Η Μπιενάλε της Βενετίας παρουσίασε στις 5 Μαΐου τo πρόγραμμα της 61ης και πιο χαοτικής μέχρι σήμερα διοργάνωσής της, λίγες ημέρες μετά την πρωτοφανή παραίτηση της κριτικής επιτροπής της λόγω της συμμετοχής του Ισραήλ και της Ρωσίας, γεγονός που αποσταθεροποίησε τη δομή της παλαιότερης έκθεσης σύγχρονης τέχνης στον κόσμο.
Οι εντάσεις ήταν εμφανείς: Ουκρανοί καλλιτέχνες στέκονταν δίπλα σε φορτηγό που μετέφερε ένα γλυπτό ενός ελαφιού από οριγκάμι από το πολεμικό μέτωπο της ανατολικής Ουκρανίας στους ιστορικούς Κήπους (Giardini) της Μπιενάλε. Λίγα μέτρα πιο πέρα, συμμετέχοντες στο ρωσικό περίπτερο χόρευαν σε ρυθμούς house μουσικής που έπαιζε Αργεντινός DJ.
Την ίδια στιγμή, μια ομάδα Παλαιστινίων πραγματοποίησε πορεία στους Κήπους φορώντας τα ονόματα καλλιτεχνών που έχουν σκοτωθεί στη Γάζα.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν ασκήσει πίεση στη δομή της Μπιενάλε, με 100 εθνικά περίπτερα να συνυπάρχουν με μια επιμελημένη έκθεση 110 καλλιτεχνών και καλλιτεχνικών ομάδων.
Η Μαρί Ελέν Περέιρα, μία από τις πέντε επιμελήτριες της κύριας έκθεσης "In Minor Keys", δήλωσε ότι η αναταραχή γύρω από τη Μπιενάλε δείχνει πως «η ύπαρξη του εθνικού κράτους μέσα στον χώρο της έκθεσης» πλέον αμφισβητείται.
«Μπορούμε να δούμε πόση ένταση μπορεί να δημιουργήσει αυτό, ειδικά μέσα στο πολιτικό χάος στο οποίο βρισκόμαστε», είπε.
Η Περέιρα, που ανέλαβε μαζί με άλλους τέσσερις επιμελητές το έργο της Κόγιο Κουό, η οποία πέθανε πριν από έναν χρόνο ενώ ετοίμαζε την έκθεση, σημείωσε ότι είναι «σημαντικό να επαναπροσδιορίσουμε τις δομές και τους θεσμούς, ώστε να εξυπηρετούν καλύτερα τους καλλιτέχνες και τη δημιουργία».
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η τέχνη πρέπει να είναι αποκομμένη από την πολιτική, πρόσθεσε.
Πριν από την παραίτησή της, η κριτική επιτροπή είχε δηλώσει ότι δεν θα απονείμει βραβεία σε χώρες των οποίων οι ηγέτες βρίσκονται υπό έρευνα από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, αναφερόμενη συγκεκριμένα στη Ρωσία και το Ισραήλ.
Ορισμένοι συμμετέχοντες χαιρέτισαν την παραίτηση. Ο Ισραηλινός καλλιτέχνης Μπελού-Σιμόν Φαινάρου τη χαρακτήρισε «δίκαιη».
«Πρέπει να αντιμετωπίζομαι ως ίσος καλλιτέχνης και όχι να υφίσταμαι διακρίσεις λόγω της εθνικότητάς μου ή του διαβατηρίου μου», είπε, προσθέτοντας ότι η Μπιενάλε πρέπει να είναι «ένας ασφαλής χώρος δημιουργίας».
Η Μπιενάλε ως πεδίο σύγκρουσης
Η Ουκρανή καλλιτέχνις Ζάνα Καδρύοβα δημιούργησε το έργο "The Origami Deer" για να αντικαταστήσει ένα σοβιετικό μαχητικό αεροσκάφος ικανό να φέρει πυρηνικά, που βρισκόταν σε πάρκο στο Ποκρόβσκ του Ντονμπάς.
Οι επιμελητές του Ουκρανικού Περιπτέρου, το τρίτο από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022, μετέφεραν το έργο το 2024, καθώς η πρώτη γραμμή του μετώπου βρισκόταν μόλις 5 χιλιόμετρα μακριά.
Η συν-επιμελήτρια Ksenia Malykh αντιτάχθηκε έντονα στην απόφαση της Μπιενάλε να επιτρέψει τη λειτουργία του ρωσικού περιπτέρου, χαρακτηρίζοντάς την «ψευδή προσπάθεια ουδετερότητας». «Δεν μπορείς να είσαι ουδέτερος όταν άνθρωποι πεθαίνουν καθημερινά εξαιτίας των Ρώσων», είπε. «Κανείς δεν μιλά για την τέχνη τους. Μιλούν μόνο για την παρουσία τους, και είμαι βέβαιη ότι αυτός ήταν ο στόχος τους».
Το ρωσικό περίπτερο θα είναι ανοιχτό μόνο κατά την εβδομάδα προεπισκόπησης και θα παραμείνει κλειστό για το κοινό μετά τα εγκαίνια του Σαββάτου. Περιλαμβάνει παραστάσεις και έναν χώρο με μπαρ.
Η συμμετοχή της Ρωσίας κόστισε στη Μπιενάλε 2 εκατομμύρια ευρώ σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για τρία χρόνια. Ο οργανισμός υπερασπίστηκε την απόφαση, λέγοντας ότι κάθε χώρα με σχέσεις με την Ιταλία μπορεί να έχει περίπτερο, θέση που τον φέρνει σε αντίθεση με την κυβέρνηση της Ρώμης.
Στον επίσημο κατάλογο, στη θέση του ρωσικού κειμένου υπάρχει σημείωση ότι η συμμετοχή της χώρας «βρισκόταν υπό εξέταση» κατά τη δημοσίευση.
Χωρίς επιτροπή, χωρίς Χρυσά Λιοντάρια
Χωρίς κριτική επιτροπή, δεν θα απονεμηθούν τα Χρυσά Λιοντάρια για καλύτερο εθνικό περίπτερο ή για την κύρια έκθεση, βραβεία υψηλού κύρους που έχουν οδηγήσει πολλούς να αποκαλούν τη Μπιενάλε «Ολυμπιακούς Αγώνες της τέχνης».
Αντί γι’ αυτό, οι επισκέπτες θα επιλέξουν δύο νικητές, για το καλύτερο εθνικό συμμετέχοντα και την καλύτερη συμμετοχή στην κύρια έκθεση, οι οποίοι θα ανακοινωθούν στις 22 Νοεμβρίου, ημέρα λήξης της Μπιενάλε.
Η Ουκρανή καλλιτέχνις Μαλύχ υποστήριξε ότι η απουσία επαγγελματικής κριτικής επιτροπής υποβαθμίζει τον θεσμό.
«Είναι μια σημαντική στιγμή. Αν το βραβείο δίνεται από το κοινό… τότε παύει να είναι επαγγελματικός θεσμός», είπε.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
