Διαχρονικά όλες οι κυβερνήσεις είχαν κηρύξει τον πόλεμο κατά της διαφθοράς πραγματικά ή ψευδεπίγραφα, όταν επρόκειτο για δικά μας παιδιά. Για άλλες υπήρχε πολιτική βούληση για την πάταξή της και άλλες τη βάζανε κάτω από το χαλί. Σύμφωνα με τον διεθνώς αποδεκτό ορισμό της Διεθνούς Τράπεζας Διαφθορά «είναι η χρήση δημοσίου αξιώματος για ίδιο όφελος», που σημαίνει, ότι μόνο η διαφθορά στον Δημόσιο Τομέα εξετάζεται από τους φορείς καταπολέμησης της διαφθοράς και τιμωρείται ποινικά, όχι όμως ως αυτοτελές αδίκημα, αλλά ως γενεσιουργός αιτία σωρείας άλλων αδικημάτων περί την υπηρεσία ή οικονομικών. Μέχρι το 2019 συντονιστικό όργανο στον πόλεμο κατά της διαφθοράς ήταν ο ΓΕΕΔ, που συγχωνεύτηκε με την ΕΑΔ, η οποία είναι πλέον η αρμόδια για την καταπολέμηση της διαφθοράς χωρίς όμως εκτελεστικές αρμοδιότητες. Ενώ η Ανεξάρτητη Αρχή για το ξέπλυμα του μαύρου χρήματος, που προέρχεται και από τη διαφθορά, μπορεί να διενεργήσει ελέγχους, επιβάλλει πρόστιμα και δεσμεύσει περιουσιακά στοιχεία.
Στο πρόσφατο σκάνδαλο διαφθοράς σε Πολεοδομίες Δήμων Βόρειας Αττικής, που διερευνάται δικαστικά, φαίνεται, ότι πρόκειται περί κυκλώματος που έχει αναπτύξει εγκληματική δραστηριότητα όχι μόνο σε πολεοδομίες των Βορείων Προαστίων. Το κύκλωμα, έναντι αμοιβής από εργολάβους και ιδιώτες, παρέμβαινε σε υποθέσεις για την έκδοση οικοδομικών αδειών, τακτοποιήσεις αυθαιρέτων οικοδομών, διευθετήσεις πολεοδομικών προστίμων και παρεμβάσεις σε ΣΥΠΟΘΑ και ΚΑΣ νεότερων μνημείων. Το κύκλωμα χαρακτηρίστηκε ως εγκληματική οργάνωση, ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά των μελών του και ο ανακριτής διέταξε την προσωρινή κράτηση για έξι μέλη μεταξύ των οποίων και ζεύγους υπαλλήλων των πολεοδομιών, που φέρονται ως επικεφαλής του κυκλώματος. Σε αστυνομική έρευνα στο σπίτι του ζεύγους βρέθηκε ένα πολύ μεγάλο ποσό, που δεν μπόρεσαν να δικαιολογήσουν.
Γύρω από τα κυκλώματα στις πολεοδομίες (όπως και σε άλλα κυκλώματα) έχει σχηματιστεί μια άτυπη ομάδα με κομματικές διασυνδέσεις από μηχανικούς, δικηγόρους, φοροτεχνικούς, μεσίτες, μεσάζοντες που έχουν ή προσπαθούν να βρουν διασυνδέσεις, με το αζημίωτο πάντα και με μαύρο χρήμα. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα ποιος φταίει, γιατί δεν φταίνε μόνο οι υπάλληλοι της πολεοδομίας, που παραβιάζουν το υπηρεσιακό τους καθήκον και πρέπει να τιμωρηθούν, αλλά φταίνε και οι ιδιώτες, οι εργολάβοι οικοδομών και οι επιχειρηματίες στην επιδίωξη του κέρδους που τους διαφθείρουν, αλλά συνήθως μένουν στο απυρόβλητο και δικαστικά.
Κυρίως όμως φταίει η Πολιτεία, που επιτρέπει τέτοιες πρακτικές είτε λόγω ανεπαρκούς νομοθέτησης είτε λόγω ανεπάρκειας των ελεγκτικών μηχανισμών, χωρίς όμως να αποκλείονται ευθύνες της δικαιοσύνης. Κι αυτό, γιατί κάποιες αποφάσεις της, που δεν πείθουν για την ορθότητα τους, δεν λειτουργούν αποτρεπτικά, όπως και η διακριτική μεταχείριση των επωνύμων στους οποίους περιλαμβάνονται οι πλούσιοι και οι προβαλλόμενοι στα ΜΜΕ.
Εξάλλου οι κρατικές πολεοδομικές υπηρεσίες υπήχθησαν υπό τη μορφή υπηρεσιών δόμησης (ΔΟΜ) σε συγκεκριμένους δήμους στο Κέντρο και την Περιφέρεια, που λειτουργούν ιδίως στην Περιφέρεια με το πελατειακό σύστημα των αιρετών αρχόντων στελεχωμένες από ντόπιους υπαλλήλους, που βρίσκουν δυσχέρειες να εκτελέσουν τα καθήκοντα τους. Επιπλέον, την πειθαρχική αγωγή κατά των υπαλλήλων ΟΤΑ ασκεί ο ίδιος ο Δήμαρχος με διακριτικότητα όμως για τα δικά μας παιδιά. Κατά γενική παραδοχή στους ΟΤΑ δεν ασκείται σχεδόν κανένας έλεγχος ούτε εξωτερικός ούτε εσωτερικός ούτε οικονομικός, παρά των όσων διαχρονικά ακούγονται στην εκτέλεση δημοτικών έργων, ούτε ελέγχεται το πόθεν έσχες για όσους έχουν υποχρέωση υποβολής του.
Τα τελευταία χρόνια έχουν ξεσπάσει αλλεπάλληλα σκάνδαλα στον Δημόσιο Τομέα κυρίως στους ΟΤΑ α' βαθμού, γιατί τα πολεοδομικά γραφεία ανήκουν σε ΟΤΑ, όπως στην Πολεοδομία της Ρόδου, στον Δήμο Αθηναίων με το κύκλωμα εκβιαστών, σε πολεοδομίες Βορείων Προαστίων, στον ΟΠΕΚΕΠΕ και στη ΔΟΥ Χαλκίδας. Τα σκάνδαλα αυτά επιβεβαιώνουν τις δηλώσεις μου σαν ΓΕΔΔ (2004-2016) ότι κάποιες πολεοδομίες και κάποιοι ΟΤΑ α΄ βαθμού είναι από τις πολύ διεφθαρμένες δημόσιες υπηρεσίες. Οι δηλώσεις μου στηρίζονταν σε εκθέσεις και πορίσματα που κατόπιν ερευνών συνέταξε η υπηρεσία μου, κυρίως όμως στην επεξεργασία των δηλώσεων οικονομικής κατάστασης που υπόβαλαν οι υπάλληλοι των πολεοδομιών. Η υποβολή ανακριβούς δήλωσης πόθεν έσχες συνιστά ποινικό αδίκημα. Ως ΓΕΔΔ είχα αποστείλει στον Εισαγγελέα 37 υποθέσεις βάσει των οποίων υπήρξαν αρκετές ποινικές καταδίκες, το δε διάδοχο σχήμα ΕΑΔ έστειλε18 υποθέσεις μεταξύ των οποίων για το παραπάνω ζεύγος.
Κατόπιν των αλλεπαλλήλων σκανδάλων διαφθοράς στις πολεοδομίες η Ανεξάρτητη Αρχή για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος διέταξε έρευνα για όλες τις πολεοδομίες της χώρας για παράνομες νομιμοποιήσεις σε αυθαίρετες οικοδομές, διευθετήσεις για πολεοδομικά πρόστιμα και έλεγχο των δηλώσεων πόθεν έσχες των πολεοδομικών υπαλλήλων για πλουτισμό από μίζες. Η επέμβαση της Αρχής μπορεί να ξεκαθαρίσει κάπως την υπάρχουσα κατάσταση, αλλά δεν μπορεί να εγγυηθεί την καλή λειτουργία των πολεοδομιών για το μέλλον, για αυτό πρέπει να δημιουργηθούν υπηρεσίες ελέγχου, που θα παρέχουν συνεχώς αξιόπιστες υπηρεσίες.
Φυσικά, δεν είναι όλοι οι υπάλληλοι των πολεοδομιών διεφθαρμένοι, αλλά μια μειονότητα που υπηρετούν σε θέσεις ευθύνης, οι οποίοι δυσφημούν όλο το σύστημα και είναι γνωστοί στην πιάτσα όπως και οι ταρίφες τους. Διακρίνονται δε από τα ακριβά αυτοκίνητα που οδηγούν, τον τρόπο ζωής τους και τις κομματικές διασυνδέσεις, που τους παρέχουν κάποια ασυλία.
Ειδικότερα μετά το 2019, εξαιτίας της τεράστιας οικοδομικής ανάπτυξης από τη μεγάλη ζήτηση ακινήτων και την αύξηση της αξίας τους, της υπαγωγής όλων των πολεοδομιών στους ΟΤΑ α ΄βαθμού, της υποβολής των αιτήσεων για την έκδοση οικοδομικών αδειών ηλεκτρονικά χωρίς προέλεγχο και επί τόπου έλεγχο, τις συνεχείς τροποποιήσεις ΝΟΚ (43 από το 2012) με διατάξεις, που επιτρέπουν νομιμοφανώς ή κατόπιν ηθελημένης ασάφειας την παράκαμψη των οικοδομικών κανονισμών, της μη εξέτασης ή απόρριψης χωρίς έλεγχο των καταγγελιών για οικοδομικές παραβάσεις παρά τις διαμαρτυρίες των πολιτών και οργανώσεων για συγκάλυψη οικοδομικών αυθαιρεσιών και προσβολή της προστασίας του περιβάλλοντος από τη μη κατεδάφιση των αυθαιρέτων οικοδομών.
Το ζητούμενο για την Πολιτεία και τους πολίτες είναι η λειτουργία των πολεοδομικών δομών χωρίς διαφθορά και χωρίς οικονομική επιβάρυνση των πολιτών και με προστασία του περιβάλλοντος. Σαφώς η ηλεκτρονική ψηφιοποίηση των διαδικασιών αποτελεί ένα θετικό αλλά ανεπαρκές βήμα. Κατά πληροφορίες η κυβέρνηση προσανατολίζεται στη δημιουργία ενός ανεξάρτητου οργανισμού, που σε συνδυασμό με το κτηματολόγιο θα διαχειρίζεται όλα τα πολεοδομικά θέματα με αφαίρεση των αρμοδιοτήτων από τους ΟΤΑ. Αυτό όμως προϋποθέτει την αναθεώρηση του άρθρου 102Σ, γιατί δεν είναι συνταγματικά επιτρεπτή η ανάκληση αρμοδιοτήτων που δόθηκαν στους ΟΤΑ.
Ίσως, η παρούσα συνταγματική αναθεώρηση είναι ευκαιρία για αυτό. Σε κάθε περίπτωση, αν ο νέος οργανισμός που σχεδιάζει η κυβέρνηση παραμείνει στα επίπεδα τοπικής αυτοδιοίκησης και χρησιμοποιηθούν οι ήδη υπηρετούντες υπάλληλοι των πολεοδομιών θα έχομε μία από τα ίδια.
* Ο Λέανδρος Τ. Ρακιντζής είναι Αρεοπαγίτης ε.τ.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.