Σε μια ιστορική κίνηση, η Ουγγαρία πρόκειται σύντομα να αρχίσει να δημοσιοποιεί δεκάδες χιλιάδες αρχεία της αστυνομίας από την περίοδο του κομμουνισμού, μέσω μιας διαδικτυακής δημόσιας βάσης δεδομένων. Με τον τρόπο αυτό, οι πολίτες θα αποκτήσουν πρόσβαση σε καταλόγους πληροφοριοδοτών και συνεργατών που χρησιμοποιούσαν οι πρώην κρατικές υπηρεσίες ασφαλείας.
Η δημοσιοποίηση των αρχείων, η οποία έχει προγραμματιστεί να συμπέσει με την 70ή επέτειο της αντισοβιετικής εξέγερσης της Ουγγαρίας το 1956, αποτελεί μέρος της δέσμευσης του πρωθυπουργού Πέτερ Μαγιάρ να ανοίξει τα αρχεία. Αυτά φυλάσσονται σε ένα τεράστιο υπόγειο αρχειακό συγκρότημα στη Βουδαπέστη και η κυβέρνηση θέλει πλέον να δώσει στους Ούγγρους τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν ανοιχτά το ολοκληρωτικό παρελθόν της χώρας.
Hungary to open Communist-era informer files in reckoning with Cold War past https://t.co/FMzZvc9yFp https://t.co/FMzZvc9yFp
— Reuters (@Reuters) October 6, 2026
Παρότι η κομμουνιστική κυριαρχία έληξε το 1989, η Ουγγαρία καθυστέρησε να προχωρήσει στο πλήρες άνοιγμα των αρχείων, λόγω της απουσίας ισχυρής πολιτικής βούλησης από τις διαδοχικές κυβερνήσεις. Μέχρι σήμερα, πέρα από τους ερευνητές, οι απλοί πολίτες μπορούσαν να ζητήσουν πρόσβαση μόνο στα δικά τους αρχεία ή σε εκείνα στενών συγγενών τους. Πλέον, όμως, οποιοσδήποτε θα μπορεί να πραγματοποιεί αναζητήσεις στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι μυστικές αστυνομικές υπηρεσίες στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, όπως η Στάζι της Ανατολικής Γερμανίας ή οι υπηρεσίες κρατικής ασφάλειας της Ουγγαρίας, βασίζονταν σε συνεργάτες που στρατολογούνταν από τον γενικό πληθυσμό, συχνά μέσω εκβιασμών, απειλών ή ανταμοιβών.
Μεταξύ 1956 και 1989, περίπου 55.000 μυστικοί συνεργάτες καταγράφηκαν στην Ουγγαρία.
Παρακολουθούσαν φίλους, μέλη της οικογένειάς τους, γείτονες και συναδέλφους, αναζητώντας σημάδια διαφωνίας ή δυτικής επιρροής. Οι αναφορές τους συχνά οδηγούσαν σε συλλήψεις και ανακρίσεις.
Πολλά διαμερίσματα στο κέντρο της Βουδαπέστης, τα λεγόμενα «διαμερίσματα Κ» ή «διαμερίσματα συνωμοσίας», χρησιμοποιούνταν ως χώροι μυστικών συναντήσεων μεταξύ αξιωματούχων της μυστικής αστυνομίας και πολιτών που συνεργάζονταν μαζί της.
Μουσικά συγκροτήματα στο στόχαστρο
Τη δεκαετία του 1980, πληροφοριοδότες παρακολουθούσαν συναυλίες της underground ροκ σκηνής της Βουδαπέστης, οι οποίες προσέλκυαν πλήθη νέων και θεωρούνταν από τις αρχές δυνητικά ανατρεπτικές.
Ο Πέτερ Μίλερ, γνωστός με το προσωνύμιο «Σιάμι», ο οποίος εξακολουθεί να αποτελεί θρυλική μορφή της ουγγρικής μουσικής σκηνής, θυμάται την εποχή που το συγκρότημά του, οι «Κοντρόλ Τσόπορτ» (Kontroll Csoport), ερμήνευσε το 1983 ένα τραγούδι που είχε γράψει ο ίδιος με τίτλο «Πληροφοριοδότες και προβοκάτορες».
«Με τον δικό μας τρόπο», αναφέρουν οι στίχοι, «κι εμείς παρακολουθούμε: αυτός που στέκεται μπροστά σας είναι ο άνθρωπός μας – έχετε κοκκινίσει, έχετε εκτεθεί, πληροφοριοδότες και προβοκάτορες».
«Και τότε στρέψαμε τους προβολείς προς το πλήθος και είδαμε περίπου 1.000 ανθρώπους να κοιτάζουν γύρω τους, προσπαθώντας να καταλάβουν ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι πληροφοριοδότες», δήλωσε ο 74χρονος Μίλερ στο στούντιό του, χαμογελώντας με νόημα.
Ο Μίλερ παραλίγο να αποβληθεί από το κολέγιο εξαιτίας της μουσικής του, ενώ η αστυνομία απαγόρευσε ορισμένες από τις συναυλίες του και τον ανέκρινε.
Το πρώτο του πανκ-ροκ συγκρότημα, με την ονομασία «URH», που δημιουργήθηκε το 1980 και έγινε θρυλικό στην underground κουλτούρα της εποχής, πήρε το όνομά του από τη ζώνη ραδιοσυχνοτήτων που χρησιμοποιούσε η κρατική αστυνομία και η οποία αποτελούσε συχνά αντικείμενο παρακολούθησης και ελέγχου.
Παρά τις αναμνήσεις αυτές, ωστόσο, ο Μίλερ έχει ανάμεικτα συναισθήματα για το άνοιγμα των αρχείων, έπειτα από τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.
«Δεν αισθάνομαι απόλυτα άνετα με την ιδέα ότι η κοινωνία χρειάζεται μια τέτοια κάθαρση μετά από τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα – ότι οι άνθρωποι πρέπει να διαχωρίζονται, να ταπεινώνονται, να ντρέπονται και να τιμωρούνται, ενώ είτε έχουν ήδη πεθάνει είτε έχουν προχωρήσει σε ένα διαφορετικό στάδιο της ζωής τους», δήλωσε στο Reuters.
Αντιμέτωποι με το παρελθόν «σε μεγαλύτερο βάθος»
Τα Ιστορικά Αρχεία της Ουγγρικής Κρατικής Ασφάλειας (ÁBTL) διαχειρίζονται τα αρχεία των πρώην υπηρεσιών κρατικής ασφάλειας. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα ονόματα περίπου 50.000 έως 60.000 συνεργατών.
Ο διευθυντής τους, Μπεντεγκούζ Γκέργκο Τσεχ, χαιρέτισε τη δημοσιοποίηση των αρχείων της κομμουνιστικής περιόδου, βάσει νόμου που ψηφίστηκε από το ουγγρικό κοινοβούλιο τον Σεπτέμβριο, χαρακτηρίζοντάς την «ιστορικό βήμα». Όπως είπε, η Ουγγαρία προχωρά πλέον περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα του πρώην ανατολικού μπλοκ.
Η Πολωνία άνοιξε τα δικά της αρχεία πολύ νωρίτερα, όμως δεν επιτρέπει ανοιχτές και απεριόριστες αναζητήσεις, όπως θα συμβαίνει πλέον στην Ουγγαρία.
Η Γερμανία υιοθέτησε επίσης μια πιο περιοριστική προσέγγιση με τον νόμο του 1991 για το άνοιγμα των αρχείων της Στάζι, ενώ στην Τσεχική Δημοκρατία δεν έχουν μεταφερθεί όλα τα αρχεία σε ηλεκτρονική βάση δεδομένων.
Ο ουγγρικός νόμος ορίζει ότι η κατανόηση του παρελθόντος και η διαφάνεια των δημόσιων θεσμών αποτελούν «ουσιώδεις προϋποθέσεις» για τη λειτουργία ενός δημοκρατικού κράτους.
Η δημοσιοποίηση τεσσάρων κατηγοριών αρχείων θα πραγματοποιηθεί σε δύο στάδια, αρχής γενομένης από τις 4 Νοεμβρίου.
Την ίδια ημέρα του 1956, σοβιετικά τανκς εισήλθαν στη Βουδαπέστη για να καταστείλουν την εξέγερση υπέρ της δημοκρατίας που είχε ξεκινήσει στις 23 Οκτωβρίου.
Ορισμένες πληροφορίες που περιλαμβάνονται στα αρχεία θα διαγραφούν, προκειμένου να προστατευθούν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, μεταξύ άλλων πληροφορίες για ιατρικά ζητήματα, εξαρτήσεις και σεξουαλικό προσανατολισμό.
«Ως αρχειονόμος και ιστορικός, πιστεύω ότι η διατύπωση κρίσεων με βάση αυτές τις πληροφορίες είναι ακατάλληλη», δήλωσε ο Τσεχ στο Reuters.
«Ωστόσο, πιστεύω ότι είναι δυνατό να αποκτήσουμε μια βαθύτερη εικόνα για τις ιστορίες των ανθρώπων και να αντιμετωπίσουμε το παρελθόν μας – όχι μόνο σε ατομικό επίπεδο, αλλά και ως κοινωνία».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.