Η ελληνική οικονομία κινείται πλέον με δύο ταχύτητες. Από τη μία πλευρά, η ενέργεια και ο τουρισμός καταγράφουν εντυπωσιακή χρηματοδοτική επέκταση, με την ενέργεια να φτάνει το 5,8% του ΑΕΠ και να εμφανίζει υπεραπόδοση 320 μονάδων βάσης έναντι των αναμενόμενων πιστώσεων (σύμφωνα με το σενάριο της μελέτης που εξετάστηκε). Από την άλλη, η βιομηχανία και το εμπόριο παραμένουν εγκλωβισμένα σε μια παρατεταμένη περίοδο υποχρηματοδότησης, απώλειας μεριδίου και αδυναμίας να παρακολουθήσουν τον ρυθμό της υπόλοιπης οικονομίας.
Τα στοιχεία της μελέτης είναι αποκαλυπτικά. Το εμπόριο έχει υποχωρήσει από το 10,1% του ΑΕΠ το 2017 στο 4,9% το 2025, ενώ η βιομηχανία από το 10,4% στο 6%. Οι δύο κλάδοι καταγράφουν ασταθείς ρυθμούς πιστωτικής επέκτασης, με έντονες διακυμάνσεις και συχνά αρνητικές επιδόσεις. Το 2021, εν μέσω πανδημίας, η βιομηχανία μειώθηκε κατά -18% και το εμπόριο κατά -22,3%. Ακόμη και μετά την επανεκκίνηση της οικονομίας, η ανάκαμψη δεν ήταν σταθερή: το 2023 και το 2024 και οι δύο κλάδοι επέστρεψαν σε αρνητικό έδαφος.
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Α
Εγχώριες πιστώσεις για το εμπόριο ως ποσοστό του ΑΕΠ (συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης σεναρίου).
Η εικόνα αυτή δεν είναι απλώς συγκυριακή. Αντανακλά βαθύτερα διαρθρωτικά προβλήματα, δηλαδή υψηλό κόστος κεφαλαίου, αργή τεχνολογική αναβάθμιση, περιορισμένη πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε αναπτυξιακά εργαλεία και αυξημένη αβεβαιότητα λόγω διεθνών εμπορικών εντάσεων, όπως η απειλή δασμών από τις ΗΠΑ. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος, λιγότερη χρηματοδότηση οδηγεί σε χαμηλότερη παραγωγικότητα, που με τη σειρά της μειώνει την ανταγωνιστικότητα και άρα την ικανότητα προσέλκυσης νέων επενδύσεων.
Κι όμως, η μεταποίηση και το εμπόριο δεν είναι δύο ακόμη κλάδοι της οικονομίας. Είναι η καρδιά της παραγωγικής βάσης της χώρας. Η μεταποίηση δημιουργεί εξαγωγές, σταθερές θέσεις εργασίας και τεχνογνωσία. Το εμπόριο αποτελεί τον βασικό μηχανισμό λειτουργίας της εφοδιαστικής αλυσίδας και της περιφερειακής οικονομίας. Χωρίς αυτούς τους δύο τομείς, η ανάπτυξη παραμένει εύθραυστη και υπερβολικά εξαρτημένη από τον τουρισμό και την ενέργεια, δύο κλάδους με υψηλή κυκλικότητα και εξωτερικούς κινδύνους.
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Β
Εγχώριες πιστώσεις για την βιομηχανία ως ποσοστό του ΑΕΠ (συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης σεναρίου).
Τι χρειάζεται να γίνει
Για να ανακτήσουν η μεταποίηση και το εμπόριο τον ρόλο τους στην ελληνική οικονομία, απαιτείται μια στοχευμένη και συνεκτική στρατηγική:
- Ενίσχυση εγγυοδοτικών σχημάτων μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΑΤ), της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και άλλων Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων, ώστε οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΧΕ) να αποκτήσουν πραγματική πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Το παράδειγμα του 2024, όπου οι ΜΧΕ έλαβαν 3,7 δισ. ευρώ με σημαντική συμβολή συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων, δείχνει ότι τα εργαλεία υπάρχουν, χρειάζεται όμως διεύρυνση και απλοποίηση.
- Φορολογικά κίνητρα για επενδύσεις σε μηχανολογικό εξοπλισμό, αποθέματα και ψηφιακές υποδομές. Η παραγωγικότητα δεν αυξάνεται χωρίς κεφαλαιουχικές επενδύσεις.
- Δημιουργία ζωνών βιομηχανικής και εμπορικής καινοτομίας, με ταχύτερη αδειοδότηση, χαμηλότερο ενεργειακό κόστος και κοινές υποδομές logistics. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τέτοιες ζώνες λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές επενδύσεων.
- Ψηφιακός μετασχηματισμός της εφοδιαστικής αλυσίδας, ώστε το εμπόριο να γίνει πιο ανταγωνιστικό. Η ιχνηλασιμότητα, η αυτοματοποίηση αποθηκών και η διασύνδεση με πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου δεν είναι πολυτέλεια, είναι προϋπόθεση επιβίωσης.
- Εξαγωγική στρατηγική για τη μεταποίηση, με στήριξη σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας όπως τρόφιμα, φάρμακα και υλικά. Η Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην εσωτερική ζήτηση.
Το διακύβευμα
Το πλεόνασμα χρηματοδότησης που εμφανίζεται το 2025 αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία. Το ερώτημα είναι πού θα κατευθυνθεί. Αν η Ελλάδα θέλει βιώσιμη ανάπτυξη, αύξηση παραγωγικότητας και πραγματική σύγκλιση με την Ευρώπη, τότε η απάντηση είναι ξεκάθαρη, η μεταποίηση και το εμπόριο πρέπει να ξαναγίνουν κεντρικοί πυλώνες της οικονομίας. Χωρίς αυτούς, η ανάπτυξη δεν μπορεί να σταθεί σε σταθερά θεμέλια.
*Ο Νικόλαος Γεωργικόπουλος είναι επισκέπτης Καθηγητής Χρηματοοικονομικών (Stern Business School - NYU) - Πρόεδρος επιτροπής στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα - Επιστημονικός Σύμβουλος Ανάπτυξης & Επενδύσεων του Δήμου Πεντέλης.
