Πυρηνικό υλικό που εντοπίστηκε σε άγνωστη μέχρι πρόσφατα εγκατάσταση στη Συρία θα παραμείνει προς το παρόν εντός της χώρας, υπό τη διασφάλιση και την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), δήλωσε την Τρίτη ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας Ασάαντ αλ-Σιμπάνι, σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον γενικό διευθυντή του Οργανισμού, Ραφαέλ Γκρόσι.
Ο Σιμπάνι υποστήριξε ότι το υλικό δεν αποτελεί κίνδυνο, ενώ διευκρίνισε ότι η φύλαξή του θα παραμείνει υπό συριακό έλεγχο, με τις απαραίτητες εγγυήσεις του ΔΟΑΕ.
Η δήλωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς έρχεται λίγες ημέρες μετά τις πληροφορίες ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία για την απομάκρυνση του συγκεκριμένου υλικού από μυστική εγκατάσταση στη Συρία.
Η εξέλιξη ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην προσπάθεια της νέας συριακής κυβέρνησης να κλείσει τις εκκρεμότητες που άφησε πίσω του το πυρηνικό πρόγραμμα του καθεστώτος Μπασάρ αλ-Άσαντ, αλλά ταυτόχρονα επαναφέρει στο προσκήνιο μία από τις πιο ευαίσθητες υποθέσεις διάδοσης πυρηνικής τεχνολογίας στη Μέση Ανατολή.
Η μυστική εγκατάσταση του Άσαντ
Το υλικό συνδέεται, σύμφωνα με αμερικανικές και ισραηλινές πηγές που επικαλούνται διεθνή μέσα, με μια εγκατάσταση που έχει γίνει γνωστή ως «Site 99».
Η τοποθεσία φέρεται να χρησιμοποιήθηκε από το καθεστώς Άσαντ για την αποθήκευση υλικών που είχαν σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα του Αλ Κιμπάρ (Al-Kibar), στην επαρχία Ντέιρ αλ-Ζορ.
Οι πληροφορίες για την εγκατάσταση έγιναν ευρύτερα γνωστές τον Αύγουστο, όταν αποκαλύφθηκε ότι ΗΠΑ, Ισραήλ και η νέα συριακή κυβέρνηση είχαν πραγματοποιήσει παρασκηνιακές διαβουλεύσεις για την τύχη του υλικού.
Σύμφωνα με το Axios, η αμερικανική κυβέρνηση είχε μεσολαβήσει προκειμένου να αποφευχθεί μια νέα ισραηλινή στρατιωτική ενέργεια εναντίον της εγκατάστασης.
Αμερικανός αξιωματούχος που επικαλείται το δημοσίευμα υποστήριξε ότι στο σημείο υπήρχε, μεταξύ άλλων, yellowcake, δηλαδή συμπύκνωμα ουρανίου που προκύπτει από την επεξεργασία μεταλλεύματος ουρανίου και αποτελεί υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μεταγενέστερα στάδια του κύκλου πυρηνικού καυσίμου.
Το ίδιο υλικό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Συρία διέθετε έτοιμο πυρηνικό όπλο.
Οι πληροφορίες που έχουν δημοσιευθεί μέχρι σήμερα δεν δείχνουν ότι το υλικό στο συγκεκριμένο σημείο μπορούσε από μόνο του να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας.
Η ανησυχία αφορούσε κυρίως την ασφάλεια και την πιθανότητα μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης ή διασποράς ραδιενεργού υλικού.
Σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, θα μπορούσε θεωρητικά να χρησιμοποιηθεί σε μια λεγόμενη «βρόμικη βόμβα», δηλαδή σε συμβατικό εκρηκτικό μηχανισμό που διασπείρει ραδιενεργό υλικό στην περιοχή, χωρίς να προκαλεί πυρηνική έκρηξη.
Θα φυλαχτεί εντός Συρίας
Πριν από περίπου μία εβδομάδα, δημοσιεύματα σε διεθνή μέσα ανέφεραν ότι ο ΔΟΑΕ επρόκειτο να απομακρύνει το πυρηνικό υλικό από το «Site 99», στο πλαίσιο συμφωνίας που είχε επιτευχθεί με τη νέα συριακή κυβέρνηση.
Το Reuters μεταδίδει τώρα, επικαλούμενο τον Σιμπάνι, ότι το υλικό θα παραμείνει στη Συρία και θα βρίσκεται υπό τις εγγυήσεις του ΔΟΑΕ.
Η διαφοροποίηση αυτή είναι κρίσιμη και δείχνει ότι η υπόθεση βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία διαχείρισης.
Οι προηγούμενες πληροφορίες αφορούσαν σχέδιο απομάκρυνσης του υλικού από τη μυστική εγκατάσταση, ενώ η σημερινή συριακή θέση αφορά τη διατήρησή του εντός της χώρας υπό καθεστώς διεθνούς εποπτείας.
Ο ΔΟΑΕ, με τον Γκρόσι να βρίσκεται στη Δαμασκό, έχει πλέον κεντρικό ρόλο στο να διασφαλίσει ότι το υλικό θα καταγραφεί, θα προστατευθεί και θα παραμείνει υπό έλεγχο.
Το ιστορικό πίσω από το «Site 99»
Η υπόθεση δεν μπορεί να αποκοπεί από το παλιό, μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα της Συρίας.
Το 2007, το Ισραήλ πραγματοποίησε αεροπορική επιδρομή στην εγκατάσταση του Αλ Κιμπάρ, στην ανατολική Συρία, καταστρέφοντας κτίριο που η Δαμασκός υποστήριζε ότι δεν είχε πυρηνική χρήση.
Ο ΔΟΑΕ, ωστόσο, κατέληξε αργότερα στο συμπέρασμα ότι ήταν πολύ πιθανό το κατεστραμμένο κτίριο να ήταν πυρηνικός αντιδραστήρας που θα έπρεπε να είχε δηλωθεί. Η υπηρεσία είχε εντοπίσει επίσης σωματίδια φυσικού ουρανίου που είχαν υποστεί χημική επεξεργασία.
Η αξιολόγηση του Οργανισμού αποτέλεσε τη βάση για μια πολυετή διαμάχη με το καθεστώς Άσαντ σχετικά με τις πραγματικές διαστάσεις του πυρηνικού προγράμματος.
Σύμφωνα με αμερικανική έκθεση, ο αντιδραστήρας στο Αλ Κιμπάρ θεωρούνταν σχεδιασμένος με τρόπο που θα μπορούσε να υποστηρίξει την παραγωγή πλουτωνίου και είχε χαρακτηριστικά που δεν παρέπεμπαν σε συμβατικό ερευνητικό ή παραγωγικό πυρηνικό σταθμό.
Οι τρεις άγνωστες εγκαταστάσεις
Για χρόνια, ο ΔΟΑΕ ζητούσε πρόσβαση και σε τρεις ακόμη τοποθεσίες που θεωρούσε πιθανώς συνδεδεμένες λειτουργικά με το Αλ Κιμπάρ.
Οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις δεν είχαν δημοσιοποιηθεί από τον Οργανισμό.
Η νέα συριακή κυβέρνηση, μετά την πτώση του Άσαντ στα τέλη του 2024, υιοθέτησε διαφορετική στάση και άρχισε να συνεργάζεται με τον ΔΟΑΕ για να κλείσουν οι εκκρεμότητες του παρελθόντος.
Ο ίδιος ο ΔΟΑΕ είχε αναφέρει ότι από το 2024 πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις σε τρεις τοποθεσίες και συλλέχθηκαν περιβαλλοντικά δείγματα. Η διαδικασία αυτή εντάχθηκε σε μια νέα προσπάθεια αποσαφήνισης των παλιών ερωτημάτων σχετικά με τις πυρηνικές δραστηριότητες της Συρίας.
Το νέο στοιχείο είναι ότι πλέον δεν πρόκειται μόνο για την αναζήτηση απαντήσεων σχετικά με το τι συνέβη πριν από σχεδόν δύο δεκαετίες. Υπάρχει υλικό που εξακολουθεί να βρίσκεται στη Συρία και πρέπει να διασφαλιστεί.
Γιατί το yellowcake έχει προκαλέσει ανησυχία
Ο όρος «πυρηνικό υλικό» μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι πρόκειται για υλικό που μπορεί άμεσα να χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικό όπλο. Αυτό δεν προκύπτει από τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία.
Το yellowcake είναι ένα ενδιάμεσο προϊόν της επεξεργασίας ουρανίου. Για να χρησιμοποιηθεί σε έναν πυρηνικό κύκλο καυσίμου απαιτούνται επιπλέον διαδικασίες και εγκαταστάσεις.
Η πραγματική ανησυχία στην περίπτωση της Συρίας είναι διαφορετική: ποιος έχει τον έλεγχο του υλικού, πού φυλάσσεται, σε τι ποσότητα βρίσκεται και αν μπορεί να παρακολουθείται από διεθνείς επιθεωρητές. Ακριβώς γι' αυτό η παρουσία του ΔΟΑΕ είναι καθοριστική.
Ο ρόλος του Ισραήλ και ο φόβος μιας νέας επίθεσης
Η υπόθεση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική διάσταση επειδή το Ισραήλ φέρεται να παρακολουθούσε στενά την εγκατάσταση.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Axios, Ισραηλινοί αξιωματούχοι είχαν καταστήσει σαφές στην Ουάσιγκτον ότι δεν ήθελαν να παραμείνει πυρηνικό υλικό στο συγκεκριμένο σημείο και είχαν αφήσει ανοικτό ακόμη και το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής επέμβασης, εάν υπήρχαν ενδείξεις ότι το υλικό κινδύνευε να περάσει σε μη ελεγχόμενα χέρια.
Η ισραηλινή ανησυχία εντάσσεται σε μια πολύ ευρύτερη στρατηγική: το Ισραήλ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι δεν θα επιτρέψει την εγκατάσταση ή την επαναδραστηριοποίηση πυρηνικών δυνατοτήτων σε εχθρικά κράτη της περιοχής.
Το γεγονός ότι η εγκατάσταση συνδεόταν με ένα πρόγραμμα που είχε ήδη αποτελέσει στόχο ισραηλινής επίθεσης το 2007 έκανε την υπόθεση ακόμη πιο ευαίσθητη.
Ο ρόλος της Ουάσιγκτον
Οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται ότι λειτούργησαν ως βασικός διαμεσολαβητής.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν τις προηγούμενες ημέρες, η Ουάσιγκτον επιδίωξε να βρεθεί λύση που θα απέτρεπε μια νέα ισραηλινή επίθεση και ταυτόχρονα θα εξασφάλιζε ότι η νέα κυβέρνηση της Δαμασκού θα συνεργαζόταν με τον ΔΟΑΕ.
Η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία για την αμερικανική πολιτική απέναντι στη νέα Συρία. Η κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχει επιδιώξει να ενισχύσει τις σχέσεις με τη νέα ηγεσία της Δαμασκού μετά την πτώση του Άσαντ.
Η συνεργασία στο πυρηνικό ζήτημα αποτελεί, επομένως, ένα από τα πεδία στα οποία η νέα συριακή κυβέρνηση μπορεί να αποδείξει ότι είναι διατεθειμένη να συνεργαστεί με διεθνείς οργανισμούς και δυτικές κυβερνήσεις.
Η νέα στάση της Δαμασκού
Για χρόνια, το ζήτημα του Αλ Κιμπάρ αποτελούσε ένα από τα πιο δύσκολα κεφάλαια στις σχέσεις Δαμασκού - ΔΟΑΕ.
Η νέα κυβέρνηση, αντίθετα, έχει επιχειρήσει να παρουσιάσει τη συνεργασία με τον Οργανισμό ως μέρος της προσπάθειας αποκατάστασης των διεθνών σχέσεων της χώρας.
Το Reuters είχε μεταδώσει στις 11 Αυγούστου ότι η συριακή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας είχε ανακοινώσει επικείμενη επίσκεψη αντιπροσωπείας του ΔΟΑΕ, μιλώντας για «σημαντική πρόοδο» στο ζήτημα του πυρηνικού υλικού.
Η παρουσία σήμερα του Γκρόσι στη Δαμασκό δείχνει ότι η διαδικασία έχει περάσει πλέον σε ανώτερο πολιτικό επίπεδο.
Παρά τη σημερινή δήλωση του Σιμπάνι, παραμένουν σημαντικά ερωτήματα.
Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί όλες οι λεπτομέρειες σχετικά με την ακριβή τοποθεσία, την ποσότητα και τη σύνθεση του υλικού.
Ούτε έχει αποσαφηνιστεί δημόσια εάν η σημερινή συμφωνία προβλέπει οριστική παραμονή του υλικού στη Συρία ή προσωρινή φύλαξη μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες επαλήθευσης και να αποφασιστεί η τελική του διαχείριση.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή οι προηγούμενες πληροφορίες έκαναν λόγο για σχέδιο απομάκρυνσης του υλικού από το «Site 99».
Το βέβαιο είναι ότι ο ΔΟΑΕ καλείται να εξασφαλίσει κάτι πολύ συγκεκριμένο: να γνωρίζει πού βρίσκεται το υλικό, να μπορεί να το ελέγχει και να διασφαλίσει ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί για μη ειρηνικούς σκοπούς.
Το μεγάλο στοίχημα για τη Συρία
Η υπόθεση του πυρηνικού υλικού αποτελεί ένα από τα πρώτα μεγάλα τεστ για τη νέα ηγεσία της Συρίας.
Η Δαμασκός θέλει να απομακρυνθεί από την κληρονομιά του Άσαντ και να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τη Δύση.
Η συνεργασία με τον ΔΟΑΕ μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό μήνυμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Ταυτόχρονα, όμως, το ζήτημα είναι εξαιρετικά ευαίσθητο.
Η Συρία βρίσκεται σε μια περιοχή όπου η πυρηνική ασφάλεια συνδέεται άμεσα με τις στρατιωτικές ισορροπίες, το Ισραήλ, το Ιράν, την Τουρκία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Γι' αυτό και η σημερινή δήλωση του Σιμπάνι δεν κλείνει την υπόθεση. Αντίθετα, σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας φάσης: το υλικό παραμένει στη Συρία, αλλά πλέον βρίσκεται στο επίκεντρο μιας διεθνούς διαδικασίας επιτήρησης και διασφάλισης.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.