ΚΑΙΡΟΣ

Ο Λούλα οδεύει ολοταχώς προς τον δημοσιονομικό γκρεμό της Βραζιλίας

Το υπέρογκο κόστος του χρέους, οι πιέσεις των αγορών και η απουσία πολιτικής βούλησης, απειλούν να μετατρέψουν την τρίτη θητεία του σε οικονομική περιπέτεια

Ύστερα από μια θεαματική πολιτική επιστροφή, ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα καλείται τώρα να πιει το πικρό ποτήρι του δηλητηριασμένου δημοσιονομικού μείγματος που ο ίδιος παρασκεύασε κατά την τρίτη θητεία του.

Ενώ ο Λούλα περιόδευε τις τελευταίες ημέρες ανά τον κόσμο, οι επενδυτές ξεπουλούσαν βραζιλιάνικα περιουσιακά στοιχεία. Αυτή την εβδομάδα, το ρεάλ υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδό του από τον Απρίλιο του 2025, καταγράφοντας τη χειρότερη επίδοση μεταξύ των σημαντικότερων νομισμάτων του κόσμου μέσα στον Νοέμβριο. Οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων εγχώριων ομολόγων παρέμειναν πάνω από το 15%, ενώ ο βασικός χρηματιστηριακός δείκτης της χώρας, σε όρους δολαρίου, υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο της φετινής χρονιάς. Την ίδια στιγμή, μεγάλες επενδυτικές τράπεζες υποβάθμιζαν τις συστάσεις τους για τη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής.

Μπορεί κανείς να αμφισβητήσει τη λογική των αγορών, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Λούλα έχει σπαταλήσει μεγάλο μέρος της αξιοπιστίας που κάποτε απολάμβανε στους επενδυτικούς κύκλους της Βραζιλίας. Και δεν έχει ιδιαίτερη σημασία ότι ο Αντρέ Εστέβες, ο άνθρωπος που προσωποποιεί τη χρηματοοικονομική ελίτ της περιοχής Φαρία Λίμα, διατύπωσε το αυτονόητο: ο Λούλα δεν αποτελεί μετενσάρκωση της ριζοσπάστριας κρατίστριας Κριστίνα Κίρσνερ της Αργεντινής, όπως ακριβώς ο ηττημένος αντίπαλός του, Φλάβιο Μπολσονάρου, δεν ήταν κάποια τροπική εκδοχή της Μάργκαρετ Θάτσερ. Αυτό επισήμανε εύστοχα ο ιδρυτής της Banco BTG Pactual SA.

Οι αγορές μπορεί πράγματι να αντιδρούν υπερβολικά, αλλά δεν έχουν άδικο όταν υποψιάζονται ότι ο Λούλα 4.0 δύσκολα θα επαναλάβει το βασικό χαρακτηριστικό της πρώτης του διακυβέρνησης: την έγκαιρη και αυστηρή δημοσιονομική προσαρμογή, η οποία απέφερε καλύτερα του αναμενομένου αποτελέσματα και συνέβαλε στην έναρξη ενός ιστορικού ενάρετου κύκλου για την οικονομία.

Στα 81 του χρόνια πλέον, και δείχνοντας να ενδιαφέρεται περισσότερο για την πολιτική του υστεροφημία απ' ό,τι όταν κυβέρνησε για πρώτη φορά τη Βραζιλία στις αρχές του αιώνα, ο Λούλα φαίνεται πως είναι έτοιμος να απογοητεύσει τόσο την Αριστερά όσο και τη Δεξιά. Οι υποστηρικτές του και το Εργατικό Κόμμα θα δυσαρεστηθούν επειδή δεν θα μπορέσει να υλοποιήσει τον κοινωνικό μετασχηματισμό που υποσχέθηκε στο τελευταίο στάδιο της προεκλογικής εκστρατείας, καθώς θα προσκρούει στους δημοσιονομικούς περιορισμούς της χώρας. Οι επιχειρηματικοί κύκλοι, από την άλλη πλευρά, θα απογοητευτούν επειδή δύσκολα θα αντιμετωπίσει το οικονομικό χάος της Βραζιλίας με την αποφασιστικότητα και την πολιτική ισχύ που απαιτούνται για να επαναφέρει την πορεία του δημόσιου χρέους σε βιώσιμη τροχιά.

Το πιθανότερο σενάριο, μέσα σε αυτό το περιβάλλον υψηλής αβεβαιότητας, είναι μια σειρά από σταδιακές, φιλόδοξες μόνο κατ' όνομα και περίπλοκες προσπάθειες περιορισμού της ζημιάς, με περιορισμένη αποτελεσματικότητα.

Η δυσκολία που αντιμετώπισε αυτή την εβδομάδα η κυβέρνηση προκειμένου να εξασφαλίσει την έγκριση ακόμη και ενός σχετικά περιορισμένου δημοσιονομικού πακέτου από τη Γερουσία αποτελεί μια πρόγευση όσων έπονται. Τα μέτρα, τα οποία αποσκοπούν στη βελτίωση του πρωτογενούς δημοσιονομικού ισοζυγίου του 2027 κατά 46 έως 56 δισ. ρεάλ (7,8 έως 9,5 δισ. δολάρια), κρίθηκαν ανεπαρκή από τις αγορές, προκαλώντας παράλληλα αντιδράσεις και πολιτικές εντάσεις ακόμη και στο εσωτερικό της αριστερής βάσης του Λούλα, η οποία εξακολουθεί να αντιστέκεται στην ιδέα περικοπών δαπανών. Τέτοιου είδους ημίμετρα δεν πρόκειται να ικανοποιήσουν κανέναν και αναπόφευκτα θα οδηγήσουν τη Βραζιλία πιο κοντά σε μια δημοσιονομική κρίση.

Εάν ο Λούλα θέλει να ξεκινήσει την τελευταία του θητεία με το δεξί, πρέπει να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των συμμετεχόντων στις χρηματοπιστωτικές αγορές, όπως ακριβώς έκανε το 2003: αποδεικνύοντας ότι είναι αποφασισμένος να συγκρατήσει την αύξηση των δημόσιων δαπανών και να χαράξει μια σαφή πορεία δημοσιονομικής εξυγίανσης.

Αυτό προϋποθέτει τον διορισμό ενός αξιόπιστου υπουργού Οικονομικών, στον οποίο θα πρέπει να δοθούν η πολιτική στήριξη και οι απαραίτητες εξουσίες για να λάβει δύσκολες αποφάσεις. Μια τέτοια κίνηση θα συνέβαλλε στην αποκατάσταση της αξιοπιστίας της κυβέρνησης και θα επέτρεπε στην κεντρική τράπεζα να επανεκκινήσει νωρίτερα, παρά αργότερα, τον κύκλο μείωσης των επιτοκίων.

Το εξωφρενικά υψηλό κόστος δανεισμού της Βραζιλίας βρίσκεται στη ρίζα της δημοσιονομικής επιδείνωσης, παρά το γεγονός ότι η χώρα εκδίδει σχεδόν το σύνολο του χρέους της σε ρεάλ. Η χώρα της Νότιας Αμερικής καταλαμβάνει την πρώτη θέση μεταξύ περισσότερων από 150 κρατών (!) στην κατάταξη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ως προς τις πληρωμές τόκων για το δημόσιο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ, με το εντυπωσιακό ποσοστό του 8,3%.

Και αυτή η παγκόσμια κατάταξη περιλαμβάνει στοιχεία μόνο έως το 2024. Η συνάδελφός μου στην Bloomberg Economics, Αντριάνα Ντουπίτα, εκτιμά ότι οι πληρωμές τόκων πιθανότατα έφτασαν το 8,5% το 2026, συμβάλλοντας στην αύξηση του δημόσιου χρέους, με βάση τα κριτήρια του ΔΝΤ, σε επίπεδα άνω του 100% του ΑΕΠ ήδη από το 2027.

Αυτό το δυσθεώρητο βάρος των τόκων είναι απλώς μη βιώσιμο. Ωστόσο, η αναστροφή της κατάστασης δεν απαιτεί ούτε αλχημείες ούτε καταφυγή σε ανορθόδοξες οικονομικές θεωρίες. Αρκεί η προσήλωση σε έναν αξιόπιστο δημοσιονομικό κανόνα και η ανάθεση της ευθύνης υλοποίησής του σε μια ισχυρή οικονομική ομάδα.

Η Βραζιλία διαθέτει πολλές επιλογές. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να αλλάξει τους δημοσιονομικούς κανόνες που επιτρέπουν στις υποχρεωτικές δαπάνες να αυξάνονται ταχύτερα από την οικονομία, να περιορίσει τα φορολογικά και άλλα προνόμια των μεγάλων επιχειρήσεων, να διορθώσει στρεβλώσεις που ευνοούν τους οικονομικά ισχυρούς και να περικόψει μια γραφειοκρατία που εκτείνεται σε 38 ομοσπονδιακά υπουργεία και υπηρεσίες υπουργικού επιπέδου, με ακόμη περισσότερες να πρόκειται σύντομα να δημιουργηθούν.

Ο κατάλογος είναι μακρύς, επειδή η χώρα δεν εισπράττει αποτελεσματικά τους φόρους και, ακόμη χειρότερα, δεν διαχειρίζεται σωστά τις δαπάνες της. Αυτό που λείπει δεν είναι οι διαθέσιμες λύσεις, αλλά η πολιτική βούληση και η απαραίτητη κοινοβουλευτική υποστήριξη για την εφαρμογή τους.

Δυστυχώς, ο πρόεδρος αντιμετωπίζει πολιτικούς περιορισμούς που καθιστούν δύσκολη την υιοθέτηση αυτής της συνταγής. Όχι χωρίς λόγο, οι σύμμαχοι του Λούλα και πιθανότατα ο ίδιος ο πρόεδρος, υποστηρίζουν ότι η δημοσιονομική λιτότητα δεν αποτελούσε μέρος των προεκλογικών τους δεσμεύσεων. Ήταν ο Μπολσονάρου εκείνος που είχε συμπεριλάβει τη λιτότητα στο προεκλογικό του πρόγραμμα. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η εντολή που έλαβε ο Λούλα από τους ψηφοφόρους περιλαμβάνει περικοπές σε βασικές κοινωνικές δαπάνες. Συγγνώμη, Φαρία Λίμα.

Αυτό μπορεί να είναι πολιτικά δίκαιο, αλλά δεν θα αποτελέσει ιδιαίτερη παρηγοριά εάν η οικονομία της Βραζιλίας διολισθήσει σε ύφεση ή εάν ο πληθωρισμός εκτιναχθεί. Οι τελευταίες προβλέψεις των οικονομολόγων δείχνουν ότι η ανάπτυξη του ΑΕΠ αναμένεται να επιβραδυνθεί μόλις στο 1% το επόμενο έτος, ενώ ο πληθωρισμός προβλέπεται να επιταχυνθεί στο 5%. Δεν πρόκειται ασφαλώς για το ευνοϊκό σενάριο που χρειάζονται η Βραζιλία, ο Λούλα ή η ήδη πιεζόμενη κεντρική τράπεζα της χώρας.

Ο πρόεδρος πρέπει να επιστρατεύσει τα πλέον ώριμα πολιτικά του ένστικτα για να διαχειριστεί αυτή την επικίνδυνη μεταβατική περίοδο. Εάν η διακυβέρνηση χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία ήταν ήδη δύσκολη για τον Λούλα 3.0, θα γίνει ακόμη δυσκολότερη όταν αναλάβει καθήκοντα, τον Φεβρουάριο, το νέο νομοθετικό σώμα, το οποίο θα έχει κατά κύριο λόγο συντηρητικό προσανατολισμό.

Στο μεταξύ, το δημοσιονομικό ρολόι θα συνεχίσει να μετρά αντίστροφα.

Πηγή: skai.gr