Υπάρχουν στιγμές στην πορεία ενός έθνους κατά τις οποίες οφείλουμε να κοιτάξουμε πέρα από την επικαιρότητα και να αναμετρηθούμε με τα μεγάλα ερωτήματα της επόμενης δεκαετίας.
Για την Ελλάδα του 2030, το ερώτημα είναι σαφές: ποιο κράτος, ποια κοινωνία και ποιο μέλλον θέλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές;
Η χώρα μας πέτυχε τα τελευταία χρόνια σημαντικά βήματα. Ανέκτησε την οικονομική της αξιοπιστία, ενίσχυσε τη διεθνή της θέση, προσέλκυσε επενδύσεις και άφησε οριστικά πίσω της την περίοδο της αμφισβήτησης και της εσωστρέφειας. Η οικονομική ανάκαμψη, όμως, δεν μπορεί να αποτελεί τον τελικό προορισμό μιας εθνικής στρατηγικής. Είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για κάτι μεγαλύτερο.
Η μεγάλη εθνική εκκρεμότητα της επόμενης περιόδου είναι η οικοδόμηση ενός σύγχρονου κοινωνικού κράτους. Ενός κράτους που δεν θα περιορίζεται στη διαχείριση προβλημάτων, αλλά θα δημιουργεί προϋποθέσεις ασφάλειας, ευκαιριών και αξιοπρέπειας για όλους τους πολίτες.
Η τελευταία μεγάλη ευρωπαϊκή σύγκλιση
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής συνέδεσε ιστορικά την Ελλάδα με την ευρωπαϊκή οικογένεια. Η ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα υπήρξε η μεγαλύτερη στρατηγική επιλογή της μεταπολιτευτικής περιόδου και καθόρισε την πορεία της πατρίδας μας για δεκαετίες.
Σήμερα, σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, καλούμαστε να ολοκληρώσουμε μια διαφορετική αλλά εξίσου κρίσιμη σύγκλιση. Όχι μόνο οικονομική ή θεσμική. Κοινωνική.
Η πραγματική σύγκλιση με τις πλέον ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες δεν μετριέται μόνο με τους δείκτες ανάπτυξης ή τα δημοσιονομικά μεγέθη. Μετριέται από την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, την προστασία των ευάλωτων, την πρόσβαση στην υγεία, την παιδεία, τη φροντίδα και τις ίσες ευκαιρίες.
Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση της Ελλάδας του 2030.
Το κράτος ως θεσμικός εγγυητής
Στην πολιτική θεωρία υπάρχει η έννοια του Parens Patriae. Του κράτους που αναλαμβάνει την ευθύνη να προστατεύει όσους έχουν ανάγκη και να διασφαλίζει ότι κανείς δεν μένει αβοήθητος απέναντι στην ασθένεια, την αναπηρία, τη φτώχεια ή τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Δεν πρόκειται για ένα πατερναλιστικό κράτος. Ούτε για ένα κράτος που υποκαθιστά την κοινωνία ή την οικογένεια.
Πρόκειται για ένα κράτος που λειτουργεί ως θεσμικός εγγυητής ασφάλειας και αξιοπρέπειας. Ένα κράτος που προστατεύει χωρίς να εξαρτά και στηρίζει χωρίς να καθηλώνει.
Αυτό είναι το μοντέλο που συναντούμε στις πιο ώριμες ευρωπαϊκές δημοκρατίες. Και αυτό είναι το μοντέλο που οφείλει να οικοδομήσει η Ελλάδα.
Από το κράτος παροχών στο κράτος ευθύνης
Για πολλές δεκαετίες η κοινωνική πολιτική στη χώρα μας ταυτίστηκε είτε με τον κρατισμό είτε με την αποσπασματική επιδοματική διαχείριση.
Το κοινωνικό κράτος της επόμενης δεκαετίας δεν μπορεί να στηριχθεί σε αυτή τη λογική.
Χρειάζεται ένα κράτος που επενδύει στην πρόληψη, στη δημόσια υγεία, στη στήριξη της οικογένειας, στην προστασία των παιδιών, στη μακροχρόνια φροντίδα των ηλικιωμένων και στην κοινωνική ένταξη.
Κάθε ευρώ που επενδύεται στην πρόληψη εξοικονομεί πολλαπλάσιους πόρους στο μέλλον. Κυρίως όμως προστατεύει ανθρώπινες ζωές και ενισχύει την κοινωνική συνοχή.
Η ψυχική υγεία και οι νέες προκλήσεις
Τα τελευταία χρόνια έγινε περισσότερο από ποτέ φανερό ότι η ψυχική υγεία δεν αποτελεί ένα περιφερειακό ζήτημα πολιτικής. Αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα κοινωνικής συνοχής.
Η μοναξιά, οι εξαρτήσεις, οι ψυχικές διαταραχές, η βία μεταξύ ανηλίκων, οι επιπτώσεις της ψηφιακής εποχής και οι νέες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού απαιτούν νέες πολιτικές απαντήσεις.
Η ενίσχυση της ψυχικής υγείας δεν είναι μόνο υποχρέωση της πολιτείας απέναντι στους πιο ευάλωτους συμπολίτες μας. Είναι επένδυση στην ανθεκτικότητα της ίδιας της κοινωνίας.
Διότι μια κοινωνία ψυχικά ανθεκτική είναι προϋπόθεση για μια κοινωνία ισχυρή.
Το δημογραφικό και η βιωσιμότητα του ελληνικού κράτους
Καμία σοβαρή συζήτηση για την Ελλάδα του 2030 δεν μπορεί να παρακάμψει το δημογραφικό πρόβλημα.
Δεν πρόκειται απλώς για μια κοινωνική ή οικονομική πρόκληση. Πρόκειται για ζήτημα εθνικής προοπτικής.
Η υπογεννητικότητα, η γήρανση του πληθυσμού και η συρρίκνωση του ενεργού παραγωγικού δυναμικού επηρεάζουν άμεσα την ανάπτυξη, τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, την αγορά εργασίας, αλλά και τη συνολική ανθεκτικότητα της χώρας.
Για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρόκληση που δεν αφορά μόνο τους οικονομικούς δείκτες, αλλά την ίδια τη δημογραφική της δυναμική.
Η απάντηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε επιμέρους μέτρα οικονομικής ενίσχυσης. Απαιτεί μια συνολική στρατηγική που θα στηρίζει ουσιαστικά την οικογένεια, θα διευκολύνει τους νέους ανθρώπους να αποκτήσουν παιδιά και θα διαμορφώνει ένα περιβάλλον ασφάλειας και προοπτικής για τις επόμενες γενιές.
Το δημογραφικό δεν είναι απλώς μια δημόσια πολιτική. Είναι υπόθεση εθνικής συνέχειας.
Στο επίκεντρο η παραγωγή πολιτικού προσωπικού
Το κοινωνικό κράτος δεν είναι μόνο ζήτημα πόρων. Είναι πρωτίστως ζήτημα θεσμών.
Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις απαιτούν πολιτική σταθερότητα, συνέχεια και ικανότητα σχεδιασμού σε βάθος χρόνου. Καμία σοβαρή εθνική στρατηγική δεν μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα στον περιορισμένο ορίζοντα μιας εκλογικής αναμέτρησης.
Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση για τη βελτίωση του εκλογικού μας συστήματος δεν αποτελεί μια τεχνική συζήτηση περί εκλογικών κανόνων. Αφορά την ίδια την ποιότητα της δημοκρατίας μας.
Η εμπειρία χωρών όπως η Γερμανία αναδεικνύει τη σημασία ενός συστήματος που συνδυάζει τη σταθερότητα με την άμεση λογοδοσία των εκλεγμένων εκπροσώπων προς τους πολίτες. Ενός συστήματος που ενισχύει τη σχέση κοινωνίας και πολιτικής και δημιουργεί ισχυρότερα κίνητρα συμμετοχής των πολιτών στη δημόσια ζωή.
Οι ώριμες δημοκρατίες δεν παράγουν μόνο οικονομική ανάπτυξη. Παράγουν και το ανθρώπινο δυναμικό που στελεχώνει τους θεσμούς τους.
Η παραγωγή πολιτικού προσωπικού αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της δημοκρατικής αναπαραγωγής μιας κοινωνίας. Αφορά την ικανότητά της να αναδεικνύει ανθρώπους με γνώση, εμπειρία, κοινωνική αναφορά και αίσθημα ευθύνης.
Η ποιότητα των θεσμών εξαρτάται τελικά από την ποιότητα των ανθρώπων που τους υπηρετούν. Και η ποιότητα των ανθρώπων αυτών εξαρτάται από την ποιότητα της ίδιας της δημοκρατίας.
Η κοινωνική συνοχή ως προϋπόθεση εθνικής ισχύος
Συχνά συζητούμε για την εθνική ισχύ με όρους οικονομίας, γεωπολιτικής ή άμυνας. Όλα αυτά είναι απολύτως απαραίτητα.
Ωστόσο, η πραγματική ισχύς μιας χώρας εξαρτάται και από την ανθεκτικότητα της κοινωνίας της.
Από το αν οι πολίτες της αισθάνονται ασφαλείς. Από το αν εμπιστεύονται τους θεσμούς. Από το αν έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και φροντίδας. Από το αν μπορούν να σχεδιάζουν το μέλλον τους με αισιοδοξία.
Η κοινωνική συνοχή δεν είναι απλώς μια κοινωνική επιδίωξη. Είναι προϋπόθεση εθνικής ισχύος.
Και ίσως η σημαντικότερη επένδυση που μπορεί να πραγματοποιήσει η Ελλάδα κατά την επόμενη δεκαετία.
Η μεγάλη εθνική εκκρεμότητα της χώρας δεν αφορά μόνο το κράτος πρόνοιας. Αφορά τη μετάβαση σε μια ώριμη ευρωπαϊκή δημοκρατία που συνδυάζει οικονομική ανάπτυξη, ισχυρούς θεσμούς και κοινωνική αλληλεγγύη.
Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση της Ελλάδας του 2030.
Και αυτή είναι η παρακαταθήκη που οφείλουμε να αφήσουμε στις επόμενες γενιές.
* Ο Δημήτρης Βαρτζόπουλος είναι τέως Υφυπουργός Υγείας, Βουλευτής Β΄Θεσσαλονίκης ΝΔ
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.