Εκατοντάδες Κούρδοι της Συρίας, οι οποίοι είχαν εκτοπιστεί στο εσωτερικό της χώρας και περίμεναν επί χρόνια να επιστρέψουν στις εστίες τους, άρχισαν τη Δευτέρα να κατευθύνονται προς τη Ρας αλ Άιν, στο βορειοανατολικό τμήμα της Συρίας.
Η επιχείρηση επιστροφής, ωστόσο, ανεστάλη προσωρινά μετά τις επιθέσεις που σημειώθηκαν σε βάρος μελών της πρώτης ομάδας που έφτασε στην περιοχή.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για τις σχέσεις μεταξύ της Δαμασκού και των Κούρδων της βορειοανατολικής Συρίας, καθώς η συμφωνία που υπογράφηκε τον Ιανουάριο προβλέπει την ενσωμάτωση των θεσμών της αυτόνομης κουρδικής διοίκησης στο συριακό κράτος, αλλά και την επιστροφή των ανθρώπων που εκτοπίστηκαν κατά τη διάρκεια της πολυετούς σύγκρουσης.
Σύμφωνα με τις νεότερες πληροφορίες, η πρώτη ομάδα αριθμούσε περίπου 2.500 εκτοπισμένους. Ο Τζαουάν Ίσο, μέλος επιτροπής που εκπροσωπεί τους εκτοπισμένους από τη Ρας αλ Άιν, δήλωσε ότι οι άνθρωποι αυτοί δέχθηκαν «εσκεμμένη και προμελετημένη επίθεση» από «ένοπλες ομάδες», με αποτέλεσμα να τραυματιστούν αρκετοί.
Ορισμένοι από τους φερόμενους ως δράστες συνελήφθησαν. Ωστόσο, οι επιστροφές σταμάτησαν προσωρινά για λόγους ασφαλείας.
«Οι επιστροφές ανεστάλησαν προσωρινά για προληπτικούς λόγους, ώστε να εγγυηθούμε την ασφάλεια των κατοίκων», δήλωσε ο Μαχμούντ Χαλίλ Αλί, υπαρχηγός των δυνάμεων ασφαλείας στην επαρχία Χασάκα, στην οποία υπάγεται διοικητικά η Ρας αλ Άιν.
«Οι μετακινήσεις θα ξαναρχίσουν αφού σταθεροποιηθεί η κατάσταση και είναι εγγυημένη η πλήρης προστασία των ανθρώπων που επιστρέφουν», πρόσθεσε.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς, σύμφωνα με τον Ίσο, μια δεύτερη ομάδα εκτοπισμένων αναμένεται να ακολουθήσει «τις επόμενες ημέρες», ενώ συνολικά περίπου 100.000 κάτοικοι επιθυμούν να επιστρέψουν στην περιοχή.
Η επιστροφή που σταμάτησε πριν ολοκληρωθεί
Η επιστροφή των Κούρδων αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα που καλείται να διαχειριστεί η νέα κυβέρνηση στη Συρία.
Η Ρας αλ Άιν, γνωστή στους Κούρδους ως Σερεκάνιγιε, βρέθηκε υπό τον έλεγχο του τουρκικού στρατού και συμμαχικών του συριακών ένοπλων ομάδων το 2019, μετά την τουρκική στρατιωτική επιχείρηση στη βορειοανατολική Συρία.
Δεκάδες χιλιάδες Κούρδοι αναγκάστηκαν τότε να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
Οι τουρκικές δυνάμεις και οι Σύροι σύμμαχοί τους κατέλαβαν μια λωρίδα εδάφους κατά μήκος των συνόρων Τουρκίας-Συρίας, με βάθος περίπου 120 χιλιομέτρων.
Η περιοχή ήταν επί χρόνια ένα μωσαϊκό διαφορετικών εθνοτήτων και φυλών.
Μετά την επίθεση του 2019, ωστόσο, εγκαταστάθηκαν εκεί ισλαμιστές μαχητές προσκείμενοι στην Τουρκία, ορισμένοι από τους οποίους εξακολουθούν να ζουν στην περιοχή.
Κάτοικοι και οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγγείλει ότι σπίτια και περιουσίες Κούρδων λεηλατήθηκαν, κλάπηκαν, υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν μετά την εκδίωξή τους.
Ακόμη και πριν από την έναρξη της επιστροφής, οι εκτοπισμένοι περιέγραφαν μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.
Σε πρόσφατες μαρτυρίες από καταυλισμούς γύρω από τη Χασάκα, κάτοικοι ανέφεραν ότι πρώην μαχητές και οι οικογένειές τους εξακολουθούν να βρίσκονται σε σπίτια που ανήκουν σε εκτοπισμένους Κούρδους, δημιουργώντας σοβαρά εμπόδια στην επιστροφή τους.
«Είναι σαν όνειρο»
Παρά τις δυσκολίες, η έναρξη της επιστροφής είχε δημιουργήσει συγκίνηση μεταξύ των εκτοπισμένων.
Δημοσιογράφος του Γαλλικού Πρακτορείου είδε νωρίτερα δεκάδες φορτηγά στη Χασάκα και γύρω από την πόλη, φορτωμένα με έπιπλα και άλλα υπάρχοντα, ενώ οικογένειες ετοιμάζονταν να εγκαταλείψουν τον τόπο όπου είχαν ζήσει για χρόνια ως εκτοπισμένοι.
«Την περίμενα αυτή τη στιγμή (...) Είναι σαν όνειρο, να επιστρέφεις σπίτι σου. Είμαι ευτυχισμένη που αυτό το μαρτύριο παίρνει τέλος», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο η Νούρα Χοντέρ, 37 ετών, η οποία είχε καταφύγει στη Χασάκα.
Για πολλές οικογένειες, η επιστροφή δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι θα βρουν τα σπίτια τους όπως τα άφησαν.
Η Ράουντα Μοχάμεντ, 39 ετών, πληροφορήθηκε ότι το σπίτι της έχει «καταστραφεί ολοσχερώς».
Αλλά, όπως είπε, «δεν θα αφήσουμε να μας καταλάβει απαισιοδοξία, είμαστε ευτυχείς που επιστρέφουμε (...) θα δούμε τι μπορούμε να κάνουμε».
Οι μαρτυρίες αυτές αποτυπώνουν το μέγεθος της καταστροφής που άφησαν πίσω τους οι πολεμικές επιχειρήσεις και οι διαδοχικές αλλαγές ελέγχου στην περιοχή.
Διαδηλώσεις σε Καμισλί και Κομπάνι
Οι επιθέσεις εναντίον των εκτοπισμένων προκάλεσαν οργή σε περιοχές με κατά πλειονότητα κουρδικό πληθυσμό.
Στην Καμισλί, κοντινή πόλη με κυρίως κουρδικό πληθυσμό, πραγματοποιήθηκε διαδήλωση. Σύμφωνα με ανταποκριτή του Γαλλικού Πρακτορείου, ορισμένοι από τους συμμετέχοντες, εξοργισμένοι από όσα είχαν συμβεί, προσπάθησαν να εισβάλουν σε εγκατάσταση των δυνάμεων ασφαλείας, αλλά απωθήθηκαν βίαια.
Στο Κομπάνι, άλλη πόλη της βόρειας Συρίας με κατά πλειονότητα κουρδικό πληθυσμό, η συριακή κρατική τηλεόραση μετέδωσε ότι κάτοικοι επιτέθηκαν σε κρατικά κτίρια και κατέβασαν τη συριακή σημαία από το αρχηγείο των δυνάμεων ασφαλείας της περιοχής.
Η ένταση αυτή δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η προσπάθεια ενσωμάτωσης των κουρδικών περιοχών στο νέο συριακό κρατικό πλαίσιο.
Ο Μαζλούμ Άμπντι, επικεφαλής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (ΣΔΔ), της κουρδικής οργάνωσης που υπέγραψε τη συμφωνία με τη Δαμασκό τον Ιανουάριο, καταδίκασε την επίθεση εναντίον των οικογενειών που επέστρεφαν.
«Καταδικάζουμε την επίθεση που υπέστησαν κουρδικές οικογένειες κατά τη διάρκεια της επιστροφής τους», ανέφερε μέσω X.
Παράλληλα, κάλεσε τον κουρδικό λαό «να δείξει αυτοσυγκράτηση, να μην αφεθεί να παρασυρθεί σε ανεύθυνες ενέργειες».
Ο Άμπντι πρόσθεσε ότι βρίσκεται σε επαφή με τις de facto αρχές προκειμένου να εξασφαλίσει ότι θα είναι «εγγυημένη η προστασία των εκτοπισμένων πολιτών που επιστρέφουν στα σπίτια τους».
Το δύσκολο στοίχημα της επιστροφής
Η συμφωνία του Ιανουαρίου μεταξύ των Κούρδων και της κυβέρνησης στη Δαμασκό είχε δημιουργήσει προσδοκίες ότι θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για την επιστροφή εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που παραμένουν εκτοπισμένοι.
Η πραγματικότητα ωστόσο, αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη.
Η ασφάλεια, η τύχη των περιουσιών που εγκαταλείφθηκαν, η παρουσία ένοπλων ομάδων και η διαχείριση των περιοχών που άλλαξαν χέρια κατά τη διάρκεια του πολέμου αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για την επιστροφή των εκτοπισμένων.
Η Συρία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μία από τις μεγαλύτερες κρίσεις εκτοπισμού παγκοσμίως.
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, περίπου 5,5 εκατομμύρια άνθρωποι παραμένουν εκτοπισμένοι στη χώρα.
Την ίδια ώρα, από την πτώση του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, έχουν επιστρέψει εκατομμύρια εκτοπισμένοι και πρόσφυγες, όμως η διαδικασία παραμένει εύθραυστη και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ασφάλεια και τη δυνατότητα των ανθρώπων να ξαναχτίσουν τη ζωή τους στις περιοχές προέλευσής τους.
Οι Κούρδοι που σταμάτησαν την προέλαση του ISIS
Η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι κουρδικές δυνάμεις στον πόλεμο εναντίον του ISIS. Το 2014, όταν η τζιχαντιστική οργάνωση εξαπέλυσε μεγάλη επίθεση εναντίον του Κομπάνι, οι μονάδες του YPG ήταν η μοναδική δύναμη που κράτησε τη γραμμή άμυνας, πολέμησε σθεναρά και ανέκοψε την προέλαση του ISIS προς την πόλη.
Τον Σεπτέμβριο του 2014, εκπρόσωπος του YPG δήλωνε ότι η προέλαση του ISIS ανατολικά του Κομπάνι είχε σταματήσει, ενώ τις επόμενες εβδομάδες οι Κούρδοι μαχητές συνέχισαν να αποκρούουν τις επιθέσεις μέσα και γύρω από την πόλη.
Η μάχη του Κομπάνι εξελίχθηκε σε σημείο καμπής στον αγώνα κατά του ISIS.
Οι YPG και οι YPJ πολέμησαν επί μήνες απέναντι στις δυνάμεις του «Ισλαμικού Κράτους», ενώ στη συνέχεια η αεροπορική υποστήριξη του υπό τις ΗΠΑ διεθνούς συνασπισμού συνέβαλε αρκετά στην απώθηση των τζιχαντιστών.
Η χερσαία αναχαίτιση της προέλασης, ωστόσο, έγινε από τις κουρδικές δυνάμεις με τη συνδρομή και αρκετών αντιφασιστών εθελοντών από ευρωπαϊκές χώρες – αναμεσά τους και κάποιοι Έλληνες - που παρέμειναν στην πόλη και κράτησαν τις θέσεις τους απέναντι στο ISIS.
Για τους Κούρδους της Συρίας, η ιστορική αυτή παρακαταθήκη αποτελεί σήμερα ένα από τα βασικά στοιχεία της πολιτικής τους επιχειρηματολογίας: οι δυνάμεις που υπερασπίστηκαν το Κομπάνι και στη συνέχεια συμμετείχαν στην εκστρατεία κατά του ISIS καλούνται τώρα να ενταχθούν στο νέο συριακό κράτος περιμένοντας να αναγνωριστεί ο αγώνας τους και να ζήσουν με ασφάλεια, ενώ χιλιάδες από τους ανθρώπους που εκτοπίστηκαν από τις τουρκικές επιχειρήσεις του 2019 εξακολουθούν να περιμένουν να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.