Η χρονική στιγμή είναι απογοητευτική
Το προσχέδιο του Τραμπ για ειρήνευση έρχεται, καθώς η πολιτική θέση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην Ουκρανία είναι ιδιαίτερα αδύναμη λόγω του αδιεξόδου στο μέτωπο και, κυρίως, μετά το σκάνδαλο διαφθοράς σε συμβόλαια ενέργειας, στο οποίο εμπλέκονται ορισμένοι στενοί σύμμαχοί του και το οποίο έχει ήδη οδηγήσει στην παραίτηση δύο υπουργών.
Ο φόβος είναι, ότι η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουάσιγκτον την ευκαιρία να ασκήσει επιπλέον πίεση στο Κίεβο προκειμένου να καταλήξει σε συμφωνία, με όρους που κάθε άλλο παρά ευνοϊκοί είναι. Ο Ουκρανός πρόεδρος πέταξε προ ημερών στην Άγκυρα, ελπίζοντας να συναντήσει τον Αμερικανό διαπραγματευτή Βίτκοφ, ο οποίος ωστόσο ακύρωσε το ταξίδι του στην τουρκική πρωτεύουσα, αγνοώντας τον Ζελένσκι.
Τι προβλέπει το σχέδιο
Το προσχέδιο, μεταξύ άλλων, εν συνόλω 28 σημείων, προβλέπει, ότι η Ουκρανία θα παραχωρήσει τον έλεγχο των περιοχών, που κατέχει περισσότερο ή λιγότερο η Ρωσία (Ντονέσκ, Λουχάνσκ) στην ευρύτερη περιοχή Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων των εδαφών που βρίσκονται επί του παρόντος υπό τον έλεγχο του Κιέβου, ενώ θα αποκηρύξει την Κριμαία, που προσαρτήθηκε μονομερώς από τη Μόσχα το 2014. Οι περιοχές αυτές κατά το γράμμα του προσχεδίου θα αναγνωριστούν και από τις ΗΠΑ ως de facto ρωσικές επαρχίες. Οι ουκρανικές δυνάμεις θα αποσυρθούν από την περιοχή του Ντονέσκ, που ελέγχουν τώρα, όπου στη συνέχεια θα δημιουργηθεί αποστρατικοποιημένη ζώνη.
Στη Χερσώνα και τη Ζαπορίζια θα παγώσει η γραμμή επαφής, το οποίο σημαίνει την de facto αναγνώρισή της.
Η Ρωσία θα παραιτηθεί από τα άλλα εδάφη τα οποία ελέγχει εκτός αυτών των πέντε επαρχιών.
Οι ουκρανικές δυνάμεις θα μειωθούν σε περίπου 600 χιλιάδες προσωπικό, από άνω του 1 εκατ. επί του παρόντος, και θα πρέπει να εγκαταλείψουν κρίσιμα οπλικά συστήματα, όπως πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς.
Επίσης, η Ουκρανία θα περιλάβει στο Σύνταγμά της τον όρο, ότι δεν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, και αντίστοιχη πρόβλεψη θα γίνει και στο καταστατικό της Συμμαχίας. Επιπλέον, οποιαδήποτε μελλοντική ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων στην Ουκρανία, όπως προβλέπεται από τον Συνασπισμό των Προθύμων, θα απαγορευόταν επίσης.
Εκατό δισ. δολ. παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων θα επενδυθούν σε σχέδια υπό τις ΗΠΑ, για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας, με τις ΗΠΑ να λαμβάνουν το 50% από τα κέρδη της πρωτοβουλίας. Τα υπόλοιπα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια στην Ευρώπη θα επενδυθούν σε ένα κοινό επενδυτικό αμερικανο-ρωσικό όχημα. Η Ευρώπη θα προσθέσει $100 δισ. για την ανοικοδόμηση.
Ακόμη, η Ρωσία θα επανενταχθεί στην παγκόσμια οικονομία (G8) προς άρση των εις βάρος της κυρώσεων και σύναψη συμφωνίας μακροπρόθεσμης οικονομικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ.
Η δυσαναλογία, όπως είναι προφανές, είναι εξαιρετικά εις βάρος του Κιέβου, τόσο, που Ουκρανοί αξιωματούχοι χαρακτήρισαν το σχέδιο «αυστηρά σύμφωνο» με τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του Κρεμλίνου και για αυτούς απαράδεκτο. Είναι πάντως ενδιαφέρον, ότι μεταξύ των προτάσεων του προσχεδίου, περιλαμβάνεται και η επενδυτική συνεργασία ΗΠΑ-Ρωσίας. Χαρακτηριστική του όλου κλίματος είναι η ασκούμενη πίεση από την Ουάσινγκτον – εν πολλοίς ρητορική– για να υπογραφεί το προσχέδιο από την Ουκρανία μέχρι τις 27 Νοεμβρίου, με την προειδοποίηση, ότι αν δεν το πράξει, θα σταματήσει η παροχή αμερικανικού εξοπλισμού – που πληρώνει η Ευρώπη – και ηλεκτρονικών πληροφοριών για την εικόνα επί του πεδίου.
Είναι προφανές, ότι από την Ουκρανία ζητείται η στρατιωτική υποβάθμισή της, και η αποκοπή από συμμάχους, στοιχεία τα οποία θα την καθιστούσαν ιδιαίτερα ευάλωτη σε εκδήλωση ρωσικής επίθεσης στο μέλλον. Επιπλέον, θα υφίστατο σημαντική εδαφική απομείωση με δημογραφικές επιπτώσεις, η οποία θα είχε ένα ιδιαίτερα αρνητικό αντίκτυπο στις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας. Ακόμη, η παραχώρηση περιοχών με κρίσιμη στρατηγική σημασία (πχ Ντονεσκ), εντείνει τους φόβους για τη συνέχιση του επεκτατικού δόγματος της Ρωσίας, σε χρόνο της επιλογής του Κρεμλίνου.
Οι Ευρωπαίοι αγνοούνται
Η Ύπατη Εκπρόσωπος για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλας, επιβεβαίωσε, ότι κανένας Ευρωπαίος δεν θα συμμετάσχει στη σύνταξη σχεδίου, επαναλαμβάνοντας ότι «για να λειτουργήσει οποιοδήποτε σχέδιο, χρειάζεται τη συμμετοχή Ουκρανών και Ευρωπαίων», υπενθυμίζοντας ότι «σε αυτόν τον πόλεμο υπάρχει ένας επιτιθέμενος και ένα θύμα. Αλλά δεν έχουμε ακούσει για παραχωρήσεις από τη ρωσική πλευρά».
Αν και δεν σχολιάζουν ένα σχέδιο που, στην πραγματικότητα, δεν είναι ακόμη επίσημο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες που συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες και αργότερα σε τηλεδιάσκεψη με τον Ζελένσκι (Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Ουκρανία), συμφώνησαν ότι πρέπει να διατηρηθεί το αξιόμαχο του ουκρανικού στρατού και διαβεβαίωσαν τον Ουκρανό πρόεδρο για τη σταθερή υποστήριξή τους προς αυτόν.
Γαλλία, Γερμανία και Βρετανία, έχουν διαμορφώσει ένα νέο προσχέδιο ειρήνευσης βασισμένο στην αμερικανική πρόταση το οποίο έχει σταλεί στην Ουάσιγκτον.
Είναι σημαντικό, ότι οι ηγέτες της G7 δήλωσαν από το Γιοχάνεσμεργκ, ότι θέματα τα οποία αφορούν το ΝΑΤΟ ή την ΕΕ, δεν μπορούν να συζητηθούν χωρίς τη δική τους συμμετοχή, ενώ ιδιαίτερα τους απασχολεί η προτεινόμενη στο προσχέδιο μείωση του ουκρανικού στρατού και η παραχώρηση εδαφών.
«Οι Ουκρανοί θέλουν ειρήνη: μια δίκαιη ειρήνη που σέβεται την κυριαρχία όλων, μια διαρκή ειρήνη που δεν μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση από μελλοντική επιθετικότητα», είχε δηλώσει ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό. Προειδοποιώντας ότι «η ειρήνη δεν μπορεί να είναι συνθηκολόγηση».
Αλλά δεν είναι όλοι εξίσου υπέρ. Ο Ούγγρος Péter Szijjártó είπε, ότι η ΕΕ πρέπει να σταματήσει αμέσως οποιεσδήποτε μελλοντικές πληρωμές σε «μια πολεμική μαφία» στην Ουκρανία, προειδοποιώντας ότι, «είναι ψευδαίσθηση να λέμε ότι ο χρόνος είναι με το μέρος της Ουκρανίας».
Η πίεση η οποία έμμεσα ασκείται στην Ευρώπη είναι μεγάλη, καθώς καλείται στην πράξη να αναλάβει το συνολικό βάρος της υποστήριξης προς την Ουκρανία, χωρίς ορατά οφέλη σύμφωνα με το πλαίσιο του προσχεδίου.
Είναι εμφανές, ότι η Ένωση προσπαθεί να μην δυσαρεστήσει την Ουάσιγκτον, ενώ αντιλαμβάνεται απόλυτα το βάρος το οποίο επωμίζεται.
Είναι απευκταίο, αλλά εν δυνάμει υφίσταται το ενδεχόμενο διαφωνίας με τις ΗΠΑ, η πειθώ των οποίων υπογραμμίζεται από τη σχεδόν μονοπωλιακή πλέον κάλυψη των ευρωπαϊκών αναγκών ενέργειας με αμερικανικό υγροποιημένο αέριο. Ιδιαίτερα δυσμενής θα ήταν σε βάθος χρόνου, η ενδεχόμενη ενεργειακή συνεργασία ΗΠΑ-Ρωσίας, η οποία θα δημιουργούσε υψηλού κόστους τετελεσμένα για την ήπειρο.
Η Ρωσία συνεχίζει απτόητη
Οι διπλωματικοί ελιγμοί του Τραμπ δεν εμπόδισαν τη Ρωσία να συνεχίσει τη στρατιωτική της επίθεση στο πεδίο.
Καθώς πλησιάζει ο τέταρτος χειμώνας της σύγκρουσης, τα ρωσικά στρατεύματα προελαύνουν αργά, και είναι έτοιμα να κατακτήσουν τον ανατολικό σιδηροδρομικό κόμβο του Ποκρόβσκ, την πρώτη μεγάλη πόλη μετά από σχεδόν δύο χρόνια.
Επί του παρόντος, η Ρωσία –η οποία κατέχει σχεδόν το 20% του ουκρανικού εδάφους– φαίνεται να αυξάνει τις προκλήσεις της ακόμη και εναντίον τρίτων χωρών, που υποστηρίζουν το Κίεβο.
Η Βαρσοβία χαρακτήρισε την επίθεση δολιοφθοράς του περασμένου Σ/Κ στο πολωνικό σιδηροδρομικό δίκτυο «πράξη κρατικής τρομοκρατίας» την οποία διέταξε η Ρωσία, ανακοινώνοντας, ότι η Πολωνία θα κλείσει το τελευταίο εναπομείναν ρωσικό προξενείο στη χώρα.
Ομοίως, το Ηνωμένο Βασίλειο ανέφερε, ότι ένα ρωσικό κατασκοπευτικό πλοίο χρησιμοποίησε λέιζερ για να εμποδίσει τους πιλότους της RAF να παρακολουθούν τις δραστηριότητές του, κοντά στα βρετανικά χωρικά ύδατα.
Οι όροι του προσχεδίου συμφωνίας προβληματίζουν έντονα Ουκρανούς και Ευρωπαίους. Αλλά και πάλι, τι θα μπορούσε να αναμένεται από ένα προσχέδιο που συντάχθηκε χωρίς τη συμμετοχή Ευρώπης και Ουκρανίας και που επαινέθηκε από το Κρεμλίνο;
Ένα εξαιρετικά μειονεκτικό ειρηνευτικό σχέδιο για το Κίεβο δεν θα γινόταν στην πράξη σεβαστό και δεν θα λειτουργούσε, ακόμη και αν υπογραφόταν και από τις δύο πλευρές υπό την πίεση των ΗΠΑ.
Ο Τραμπ προσπαθεί να επαναλάβει την «επιτυχία» που επιτεύχθηκε στη Γάζα, αλλά το πλαίσιο είναι πολύ διαφορετικό.
Στην περίπτωση της Ουκρανίας, στην πραγματικότητα, δεν έχουμε ένα αδύναμο μέρος σε σημείο που να δεχτεί οποιονδήποτε συμβιβασμό.
Αυτό το υποτιθέμενο ειρηνευτικό σχέδιο μοιάζει περισσότερο με εργαλείο για την επανέναρξη της πολιτικής συζήτησης, σε ρευστό πλαίσιο, παρά με μια αξιόπιστη προσπάθεια διαμεσολάβησης.
Την ένταση της κατάστασης για την Ουκρανία, εκφράζει η δραματική δήλωση του Ζελένσκι στο διάγγελμά του, μετά τη δημοσιοποίηση του προσχεδίου:
«Αντιμετωπίζουμε ένα τρομερό δίλημμά, να χάσουμε τον μεγαλύτερο εταίρο μας (ΗΠΑ) ή την αξιοπρέπειά μας». Και «τη χώρα μας…» θα μπορούσε να προστεθεί.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.