαστο υπουργού–βουλευτή δεν αποτελούν, κατά την εκτίμησή τους, απομονωμένες παρεμβάσεις, αλλά κρίκους μιας ευρύτερης αλυσίδας που επηρεάζει το σύνολο του θεσμικού οικοδομήματος.
Η συζήτηση που ανοίγει, όπως επισημαίνουν, οδηγεί αναπόφευκτα σε ζητήματα εκλογικού νόμου, ανακατανομής περιφερειών και ενίσχυσης των θεσμικών αντιβάρων - στοιχεία που καθιστούν σαφές ότι οποιαδήποτε μεταρρύθμιση απαιτεί όχι μόνο τεχνική επεξεργασία, αλλά και ευρεία πολιτική συναίνεση.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
