Του Βασίλη Καλτσά
Η τετραήμερη εργασία έχει μπει στο κάδρο την τελευταία δεκαετία, καθώς αρκετές χώρες την έχουν εφαρμόσει πιλοτικά, ενώ σε κάποιες υπάρχει και συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο ως προς την εφαρμογή της.
Στη χώρα μας άνοιξε ξανά η συζήτηση το τελευταίο διάστημα, μετά την πρόταση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Νίκου Ανδρουλάκη, για την εφαρμογή προγραμμάτων 32 ή 35 ωρών εργασίας με σκοπό την ενίσχυση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση της ισορροπίας ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή.
Τι συμβαίνει όμως στην πραγματικότητα; Τα στοιχεία από έρευνες σε εργαζόμενους και εταιρείες δείχνουν ότι το μειωμένο ωράριο εργασίας δεν αποτελεί από μόνο του πανάκεια, καθώς απαιτούνται δομικές αλλαγές στη λειτουργία των επιχειρήσεων. Υπάρχουν, εξάλλου, και κλάδοι όπως η υγειονομική περίθαλψη, η βιομηχανία και το λιανικό εμπόριο που η λειτουργία της τετραήμερης ή μειωμένης εργασίας είναι πιο δύσκολα εφαρμόσιμη.
Ας δούμε κάποιες από τις χώρες που εφαρμόζεται το μέτρο και ποια είναι τα αποτελέσματά του.
Ισλανδία
Η Ισλανδία θεωρείται πρότυπο όσον αφορά το μειωμένο ωράριο εργασίας. Κατά την περίοδο 2015-2019, η Ισλανδία διεξήγαγε δύο δοκιμαστικά προγράμματα μεγάλης κλίμακας για τη μείωση του εβδομαδιαίου ωραρίου εργασίας σε 35-36 ώρες, χωρίς μείωση των αποδοχών. Τα αποτελέσματα αναλύθηκαν για πρώτη φορά στο πλαίσιο ενός κοινού προγράμματος του Ινστιτούτου Autonomy και του ερευνητικού οργανισμού «Association for Sustainability and Democracy» (Alda) στην Ισλανδία.
Η ανάλυση των αποτελεσμάτων του προγράμματος, στα οποία συμμετείχαν 2.500 εργαζόμενοι –πάνω από το 1% του συνολικού ενεργού πληθυσμού της Ισλανδίας– υποδεικνύει σημαντικά διδάγματα τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τις επιχειρήσεις.
Τα πιλοτικά προγράμματα σημείωσαν συντριπτική επιτυχία και, από την ολοκλήρωσή τους, το 86% του εργατικού δυναμικού της χώρας εργάζεται πλέον λιγότερες ώρες ή έχει αποκτήσει το δικαίωμα να μειώσει τις ώρες εργασίας του.
Η παραγωγικότητα και η παροχή υπηρεσιών παρέμειναν στα ίδια επίπεδα ή βελτιώθηκαν στην πλειονότητα των χώρων εργασίας που συμμετείχαν στα πιλοτικά προγράμματα.
Η ευημερία των εργαζόμενων αυξήθηκε θεαματικά σε μια σειρά δεικτών, από το άγχος και την επαγγελματική εξουθένωση έως την υγεία και την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
Ηνωμένο Βασίλειο
Μετά τη μεγάλη δοκιμή του 2022, η συντριπτική πλειονότητα των εταιρειών (92%) αποφάσισε να διατηρήσει το μέτρο μόνιμα.
Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου του Cambridge, τα αποτελέσματα έδειξαν μείωση κατά 71% των επιπέδων burnout, 65% λιγότερες αναρρωτικές άδειες και οριακή αύξηση εσόδων για τις επιχειρήσεις, κατά 1,4% κατά μέσο όρο.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης μείωση κατά 65% στις ημέρες απουσίας λόγω ασθένειας και πτώση κατά 57% στον αριθμό των εργαζομένων που αποχώρησαν από τις συμμετέχουσες εταιρείες, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Βέλγιο
Από το 2022, το Βέλγιο έχει θεσπίσει την τετραήμερη εργασία. Όσοι εργαζόμενοι το επιθυμούν, έχουν το δικαίωμα να εργάζονται 4 ημέρες την εβδομάδα.
Παρόλα αυτά, η τετραήμερη εργασία στο Βέλγιο δεν συνεπάγεται μείωση των ωρών. Οι εργαζόμενοι εξακολουθούν να εργάζονται τις ίδιες ώρες απλά λιγότερες φορές την εβδομάδα. Συμπεράσματα μελετών δείχνουν ότι ναι μεν βελτιώνει την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής αλλά ο ρυθμός υιοθέτησης του μέτρου είναι αργός, καθώς πολλοί εργαζόμενοι θεωρούν εξουθενωτικό το 10ωρο ακόμα και αν εργάζονται 4 ημέρες την εβδομάδα.
Ιαπωνία
Η κυβέρνηση της Ιαπωνίας εφάρμοσε το 2025 την τετραήμερη εργασία σε 160.000 υπαλλήλους, στοχεύοντας στη μείωση των θανάτων από υπερεργασία.
Η παλαιότερη εφαρμογή της τετραήμερης εργασίας χωρίς μείωση μισθού από τη Microsoft Japan το καλοκαίρι του 2019, έδειξε ότι η παραγωγικότητα των εργαζομένων αυξήθηκε κατά 40%, ενώ η εταιρεία μείωσε το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας κατά σχεδόν 23%.
Ισπανία - Πορτογαλία
Και οι δύο χώρες εφαρμόζουν κυβερνητικά επιδοτούμενα προγράμματα τετραήμερης εργασίας.
Στην Πορτογαλία, το 95% των εταιρειών αξιολόγησε θετικά την εμπειρία, ενώ το burnout στους εργαζόμενους μειώθηκε σχεδόν κατά το ήμισυ, στο 36% από 70%.
Στην Ισπανία, η πιλοτική εφαρμογή της τετραήμερης εβδομάδας εργασίας οδήγησε σε καλύτερη υγεία των εργαζομένων και μείωση της ρύπανσης, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Το εμιράτο της Σάρτζα των ΗΑΕ εφαρμόζει επίσημα την τετραήμερη εργασία στον δημόσιο τομέα ήδη από το 2022.
Μετά την εφαρμογή του μέτρου, αυξήθηκε η ικανοποίηση των εργαζομένων και μειώθηκαν τα τροχαία ατυχήματα λόγω της μείωσης των μετακινήσεων.
Τι δείχνει μελέτη
Τον Ιούλιο του 2025, το περιοδικό Nature Human Behaviour δημοσίευσε τη μεγαλύτερη μελέτη για την τετραήμερη εργασία που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ. Υπό την καθοδήγηση κοινωνιολόγων του Boston College, η μελέτη παρακολούθησε 2.896 εργαζόμενους σε 141 εταιρείες από έξι χώρες -Αυστραλία, Καναδά, Ιρλανδία, Νέα Ζηλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ηνωμένες Πολιτείες -κατά τη διάρκεια μιας δοκιμής έξι μηνών με μειωμένες ώρες εργασίας χωρίς μείωση αποδοχών.
Οι εργαζόμενοι ανέφεραν μειωμένη εξουθένωση (burnout), υψηλότερη ικανοποίηση από την εργασία και βελτιώσεις τόσο στην ψυχική όσο και στη σωματική υγεία μετά τη δοκιμαστική περίοδο. Ενώ οι ερευνητές ανησυχούσαν πως η συμπίεση πέντε ημερών εργασίας σε τέσσερις θα μπορούσε να αυξήσει το άγχος -αντισταθμίζοντας τα οφέλη της επιπλέον ημέρας ανάπαυσης- κάτι τέτοιο δεν επιβεβαιώθηκε, σημειώνει το success.com.
Περίπου το 90% των συμμετεχουσών εταιρειών επέλεξε να συνεχίσει το μοντέλο της τετραήμερης εργασίας μετά το τέλος της δοκιμής.
Οι μηχανισμοί πίσω από τα οφέλη
Η έρευνα εντόπισε τρεις μηχανισμούς πίσω από τις βελτιώσεις στην ευημερία των εργαζομένων: καλύτερος ύπνος, μειωμένη κόπωση και ισχυρότερη αίσθηση αυτού που οι ερευνητές ονόμασαν «ικανότητα εργασίας» -το αίσθημα ότι μπορείς πράγματι να κάνεις τη δουλειά σου αποτελεσματικά.
Η μελέτη έδειξε ότι η αναδιοργάνωση της εργασίας -η διαδικασία που ακολούθησαν οι εταιρείες για να προετοιμαστούν για τη μικρότερη εβδομάδα- παρήγαγε βελτιώσεις που ξεπερνούν την ύπαρξη μιας επιπλέον ημέρας ανάπαυσης. Όταν οι εταιρείες μείωσαν τα meetings, αναδιάρθρωσαν τη ροή της εργασίας και έδωσαν στους εργαζόμενους περισσότερη αυτονομία ως προς τον τρόπο εκτέλεσης της δουλειάς τους, αυτές οι αλλαγές βελτίωσαν την ίδια την ποιότητα της εργασίας. Η τετραήμερη εργασία ήταν ο καταλύτης. Ο επανασχεδιασμός όμως, ήταν η πραγματική παρέμβαση.
Το αντεπιχείρημα των εταιρειών παραμένει ισχυρό
Τα στελέχη εύλογα ρωτούν: Τι συμβαίνει με τα έσοδα; Με τη διατήρηση του προσωπικού; Με τις σχέσεις με τους πελάτες;
Τα δεδομένα από το πιλοτικό πρόγραμμα στο Ηνωμένο Βασίλειο, που συγκεντρώθηκαν από το Autonomy Institute με τη συμβολή του University of Cambridge και άλλων ερευνητών, έδειξαν ότι τα έσοδα των εταιρειών παρέμειναν σε γενικές γραμμές σταθερά κατά τη διάρκεια της δοκιμής -αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 1,4%. Παράλληλα, η αποχώρηση προσωπικού μειώθηκε κατά 57% την ίδια περίοδο.
Παρόλα αυτά, τίποτα δεν καθιστά την τετραήμερη εργασία καθολικά εφαρμόσιμη. Κλάδοι με συνεχείς λειτουργικές ανάγκες -υγειονομική περίθαλψη, βιομηχανία, λιανικό εμπόριο- αντιμετωπίζουν πραγματικές δομικές προκλήσεις που ένα τυπικό μοντέλο δεν καλύπτει. Και η συμπίεση 40 ωρών εργασίας σε 32 χωρίς ανασχεδιασμό του τρόπου εργασίας δεν θα οδηγήσει σε επιτυχία
Γιατί αποτυγχάνουν τα «πειράματα» τετραήμερης εργασίας
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο MIT Sloan Management Review το 2025 εντόπισε τα πιο συνηθισμένα σημεία αποτυχίας -και είναι σχεδόν αποκλειστικά ηγετικά και δομικά.
Το πρώτο είναι αυτό που αποκαλούν αντίσταση της «παλαιάς σχολής»: διευθυντικά στελέχη που ταυτίζουν την παραγωγικότητα με τις ώρες εργασίας και όχι με τα αποτελέσματα. Όταν τα ανώτερα στελέχη συνεχίζουν να εργάζονται πέντε ημέρες, ενώ περιμένουν από τους εργαζόμενους να εργάζονται τέσσερις, η πολιτική καταρρέει μέσα σε εβδομάδες.
Δεύτερον, οι εταιρείες που εφαρμόζουν την τετραήμερη εργασία χωρίς να αναδιαρθρώσουν τη δομή της εργασίας τους καταλήγουν να συμπιέζουν τις ίδιες υποχρεώσεις σε λιγότερες ώρες -με μεγαλύτερη κόπωση και χειρότερα αποτελέσματα από πριν. Η φάση προετοιμασίας είναι αδιαπραγμάτευτη. Στη μελέτη του Nature, κάθε εταιρεία αφιέρωσε περίπου οκτώ εβδομάδες για αναδιοργάνωσή της πριν την έναρξη της δοκιμής.
Το τρίτο είναι η ανισότητα μεταξύ ρόλων. Ρυθμίσεις τετραήμερης εργασίας που ωφελούν τους υπαλλήλους γραφείου, αλλά αφήνουν ανεπηρέαστους εργαζόμενους πρώτης γραμμής, εργαζόμενους σε βάρδιες ή στην εξυπηρέτηση πελατών δεν δημιουργούν μόνο δυσαρέσκεια, δείχνουν ότι η ευελιξία είναι προνόμιο και όχι αξία.
Τετραήμερη εργασία και τεχνητή νοημοσύνη
Τα οφέλη της παραγωγικότητας από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης αρχίζουν να αλλάζουν τα δεδομένα.
Όπως σημείωσε το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στα τέλη του 2025, η τεχνητή νοημοσύνη μειώνει ουσιαστικά τον χρόνο που απαιτείται στην εργασία, ιδιαίτερα στην εξυπηρέτηση πελατών, την ανάπτυξη λογισμικού και τη συμβουλευτική, όπου έρευνα του OECD έδειξε αύξηση παραγωγικότητας από 5% έως 25% με την ενσωμάτωσή της.
Μερικοί από τους πιο γνωστούς επιχειρηματικούς ηγέτες παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένου του Τζέιμι Ντίμον της JPMorgan Chase, έχουν προβλέψει ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας θα μπορούσε να μειώσει την τυπική εβδομάδα εργασίας κάτω από τις τέσσερις ημέρες πριν το τέλος της δεκαετίας.
Η τετραήμερη εργασία και η παραγωγικότητα της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι ξεχωριστές συζητήσεις. Για τα διευθυντικά στελέχη που επενδύουν σε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, το επόμενο λογικό ερώτημα είναι: πού πηγαίνει ο χρόνος που εξοικονομείται;
Μια συντομότερη εβδομάδα εργασίας είναι μία πειστική απάντηση. Και οι επιχειρήσεις που συνδέουν αυτές τις δύο επενδύσεις -την αποδοτικότητα της τεχνητής νοημοσύνης και την ευελιξία στο ωράριο -ενδέχεται να αποκτήσουν ένα ισχυρότερο πλεονέκτημα προσέλκυσης ταλέντων από ό,τι καθεμία από αυτές από μόνη της.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
