ΚΑΙΡΟΣ

Μπορούμε να καλλιεργήσουμε πατάτες στη Σελήνη; Πείραμα της NASA δείχνει τον δρόμο για τη διαστημική γεωργία

 Η έρευνα του Πανεπιστημίου του Όρεγκον, με χρηματοδότηση της NASA, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τη δημιουργία συστημάτων παραγωγής τροφίμων για μελλοντικές σεληνιακές βάσεις

Του Αντώνη Ζήβα

Φανταστείτε την εικόνα ενός αστροναύτη με μία... τσάπα να σκαλίζει το σεληνιακό έδαφος και να δημιουργεί ένα... μποστάνι ώστε να φυτέψει πατάτες.

Πέρα από την κατά κάποιο τρόπο χιουμοριστική εισαγωγή, ένα επιστημονικό πείραμα του Πανεπιστήμιου του Όρεγκον υπό την επίβλεψη της NASA μας αποδεικνύει πως κάτι τέτοιο είναι εφικτό, καθώς ερευνητές κατάφεραν να καλλιεργήσουν πατάτες σε προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος, επιτυγχάνοντας αποδόσεις και ανάπτυξη αντίστοιχες με εκείνες των φυτών που καλλιεργούνται στη Γη.

Το μυστικό βρίσκεται στην προσθήκη οργανικής ύλης.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι όταν ο σεληνιακός ρηγόλιθος εμπλουτίζεται με βερμικομπόστ, ένα φυσικό λίπασμα που παράγεται από την αποσύνθεση οργανικών υλικών με τη βοήθεια γεωσκωλήκων, τα φυτά μπορούν να ολοκληρώσουν τον κύκλο ανάπτυξής τους και να δώσουν συγκομιδή χωρίς να εμφανίζουν τις σοβαρές αναπτυξιακές δυσκολίες που παρατηρούνται όταν καλλιεργούνται σε καθαρό ρηγόλιθο.

Η μελέτη των ερευνητών του Oregon State University δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό npj Microgravity και χρηματοδοτήθηκε από τη NASA.

Τα αποτελέσματά της ανοίγουν νέες προοπτικές για την ανάπτυξη συστημάτων παραγωγής τροφίμων σε μελλοντικές σεληνιακές εγκαταστάσεις, όπου η συνεχής μεταφορά προμηθειών από τη Γη θα είναι ιδιαίτερα δαπανηρή.

Ντομάτες που καλλιεργήθηκαν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) της NASA

Το πείραμα με τα πέντε διαφορετικά σεληνιακά εδάφη

Ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιστήμονες στην προσπάθεια ανάπτυξης γεωργίας εκτός Γης είναι η σύσταση του σεληνιακού ρηγόλιθου. Πρόκειται για το στρώμα πετρωμάτων, θραυσμάτων και λεπτής σκόνης που καλύπτει την επιφάνεια της Σελήνης.

Σε αντίθεση με το γήινο έδαφος, ο ρηγόλιθος δεν διαθέτει την απαραίτητη οργανική ύλη και τους μικροοργανισμούς που συμβάλλουν στη φυσική γονιμότητα. Παράλληλα, περιέχει περιορισμένες ποσότητες βασικών θρεπτικών συστατικών, ενώ ορισμένα μέταλλα που βρίσκονται στη σύστασή του μπορούν να προκαλέσουν τοξικές επιδράσεις στα φυτά.

Για να εξετάσουν αν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν αυτές οι δυσκολίες, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν πέντε διαφορετικά προσομοιωμένα σεληνιακά εδάφη. Τα δείγματα αναπαριστούσαν τη σύσταση υλικών από διαφορετικές γεωλογικές περιοχές της Σελήνης, τόσο από τις σκοτεινές ηφαιστειακές πεδιάδες, γνωστές ως σεληνιακές θάλασσες, όσο και από τις φωτεινότερες ορεινές περιοχές.

Στα δείγματα προστέθηκαν διαφορετικές ποσότητες βερμικομπόστ, ώστε να διαπιστωθεί ποια αναλογία οργανικής ύλης θα μπορούσε να υποστηρίξει αποτελεσματικότερα την ανάπτυξη των φυτών.

Για τη σύγκριση των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε επίσης γήινο έδαφος από το Χέρμιστον του Όρεγκον, περιοχή με ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις στην παραγωγή πατάτας.

Το αποτέλεσμα ήταν σαφές: τα φυτά που αναπτύχθηκαν σε μείγμα αποτελούμενο κατά 30% από βερμικομπόστ και κατά 70% από προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος παρουσίασαν ανάπτυξη και εξέλιξη αντίστοιχη με εκείνη των φυτών που καλλιεργήθηκαν στο γήινο έδαφος.

Αντίθετα, οι πατάτες που φυτεύτηκαν σε καθαρό προσομοιωμένο ρηγόλιθο εμφάνισαν σοβαρά προβλήματα. Παρέμειναν καχεκτικές, ανέπτυξαν ανεπαρκές ριζικό σύστημα και δεν μπόρεσαν να αναπτυχθούν φυσιολογικά.

Η προσθήκη μικρότερων ποσοτήτων οργανικού υλικού, από 5% έως 15%, βελτίωσε την εικόνα, χωρίς ωστόσο να αποκαταστήσει πλήρως την ανάπτυξη των φυτών.

Πώς το λίπασμα προστατεύει τις πατάτες από τα βαρέα μέταλλα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο το βερμικομπόστ φαίνεται να αντιμετωπίζει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του σεληνιακού ρηγόλιθου: την αυξημένη παρουσία μετάλλων που μπορούν να γίνουν τοξικά για τα φυτά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ανάπτυξη των φυτών στον καθαρό ρηγόλιθο συνδέεται με αυξημένη πρόσληψη μετάλλων, μεταξύ των οποίων και χαλκού. Αν και ο χαλκός αποτελεί απαραίτητο μικροθρεπτικό συστατικό για τα φυτά, η υπερβολική συγκέντρωσή του μπορεί να διαταράξει τη φυσιολογική ανάπτυξη και να προκαλέσει βλάβες στις ρίζες.

Η εκτίμηση των επιστημόνων είναι ότι η οργανική ύλη του βερμικομπόστ δεσμεύει μέρος αυτών των μετάλλων, περιορίζοντας τη διαθεσιμότητά τους και, κατά συνέπεια, την απορρόφησή τους από τα φυτά.

Με αυτόν τον τρόπο, το οργανικό υλικό δεν λειτουργεί μόνο ως λίπασμα που εμπλουτίζει το έδαφος με θρεπτικά συστατικά, αλλά και ως παράγοντας που περιορίζει την επίδραση ορισμένων επιβλαβών ουσιών.

Το εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η αξιοποίηση του σεληνιακού ρηγόλιθου δεν προϋποθέτει απαραίτητα τη μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων γόνιμου γήινου εδάφους. Θα μπορούσε να βασιστεί στην κατάλληλη επεξεργασία του υλικού που υπάρχει ήδη στη Σελήνη.

Είναι ασφαλείς για κατανάλωση οι πατάτες της Σελήνης;

Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα για τους ερευνητές ήταν αν οι πατάτες που αναπτύσσονται σε προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος διατηρούν τη διατροφική τους αξία και μπορούν να καταναλωθούν με ασφάλεια.

Οι αναλύσεις έδειξαν ότι οι κόνδυλοι διατήρησαν τη διατροφική τους ποιότητα, ενώ δεν καταγράφηκε στατιστικά σημαντική αύξηση των γλυκοαλκαλοειδών.

Πρόκειται για φυσικές τοξικές ουσίες που περιέχονται στις πατάτες και σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορούν να προκαλέσουν δηλητηρίαση. Η παρουσία τους συνδέεται συχνά με το πρασίνισμα της πατάτας, αν και δεν είναι πάντοτε ορατή.

Το εύρημα είναι ενθαρρυντικό, καθώς δείχνει ότι η καλλιέργεια σε προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος, όταν αυτό εμπλουτίζεται κατάλληλα, δεν οδηγεί αναγκαστικά σε υποβάθμιση της διατροφικής ποιότητας του προϊόντος.

Ωστόσο, πρόκειται για εργαστηριακή αξιολόγηση συγκεκριμένων παραμέτρων και όχι για συνολική πιστοποίηση της ασφάλειας τροφίμων που θα παράγονται στο πραγματικό σεληνιακό περιβάλλον.

Το σχέδιο για την ανακύκλωση τροφίμων και ανθρώπινων αποβλήτων

Το επόμενο μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να μεταφερθεί στη Σελήνη μια ποσότητα λιπάσματος, αλλά να δημιουργηθεί ένας τρόπος παραγωγής οργανικής ύλης επί τόπου.

Η μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων κομπόστ από τη Γη θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρή και θα περιόριζε τη δυνατότητα ανάπτυξης μιας μόνιμης γεωργικής εγκατάστασης.

Οι ερευνητές εξετάζουν, επομένως, την προοπτική δημιουργίας ενός κλειστού συστήματος ανακύκλωσης, στο οποίο τα υπολείμματα τροφίμων και τα φυτικά απόβλητα θα μετατρέπονται σε νέα οργανική ύλη.

Σε ένα τέτοιο μοντέλο, οι γεωσκώληκες και οι μικροοργανισμοί θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αποσύνθεση των αποβλήτων και στην παραγωγή λιπάσματος.

Ο επικεφαλής της μελέτης, Αϊμερίκ Γκογιέρ, από το Τμήμα Βοτανικής και Φυτοπαθολογίας του Oregon State University, θεωρεί ότι η δυνατότητα παραγωγής οργανικής ύλης στη Σελήνη θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την εξάρτηση των μελλοντικών αποστολών από τις προμήθειες της Γης.

Στο μακροπρόθεσμο σχέδιο περιλαμβάνεται ακόμη και η επεξεργασία ανθρώπινων αποβλήτων, ώστε να ανακτώνται θρεπτικά συστατικά, όπως το άζωτο, και να επιστρέφουν στον κύκλο παραγωγής τροφίμων.

Η λογική είναι ότι τίποτα δεν θα πρέπει να πηγαίνει χαμένο: τα υπολείμματα των τροφίμων θα γίνονται λίπασμα, τα φυτά θα απορροφούν το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουν οι αστροναύτες και θα παράγουν τροφή και οξυγόνο, ενώ τα νέα φυτικά υπολείμματα θα επιστρέφουν στο σύστημα.

Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό στοιχείο για τη δημιουργία αυτάρκων σεληνιακών εγκαταστάσεων.

Από τις πατάτες στα ρεβίθια και στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα MELiSSA

Η προσπάθεια ανάπτυξης γεωργίας στη Σελήνη δεν περιορίζεται στην καλλιέργεια πατάτας.

Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν εξετάζουν κατά πόσο η προσθήκη μυκορριζικών μυκήτων μπορεί να βελτιώσει την ανάπτυξη φυτών σε προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος.

Οι συγκεκριμένοι μικροοργανισμοί αναπτύσσουν συμβιωτική σχέση με τις ρίζες των φυτών και συμβάλλουν στην απορρόφηση νερού και θρεπτικών συστατικών.

Στα πειράματα με ρεβίθια, τα φυτά που καλλιεργήθηκαν μόνο σε προσομοιωμένο ρηγόλιθο δεν κατάφεραν να ολοκληρώσουν τον κύκλο ανάπτυξής τους. Αντίθετα, η προσθήκη μυκήτων βελτίωσε την επιβίωσή τους, ενώ ο συνδυασμός οργανικής ύλης και μυκορριζικών μικροοργανισμών επέτρεψε την παραγωγή ρεβιθιών, αν και σε μικρότερες ποσότητες και διαστάσεις από τις αντίστοιχες γήινες καλλιέργειες.

Παράλληλα, στην Ευρώπη αναπτύσσεται εδώ και δεκαετίες το πρόγραμμα MELiSSA του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), το οποίο αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος ανακύκλωσης των πόρων που χρειάζονται οι αστροναύτες για να επιβιώσουν σε μακροχρόνιες διαστημικές αποστολές.

Το πρόγραμμα βασίζεται σε διαδοχικά βιολογικά στάδια. Μικροοργανισμοί επεξεργάζονται τα απόβλητα και παράγουν χρήσιμες ουσίες, ενώ τα φύκη μπορούν να αξιοποιούν το διοξείδιο του άνθρακα για την παραγωγή οξυγόνου και βιομάζας.

Στο σύστημα προβλέπεται επίσης η αξιοποίηση οργανικών αποβλήτων, κοπράνων και ούρων για την παραγωγή θρεπτικών συστατικών και λιπασμάτων.

Η εγκατάσταση δοκιμών στη Βαρκελώνη βρίσκεται στη φάση διασύνδεσης των επιμέρους συστημάτων, με τους επιστήμονες να εργάζονται για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου κύκλου που θα μπορούσε μελλοντικά να υποστηρίξει την ανθρώπινη ζωή για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Οι επόμενες αποστολές της NASA και τα όρια της διαστημικής γεωργίας

Τα ευρήματα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία στο πλαίσιο του προγράμματος Artemis της NASA και των σχεδίων για τη δημιουργία μακροχρόνιας ανθρώπινης παρουσίας στη Σελήνη.

Η δυνατότητα παραγωγής τροφίμων στον φυσικό δορυφόρο της Γης θα μπορούσε να περιορίσει το κόστος και το βάρος των διαστημικών αποστολών, καθώς οι αστροναύτες δεν θα εξαρτώνται αποκλειστικά από τρόφιμα που μεταφέρονται από τη Γη.

Ωστόσο, η καλλιέργεια φυτών στη Σελήνη αντιμετωπίζει προβλήματα που δεν μπορούν να λυθούν μόνο με τη βελτίωση του εδάφους.

Η απουσία προστατευτικής ατμόσφαιρας, η έκθεση στην κοσμική και ηλιακή ακτινοβολία, οι ακραίες θερμοκρασίες και η χαμηλή βαρύτητα δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο στο οποίο αναπτύσσονται τα φυτά στη Γη.

Οι επιστήμονες θα πρέπει να σχεδιάσουν ειδικά θερμοκήπια με ελεγχόμενη θερμοκρασία, φωτισμό, ατμόσφαιρα και υγρασία, καθώς και συστήματα που θα εξασφαλίζουν την κατάλληλη παροχή νερού και οξυγόνου στις ρίζες.

Ένα σχετικό πείραμα της NASA, με την ονομασία LEAF (Lunar Effects on Agricultural Flora), προβλέπει την τοποθέτηση μιας μικρής εγκατάστασης καλλιέργειας στην επιφάνεια της Σελήνης, στο πλαίσιο της αποστολής Artemis IV, με στόχο τη μελέτη της επίδρασης του πραγματικού σεληνιακού περιβάλλοντος στα φυτά. Το πείραμα αφορά αρχικά φυτά χλόης και όχι πατάτες.

Επιπλέον, η μακροχρόνια έκθεση στην ακτινοβολία θα μπορούσε να προκαλέσει γενετικές μεταβολές στα φυτά, επηρεάζοντας τις επόμενες γενιές και ενδεχομένως την παραγωγικότητα ή τη διατροφική τους αξία.

Δέκα ποικιλίες πατάτας στο επόμενο πείραμα

Η έρευνα του Oregon State University βρίσκεται σε εξέλιξη. Σε επόμενη επιστημονική δημοσίευση αναμένεται να παρουσιαστούν τα αποτελέσματα πειραμάτων με δέκα διαφορετικές ποικιλίες πατάτας, οι οποίες καλλιεργήθηκαν σε προσομοιωμένα σεληνιακά εδάφη.

Στόχος είναι να εντοπιστούν οι γενετικές ποικιλίες που μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις ιδιαίτερες συνθήκες του ρηγόλιθου, να αξιοποιούν αποτελεσματικότερα τα διαθέσιμα θρεπτικά συστατικά και να παράγουν μεγαλύτερες ποσότητες τροφίμων.

Η επιλογή της πατάτας δεν είναι τυχαία.

Πρόκειται για καλλιέργεια με υψηλή θερμιδική απόδοση ανά μονάδα καλλιεργήσιμης έκτασης, σημαντική διατροφική αξία και δυνατότητα πολλαπλασιασμού μέσω των κονδύλων.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο να αποδειχθεί ότι ένα φυτό μπορεί να αναπτυχθεί σε σεληνιακό υλικό, αλλά να δημιουργηθεί ένα σταθερό και επαναλαμβανόμενο σύστημα παραγωγής τροφίμων.

Όπως σημειώνει ο Αϊμερίκ Γκογιέρ, η δυνατότητα ολοκλήρωσης ολόκληρου του κύκλου ζωής της πατάτας σε προσομοιωμένο σεληνιακό έδαφος, με την κατάλληλη προσθήκη οργανικής ύλης, αποτελεί σημαντικό βήμα προς την ανάπτυξη αξιόπιστων συστημάτων παραγωγής τροφίμων για τη μακροχρόνια εξερεύνηση της Σελήνης.

Η πραγματική πρόκληση, ωστόσο, παραμένει: να μετατραπεί ένα περιβάλλον χωρίς φυσικό έδαφος, ατμόσφαιρα και προστασία από την ακτινοβολία σε έναν χώρο όπου τα φυτά θα μπορούν να αναπτύσσονται, να αναπαράγονται και να τροφοδοτούν σταθερά τους ανθρώπους που θα ζουν στον δορυφόρο του πλανήτη μας.
 

Πηγή: skai.gr