Τα ρωσικά στρατεύματα στα μέτωπα της ανατολικής Ουκρανίας προετοιμάζονται για έναν ακόμη χειμώνα, έχοντας μια ασυνήθιστη μορφή υποστήριξης: τα λείψανα ενός πολεμιστή πρίγκιπα που πολέμησε για τη Μόσχα πριν από περισσότερους από έξι αιώνες.
Ένα τμήμα των λειψάνων του Ντμίτρι Ντονσκόι, ενός πρίγκιπα που τιμάται στη Ρωσία για τη νίκη του στη Μάχη του Κουλίκοβο το 1380, στάλθηκε στις πρώτες γραμμές στις αρχές Σεπτεμβρίου και τώρα μεταφέρεται σε στρατιωτικές βάσεις στην Ουκρανία που βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή.
Το στρατιωτικό τμήμα του Πατριαρχείου Μόσχας, η ιεραρχία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, δήλωσε ότι ο «άγιος διοικητής» θα στέκεται αόρατα «πλάι-πλάι» με τους Ρώσους στρατιώτες. Η Εκκλησία πρόσθεσε ότι το λείψανο, ένα τμήμα του δεξιού του χεριού, ήταν το ίδιο χέρι με το οποίο κρατούσε το ξίφος του στο Κουλίκοβο.
Η αποστολή ενός θρησκευτικού κειμηλίου στο πεδίο της μάχης μπορεί να φαίνεται περίεργη, αλλά από τη στιγμή που η Ρωσία ξεκίνησε την πλήρη εισβολή της στην Ουκρανία το 2022, η Μόσχα έχει επιδιώξει να αξιοποιήσει κάθε μέσο σε αυτόν τον εξαντλητικό και αιματηρό πόλεμο. Σύμφωνα με το CNN, επικαλούνται τον θρησκευτικό συμβολισμό για να παρουσιάσουν τον πόλεμο ως «δίκαιο».
Ως αποτέλεσμα, η σχέση μεταξύ του Κρεμλίνου και της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας έχει γίνει στενότερη από ποτέ.
«Η Εκκλησία έχει ουσιαστικά συγχωνευθεί με το κράτος, σε σημείο που δεν διακρίνονται πλέον», ανέφερε ο Σεργκέι Τσάπνιν, μελετητής θρησκευτικών θεμάτων και διευθυντής επικοινωνίας στο Κέντρο Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Φόρντχαμ.
Η αποστολή ιερών λειψάνων στα στρατεύματα αποτελεί μια μακροχρόνια πρακτική στον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. «Ο συνδυασμός του ιερού και του υλικού τραβά την προσοχή», δήλωσε ο Τσάπνιν, ο οποίος εργαζόταν στο παρελθόν στον εκδοτικό οίκο του Πατριαρχείου Μόσχας. «Φυσικά, η προπαγάνδα το εκμεταλλεύεται αυτό», τονίζει.
Τα λείψανα του Ντονσκόι μεταφέρουν επίσης ένα σύγχρονο μήνυμα, σύμφωνα με τους ειδικούς.
«Δεν είναι αυτός που επιτίθεται, αλλά αυτός που υπερασπίζεται την πατρίδα», δήλωσε ο μελετητής στο CNN. Από την πλευρά της κυβέρνησης, «είναι πολύ σημαντικό να δείξουμε ότι η Ρωσία δεν είναι ο επιτιθέμενος, ότι υπερασπιζόμαστε το έδαφός μας».
«Αυτοί οι μύθοι, που συνδέουν διαφορετικές εποχές και περιόδους, μπορούν να ασκήσουν πολύ ισχυρή επίδραση στη συλλογική συνείδηση», είπε, προσθέτοντας ότι τα λείψανα παρουσιάζονται ως «ένα μαγικό κειμήλιο».
Ο Μητροπολίτης Βλαντίμιρ, ο ορθόδοξος ηγέτης που έχει τοποθετηθεί από τη Ρωσία στο Ντόνετσκ και τη Μαριούπολη, δήλωσε ότι το λείψανο θα βοηθήσει τους στρατιώτες και τους πολίτες να «κινητοποιήσουν τόσο την πνευματική όσο και τη σωματική τους δύναμη» και να «νικήσουν τον εχθρό».
Ο Ντονσκόι δεν είναι ο πρώτος πολεμιστής άγιος στον οποίο έχει προσφύγει η Ρωσία κατά τη διάρκεια του πολέμου της στην Ουκρανία. Λείψανα του πρίγκιπα Αλεξάνδρου Νέβσκι, ενός άλλου μεσαιωνικού ηγεμόνα που μετατράπηκε σε σύμβολο της ρωσικής στρατιωτικής δόξας, μεταφέρθηκαν επίσης στα στρατεύματα νωρίτερα φέτος.
Η χρονική στιγμή της αποστολής των λειψάνων του Ντονσκόι στο πεδίο της μάχης ήταν επίσης κατάλληλη. Τα λείψανα του πρίγκιπα ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια εργασιών αναστήλωσης στον Καθεδρικό Ναό του Αρχαγγέλου στο Κρεμλίνο τον Αύγουστο, λίγες εβδομάδες μετά από ανεπιβεβαίωτες αναφορές ότι τα λείψανα του Νέβσκι είχαν χαθεί.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν χαρακτήρισε την ανάσυρση των λειψάνων ως «απολύτως μοναδική» και «θαυμάσια ανακάλυψη». Και ο Πατριάρχης Κύριλλος την περιέγραψε ως «ένα ιδιαίτερο σημάδι της θείας πρόνοιας».
Όμως, για τον αιδεσιμότατο Αλέξανδρο Ζανεμόνετς, έναν ορθόδοξο ιερέα και ιστορικό που γεννήθηκε στη Μόσχα και έζησε στο εξωτερικό για χρόνια πριν εγκαταλείψει οριστικά τη Ρωσία μετά την εισβολή της στην Ουκρανία, η ανακάλυψη «δεν έχει καμία σχέση με τον Χριστιανισμό».
«Πρόκειται αναμφίβολα για εκμετάλλευση του Χριστιανισμού και της Εκκλησίας για “πατριωτικούς” σκοπούς», σχολίασε.
Σε μια Εκκλησία με σχετικά λίγους ενεργούς πιστούς αλλά ισχυρή κρατική υποστήριξη, τα κίνητρα τείνουν να ευθυγραμμίζονται με τα συμφέροντα του κράτους, επισήμανε, χαρακτηρίζοντας τη χρήση των λειψάνων ως «κυνικό υπολογισμό».
«Είμαστε Ρώσοι, ο Θεός είναι μαζί μας»
Αν και σε μερικούς μπορεί να φαίνεται κυνικό, πολλοί από όσους βρίσκονται στην πρώτη γραμμή στρέφονται προς τον Θεό.
«Δεν μιλάμε όλοι στον Θεό όταν τα πράγματα πάνε καλά, αλλά όλοι μιλούν στον Θεό όταν τα πράγματα πάνε άσχημα», δήλωσε στο CNN ένας πρώην Ρώσος στρατιωτικός που είχε πολεμήσει στην Ουκρανία.
Ο ίδιος είπε πως υπάρχουν αυτοσχέδιες εκκλησίες όπου οι στρατιώτες προσεύχονται πριν από κάθε αποστολή και ιερείς που επισκέπτονταν τακτικά στρατιωτικές μονάδες και νοσοκομεία.
«Όπως μια στρατιωτική κουζίνα, έτσι και ένας ιερέας πρέπει να υπάρχει παντού», είπε, παραθέτοντας μια γνωστή ρωσική έκφραση: «Είμαστε Ρώσοι. Ο Θεός είναι μαζί μας».
Ένας Ρώσος στρατιώτης που υπηρετεί στην περιοχή της Ζαπορίζια περιέγραψε την ευκαιρία να μιλήσει με έναν ιερέα, να προσευχηθεί ή να αγγίξει ένα ιερό αντικείμενο ως «σημαντική ηθική στήριξη».
Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στο 5ο έτος, οι στρατιώτες αναφέρουν ότι η πίεση αυξάνεται. «Η κατάσταση είναι γενικά τεταμένη και επιδεινώνεται όλο και περισσότερο όσο περνάει ο χρόνος», δήλωσε στο CNN ένας Ρώσος διοικητής στο Ντονμπάς.
Μακριά από το μέτωπο, η θρησκευτική εμβέλεια της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας φαίνεται πολύ πιο περιορισμένη σε σύγκριση με την πολιτική επιρροή που έχει επιδείξει. Μια έρευνα του 2026 που διεξήγαγε το κρατικό ινστιτούτο δημοσκοπήσεων VCIOM έδειξε ότι περίπου τα 2/3 των Ρώσων αυτοπροσδιορίζονται ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί, ποσοστό μειωμένο σε σχέση με το περίπου 80% που καταγραφόταν πριν από 15 χρόνια.
Ωστόσο, αρκετοί ιερείς και μελετητές της θρησκείας δήλωσαν στο CNN ότι μόνο περίπου το 2% των βαπτισμένων ορθόδοξων πιστών στη Ρωσία πηγαίνουν συχνά στην εκκλησία.
Πάντως, μια ετήσια θρησκευτική πομπή που διοργανώθηκε από ακροδεξιές και εθνικιστικές ομάδες σε τέσσερις ρωσικές πόλεις προσέλκυσε τεράστια πλήθη τον Σεπτέμβριο, με περισσότερους από 100.000 συμμετέχοντες μόνο στη Μόσχα. Στην πρωτεύουσα, οι πιστοί μετέφεραν ένα τμήμα των λειψάνων του Ντονσκόι στους δρόμους, σε μια πομπή με επικεφαλής τον Κύριλλο.
Σύμφωνα με τον Ζανεμόνετς, ο οποίος εργάζεται πλέον στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής, τέτοιου είδους εκδηλώσεις χρησιμεύουν κυρίως για να δείξουν στο κράτος πώς η Εκκλησία «μπορεί να οργανώσει μεγάλο αριθμό ανθρώπων».
Ωστόσο, ο μελετητής θρησκευτικών θεμάτων και ιστορικός Κωνσταντίνος Μιχαήλοφ χαρακτήρισε τη συμμετοχή «σταγόνα στον ωκεανό» σε μια χώρα με πληθυσμό άνω των 145 εκατομμυρίων ανθρώπων, υποστηρίζοντας ότι η ρωσική κοινωνία - σε αντίθεση με τις επιθυμίες του κράτους και της Εκκλησίας - παραμένει πολύ κοσμική.
Για να διευρύνει την επιρροή της, η Εκκλησία λαμβάνει χρήματα και πολιτική υποστήριξη από το Κρεμλίνο, ενώ το Κρεμλίνο αποκτά νομιμοποίηση επειδή η Εκκλησία υποστηρίζει τις κρατικές αφηγήσεις, υποστήριξε ο Μιχαήλοφ, χαρακτηρίζοντας τον κύκλο αυτό ως «αμοιβαία ενισχυτικό».
Ο ιστορικός ανέφερε επίσης ότι αυτή η δυναμική έχει οδηγήσει στην αύξηση του αριθμού των στρατιωτικών ιερέων στα μέτωπα. Για τους επικριτές εντός της Εκκλησίας, ωστόσο, αυτό θέτει ένα δύσκολο ερώτημα σχετικά με το είδος της βοήθειας που πρέπει να προσφέρουν οι ιερείς στους στρατιώτες.
«Πρέπει να στηρίξουμε τους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που φορούν στρατιωτική στολή», δήλωσε ο αιδεσιμότατος Γκριγκόρι Μιχνόφ-Βάιτενκο, ένας Ρώσος ιερέας της Αποστολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που βοηθά Ουκρανούς πρόσφυγες οι οποίοι έχουν εκτοπιστεί λόγω του πολέμου. «Το ερώτημα όμως είναι πώς θα τους στηρίξουμε».
«Από τη μία πλευρά, (δεν πρέπει) να αρνείσαι στους ανθρώπους την πνευματική βοήθεια, και από την άλλη, να μην τους οδηγείς σε ψευδαισθήσεις», επισήμανε ο ιερέας στο CNN.
Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει υιοθετήσει διαφορετική, ωστόσο, άποψη. Λίγες μόνο ημέρες μετά την ανακοίνωση του Πούτιν για μερική επιστράτευση τον Σεπτέμβριο του 2022, ο Πατριάρχης Κύριλλος είπε στους πιστούς ότι ένας στρατιώτης που πεθαίνει ενώ εκτελεί το στρατιωτικό του καθήκον έχει κάνει μια θυσία που «ξεπλένει όλες τις αμαρτίες».
Η Ουκρανία προσπάθησε με επιμονή να αποσχιστεί από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, και τελικά το κατάφερε επίσημα το 2019.
Ο Μιχνόφ-Βάιτενκο επισήμανε ότι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί αποτελούν την πλειοψηφία του πληθυσμού τόσο στη Ρωσία όσο και στην Ουκρανία. Ο ιερέας, ο οποίος αποχώρησε από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Μόσχα το 2014, δήλωσε ότι η Εκκλησία ως θεσμός «ευλογεί τα παιδιά της να σκοτώνουν το ένα το άλλο».
Πάντως, δεν θεωρούν όλοι οι στρατιώτες με τους οποίους μίλησε το CNN τα λείψανα ως σημαντική πηγή στήριξης. Ένας στρατιώτης στην περιοχή του Ντονμπάς, στην κατεχόμενη ανατολική Ουκρανία, το χαρακτήρισε «μια πολύ ασυνήθιστη λύση στα προβλήματά μας στον 21ο αιώνα».
«Η άποψή μου είναι ότι τα χρειάζονται περισσότερο οι μητέρες των νεκρών αυτής της στρατιωτικής επιχείρησης», είπε.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.