«Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ηγηθούν της Βενεζουέλας μέχρι να εγκαθιδρυθεί μια σταθερή και ασφαλής μεταβατική κυβέρνηση στη χώρα». Ο Ντόναλντ Τραμπ το ανακοίνωσε, στο τέλος μιας σπασμωδικής ημέρας, η οποία ξεκίνησε με μια σειρά αμερικανικών στρατιωτικών επιδρομών στο Καράκας και στις τρεις πολιτείες Μιράντα, Αράγκουα και Λα Γκουάιρα και κορυφώθηκε με τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του Σίλια Φλόρες.
Το προεδρικό ζεύγος, που μεταφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Νότια Περιφέρεια της Νέας Υόρκης, κατηγορείται, για συνωμοσία, τη διάπραξη ναρκοτρομοκρατίας, και κατοχή πολεμικών όπλων και καταστροφικών συσκευών που θα χρησιμοποιούντο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Τραμπ το επιβεβαίωσε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Μαρ α Λάγκο, διευκρινίζοντας, ότι η επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη και την καθαίρεση του Μαδούρο, ήταν «μια από τις μεγαλύτερες επιδείξεις δύναμης από τις Ηνωμένες Πολιτείες που έχουν γίνει ποτέ, συγκρίσιμη με τις επιθέσεις εναντίον του Σουλεϊμανί, του Αλ Μπαγκντάντι ή των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων» και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν «ελευθερία για τον λαό της Βενεζουέλας».
Ακόμη ο πρόεδρος τόνισε, ότι «θα υπάρχουν αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες παρούσες, οι οποίες θα έρθουν και θα ξοδέψουν εκατομμύρια δολάρια για να επισκευάσουν τις πετρελαϊκές υποδομές, δημιουργώντας πλούτο και για τη χώρα». Η Βενεζουέλα είναι η χώρα με το μεγαλύτερα διαπιστωμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο.
Κρεσέντο έντασης
Η δραματική εξέλιξη των γεγονότων των τελευταίων ωρών είναι το αποκορύφωμα μιας πολύμηνης εκστρατείας πίεσης, η οποία ξεκίνησε στα μέσα Σεπτεμβρίου με αμερικανικές στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον σκαφών εμπόρων ναρκωτικών, κατά αμερικανικές πηγές πληροφοριών, στην Καραϊβική Θάλασσα.
Στη συνέχεια, η μαζική ανάπτυξη αμερικανικών πολεμικών πλοίων στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας, – η μεγαλύτερη στην περιοχή για δεκαετίες – είχε ήδη δείξει μια αλλαγή ρυθμού από την πλευρά της Ουάσιγκτον.
Επισήμως, η επιχείρηση ήταν μέρος της στρατηγικής για την καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών, που επαναπροσδιορίστηκε από την κυβέρνηση Τραμπ ως «τρομοκρατική απειλή».
Αυτό περιλαμβάνεται στο διάταγμα που υπογράφηκε τον Αύγουστο, το οποίο επέτρεπε τη χρήση βίας κατά των καρτέλ ναρκωτικών και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Καραϊβική εναντίον ύποπτων σκαφών – επιθέσεις που είχαν εγείρει αρκετά νομικά ερωτήματα και κριτική, ακόμη και μεταξύ των Ρεπουμπλικανών, για την απουσία ρητής εντολής από το Κογκρέσο.
Με τη σύλληψη του Μαδούρο, ωστόσο, η αλληλουχία των γεγονότων γίνεται σαφέστερη. Οι κατηγορίες για ναρκοτρομοκρατία φαίνεται να παρείχαν το επίσημο πλαίσιο για την επιχείρηση, αλλά η σύλληψη και η μεταφορά του Μαδούρο στις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν, ότι ο κύριος στόχος ήταν πολιτικός δηλ. να εξαναγκασθεί το Καράκας σε αλλαγή καθεστώτος.
Πολλαπλή ανάγνωση
Οι λόγοι για την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα μπορούν να διαβαστούν σε περισσότερα επίπεδα.
Σε πολιτικό επίπεδο, η κυβέρνηση στο Καράκας αποτελεί εδώ και καιρό διακηρυγμένο στόχο της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία ανέκαθεν χαρακτήριζε τον τσαβισμό ως μια στρατηγικά αντίπαλη ιδεολογία, η οποία θα μπορούσε να διαβρώσει τις νοτιο-αμερικανικές πολιτικές ελίτ. Ο Ούγκο Τσάβες είχε υπάρξει μέντορας και εμπνευστής του Μαδούρο, πριν αυτός τον διαδεχθεί στην εξουσία.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η Βενεζουέλα έχει γίνει κόμβος παγκόσμιου ανταγωνισμού. Η μείωση της αυτονομίας της σημαίνει περιορισμό της επιρροής της Κίνας και της Ρωσίας στη Λατινική Αμερική και επιβεβαίωση του ρόλου των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή, με αναβίωση του δόγματος Μονρόε.
Σε αυτό προστίθεται η οικονομική διάσταση. Τα αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας – τα μεγαλύτερα στον κόσμο – αποτελούν κεντρικό παράγοντα, τόσο όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλεια όσο και τις ισορροπίες της αγοράς.
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός, ότι σε συνέντευξη του στο Fox News ο Τραμπ επιβεβαίωσε, ότι οι ΗΠΑ θα «εμπλακούν σε μεγάλο βαθμό» στη βιομηχανία πετρελαίου της Βενεζουέλας: «Δεν μπορούμε να πάρουμε το ρίσκο να αφήσουμε κάποιον άλλο να τη διαχειριστεί και να πάρει τον έλεγχο του ό,τι έχει απομείνει», ενώ παράλληλα καθησύχασε τους εισαγωγείς βενεζουελάνικου πετρελαίου (πχ Κίνα), ότι οι εξαγωγές θα συνεχισθούν.
Ο Τραμπ, δεν διευκρίνισε, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υποστηρίξουν την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας Μαρία Κορίνα Ματσάδο στο μέλλον, η οποία, υπόψη, έλαβε το Νόμπελ Ειρήνης πέρυσι και το αφιέρωσε στον Αμερικανό πρόεδρο. Είναι σοβαρό το ενδεχόμενο στη μεταβατική διακυβέρνηση της χώρας να συμμετέχουν Αμερικανοί, πέραν του συμβουλευτικού ρόλου τους.
Ρήγμα στη διεθνή τάξη
Η επιχείρηση κατά της Βενεζουέλας ανοίγει ένα άνευ προηγουμένου ρήγμα στη διεθνή τάξη. Οι επιδρομές των ΗΠΑ οδήγησαν σε αλλαγή καθεστώτος, manu militari, που όμοιά της δεν έχει παρατηρηθεί για δεκαετίες στο δυτικό ημισφαίριο.
Αυτή είναι η πρώτη άμεση παρέμβαση της Ουάσιγκτον για την ανατροπή ενός ηγέτη της Λατινικής Αμερικής μετά την εισβολή στον Παναμά το 1989 και πραγματοποιείται χωρίς διεθνή εντολή ή κήρυξη πολέμου.
Οι επικριτικές αντιδράσεις της Κίνας και της Ρωσίας ήταν προβλέψιμες, όπως και η αποστασιοποίηση ορισμένων χωρών της Λατινικής Αμερικής, πρώτα και κύρια της Κολομβίας και της Βραζιλίας.
Υπό το πρίσμα μιας σπασμωδικής ημέρας για την τύχη της Βενεζουέλας και ολόκληρης της αμερικανικής ηπείρου, μια προσεκτική γραμμή αναδύεται από την ΕΕ, η οποία σηματοδοτεί τις δυσκολίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να υπερασπιστεί την αρχή της διεθνούς νομιμότητας, όταν συγκρούεται με τη βούληση της Ουάσιγκτον.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν περιορίστηκε να δηλώσει ότι παρακολουθεί στενά την κατάσταση, προσθέτοντας, ότι «Οποιαδήποτε λύση πρέπει να σέβεται το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών», ενώ η Κάγια Κάλας, επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, έγραψε σε ανάρτησή της στα κοινωνικά δίκτυα: «Η ΕΕ έχει επανειλημμένα δηλώσει, ότι ο Μαδούρο στερείται νομιμότητας και υποστηρίζει μια ειρηνική μετάβαση στην δημοκρατία. Σε κάθε περίπτωση, οι αρχές του διεθνούς δικαίου και ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών πρέπει να γίνονται σεβαστές. Ζητάμε μέτρο».
Ο Μακρόν και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιμετώπισαν το γεγονός με εφεκτικότητα χωρίς να διαφωνήσουν, μέχρι στιγμής.
Κατόπιν;
Ο βομβαρδισμός της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ και η σύλληψη του προέδρου της, έχουν ανανεώσει τους φόβους για μια αμερικανική κατάληψη της Γροιλανδίας, καθώς μέλη του κινήματος MAGA στρέφουν το βλέμμα τους στο δανικό έδαφος μετά την επίθεση στη Νότια Αμερική.
Λίγες ώρες μετά την αμερικανική επιχείρηση, η δεξιά podcaster Κatie Miller – σύζυγος του Stephen Miller, του ισχυρού αναπληρωτή αρχηγού του επιτελείου του Ντόναλντ Τραμπ για θέματα πολιτικής – δημοσίευσε στο Χ έναν χάρτη της Γροιλανδίας καλυμμένο με αστέρια και ρίγες με τη λεζάντα: «ΣΥΝΤΟΜΑ».
Η απειλή προσάρτησης της πλούσιας σε ορυκτά, όπως και εξαιρετικού γεωπολιτικού ενδιαφέροντος περιοχής, η οποία αποτελεί γεωγραφικό μέρος της συμμαχίας του ΝΑΤΟ, προκάλεσε έντονη οργή στους Δανούς.
Ο πρέσβης της Κοπεγχάγης στις ΗΠΑ, Γέσπερ Μέλερ Σόρενσεν, αναδημοσίευσε την πρόκληση της Μίλερ με μια υπενθύμιση των μακροχρόνιων αμυντικών δεσμών μεταξύ των δύο χωρών.
Έντονο προβληματισμό προκαλεί ακόμη και η πολύ πρόσφατη δήλωση του Αμερικανού προέδρου, για επέμβαση των ΗΠΑ στο Ιράν, αν οι απώλειες αμάχων διαδηλωτών κατά του καθεστώτος της Τεχεράνης συνεχισθούν.
Υπάρχει σε πολλές περιπτώσεις το ψευτοδίλημμα, με αρκετή δόση υποκρισίας, του αν είναι επιτρεπτή η παρέμβαση ενός τρίτου εξωτερικού παράγοντα στα εσωτερικά μιας χώρας, προκειμένου να αποκατασταθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και να παγιωθεί ένα κράτος δικαίου.
Πέραν του γεγονότος ότι αυτού του είδους οι παρεμβάσεις έχουν κατά κανόνα εξυπηρετήσει γεωπολιτικούς και οικονομικούς στόχους των παρεμβαινόντων, ποτέ δεν κατέληξαν σε παγίωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πολιτών και ενός ουσιαστικού κράτους δικαίου, επειδή, μεταξύ άλλων, δεν ήταν αυτός ο σκοπός τους.
Δυστυχώς, η ανθρώπινη αλληλεγγύη δεν έχει σχέση με τον κυνισμό της ισχύος.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.