Αν κάποιος το 2018 σου έλεγε ότι μέσα σε λίγα χρόνια οι επιχειρήσεις θα αναζητούν ανθρώπους που θα εκπαιδεύουν αλγόριθμους, θα συνεργάζονται καθημερινά με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και θα αξιολογούν περιεχόμενο που παράγεται από μηχανές, πιθανότατα θα ακουγόταν υπερβολικός.
Κι όμως, σήμερα βλέπουμε νέους ρόλους να εμφανίζονται σχεδόν από το πουθενά, ενώ επαγγελματικές ειδικότητες που μέχρι χθες θεωρούνταν απαραίτητες μετασχηματίζονται με ρυθμούς που δύσκολα μπορούσε κανείς να προβλέψει.
Αυτό ακριβώς είναι το νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται να λειτουργήσουν τα τμήματα Learning & Development με τον ρόλο τους πλέον να είναι κομβικής σημασίας.
Για δεκαετίες, η εκπαίδευση στον εργασιακό χώρο στηριζόταν σε μια σχετικά ασφαλή παραδοχή: γνωρίζαμε περίπου ποιες δεξιότητες θα χρειάζονταν οι εργαζόμενοι τα επόμενα χρόνια και σχεδιάζαμε ανάλογα τις παρεμβάσεις ανάπτυξης. Σήμερα, αυτή η βεβαιότητα έχει εξαφανιστεί.
Οι οργανισμοί δεν καλούνται πλέον να εκπαιδεύσουν ανθρώπους για τις ανάγκες του σήμερα. Καλούνται να τους προετοιμάσουν για ανάγκες που δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί, για τεχνολογίες που δεν έχουν ακόμη ωριμάσει και για επαγγέλματα που πιθανόν δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί.
Πώς όμως εκπαιδεύεις ανθρώπους για κάτι που δεν γνωρίζεις ακόμη τι ακριβώς θα είναι;
Το μεγαλύτερο λάθος είναι να ψάχνουμε τις απαντήσεις στο παρελθόν
Όταν οι επιχειρήσεις προσπαθούν να προβλέψουν το μέλλον, συνήθως ξεκινούν αναλύοντας το παρελθόν. Είναι μια λογική προσέγγιση. Άλλωστε, τα δεδομένα, οι δείκτες και οι τάσεις αποτελούν σημαντικά εργαλεία λήψης αποφάσεων.
Οι μεγαλύτερες όμως ανατροπές σπάνια προέρχονται από τη γραμμική εξέλιξη όσων ήδη γνωρίζουμε. Προέρχονται από γεγονότα, τεχνολογίες και αλλαγές που δεν είχαμε υπολογίσει. Ποιος μπορούσε να προβλέψει πριν από δέκα χρόνια την έκταση της επίδρασης που θα είχε η τεχνητή νοημοσύνη σε σχεδόν κάθε επαγγελματικό κλάδο; Ποιος μπορούσε να φανταστεί ότι η απομακρυσμένη εργασία θα μετατρεπόταν από εξαίρεση σε καθημερινότητα για εκατομμύρια εργαζόμενους παγκοσμίως; Ποιος μπορεί να περιγράψει με ακρίβεια ποια θα είναι τα πιο περιζήτητα επαγγέλματα το 2035;
Η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει. Και ίσως αυτή η παραδοχή να είναι το καλύτερο σημείο εκκίνησης για κάθε σύγχρονη learning strategy.
Η εποχή των «σταθερών δεξιοτήτων» τελειώνει
Για πολλά χρόνια η επαγγελματική ανάπτυξη βασιζόταν στην απόκτηση συγκεκριμένων γνώσεων. Μάθαινες ένα εργαλείο. Εξειδικευόσουν σε μια διαδικασία. Αποκτούσες μια πιστοποίηση. Και μπορούσες να αξιοποιείς αυτή τη γνώση για αρκετά χρόνια.
Σήμερα, η διάρκεια ζωής πολλών δεξιοτήτων μειώνεται συνεχώς. Τεχνολογίες που θεωρούνται πρωτοποριακές σήμερα μπορεί να θεωρούνται ξεπερασμένες μέσα σε λίγα χρόνια. Πλατφόρμες, λογισμικά και εργαλεία αλλάζουν με ταχύτητα που συχνά ξεπερνά την ικανότητα των οργανισμών να προσαρμοστούν. Αυτό σημαίνει ότι η αξία μιας δεξιότητας δεν καθορίζεται πλέον μόνο από το πόσο σημαντική είναι σήμερα, αλλά και από το πόσο γρήγορα μπορεί να απαξιωθεί αύριο. Δεν αρκεί λοιπόν να δημιουργούμε ειδικούς.
Πρέπει να δημιουργούμε ανθρώπους που μπορούν να γίνουν ξανά αρχάριοι όταν οι συνθήκες το απαιτούν.
Ο Alvin Toffler είχε γράψει πριν από δεκαετίες μια φράση που ακούγεται σήμερα σχεδόν προφητική:
«Οι αναλφάβητοι του 21ου αιώνα δεν θα είναι όσοι δεν ξέρουν να διαβάζουν και να γράφουν, αλλά όσοι δεν μπορούν να μαθαίνουν, να ξεμαθαίνουν και να ξαναμαθαίνουν.»
Οι οργανισμοί συχνά αναζητούν τις επόμενες τεχνικές δεξιότητες που θα χρειαστούν οι εργαζόμενοί τους.
Όμως η μεγαλύτερη επένδυση βρίσκεται στην ανάπτυξη της μαθησιακής ευελιξίας.
Στην περιέργεια.
Στην προσαρμοστικότητα.
Στην κριτική σκέψη.
Στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων.
Στην ικανότητα συνεργασίας σε αβέβαια περιβάλλοντα.
Στην ανθεκτικότητα απέναντι στην αλλαγή.
Αυτές οι δεξιότητες δεν εξαρτώνται από κάποιο συγκεκριμένο λογισμικό ή τεχνολογία. Αποτελούν το υπόβαθρο πάνω στο οποίο μπορεί να χτιστεί οποιαδήποτε νέα γνώση στο μέλλον.
Από το "learning what" στο "learning how"
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουν πολλοί οργανισμοί είναι ότι επικεντρώνονται υπερβολικά στο περιεχόμενο της μάθησης.
Τι θα διδάξουμε;
Ποιο πρόγραμμα θα χρησιμοποιήσουμε;
Πόσες ώρες εκπαίδευσης θα προσφέρουμε;
Όλα αυτά είναι σημαντικά.
Όμως έχουμε αναρωτηθεί:
Πώς μαθαίνουν οι άνθρωποι;
Πώς αναζητούν πληροφορίες;
Πώς αξιολογούν νέες γνώσεις;
Πώς συνδυάζουν διαφορετικά πεδία γνώσης;
Πώς προσαρμόζονται όταν τα δεδομένα αλλάζουν;
Οι οργανισμοί που θα ξεχωρίσουν, θα είναι εκείνοι που βοηθούν τους ανθρώπους τους να αναπτύξουν μηχανισμούς συνεχούς μάθησης.
Το μέλλον ανήκει στους "adaptable experts"
Για χρόνια κυριαρχούσε η λογική της εξειδίκευσης. Όσο βαθύτερη ήταν η γνώση σε ένα αντικείμενο, τόσο μεγαλύτερη ήταν η επαγγελματική αξία. Η εξειδίκευση παραμένει σημαντική. Όμως πλέον δεν αρκεί.
Οι οργανισμοί χρειάζονται ανθρώπους που διαθέτουν βαθιά γνώση, αλλά ταυτόχρονα μπορούν να κινούνται ανάμεσα σε διαφορετικά πεδία, να κατανοούν νέες τεχνολογίες και να επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους όταν οι συνθήκες το απαιτούν. Με άλλα λόγια, το μέλλον δεν ανήκει απλώς στους ειδικούς. Ανήκει στους προσαρμοστικούς ειδικούς. Σε εκείνους που δεν ταυτίζουν την επαγγελματική τους ταυτότητα με ένα συγκεκριμένο εργαλείο ή μία συγκεκριμένη γνώση. Σε εκείνους που αντιμετωπίζουν την αλλαγή όχι ως απειλή αλλά ως φυσικό κομμάτι της εξέλιξής τους.
Το πραγματικό στοίχημα του Learning & Development
Για πολλά χρόνια η επιτυχία ενός L&D τμήματος μετριόταν μέσα από ώρες εκπαίδευσης, ποσοστά ολοκλήρωσης προγραμμάτων και αριθμό πιστοποιήσεων. Όμως οι δείκτες αυτοί δεν απαντούν στο σημαντικότερο ερώτημα. Είναι ο οργανισμός πιο έτοιμος σήμερα για το άγνωστο από ό,τι ήταν χθες; Διότι τελικά αυτό είναι το πραγματικό ζητούμενο. Όχι να προβλέψεις με απόλυτη ακρίβεια το μέλλον. Αλλά να δημιουργήσεις ανθρώπους που μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά μέσα σε αυτό, όποια μορφή κι αν πάρει.
Ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο της εποχής μας είναι ότι ενώ διαθέτουμε περισσότερα δεδομένα από ποτέ, η αβεβαιότητα παραμένει τεράστια. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα ποια επαγγέλματα θα κυριαρχήσουν σε δέκα χρόνια. Κανείς δεν γνωρίζει ποιες τεχνολογίες θα αλλάξουν ξανά τους κανόνες του παιχνιδιού. Κανείς δεν γνωρίζει ποιες δεξιότητες θα θεωρούνται αυτονόητες στην επόμενη δεκαετία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι οργανισμοί πρέπει να περιμένουν. Σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξουν τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τη μάθηση. Η αποστολή του σύγχρονου Learning & Development δεν είναι να δίνει όλες τις απαντήσεις.
Είναι να δημιουργεί ανθρώπους που μπορούν να βρίσκουν τις απαντήσεις όταν εμφανίζονται νέα ερωτήματα.
* Ο Νικόλαος - Θεολόγος Παπαδόπουλος είναι Εκπαιδευτικός, Learning & Development Specialist
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.