Από πρωινά ενημερωτικά δελτία μέχρι μεταμεσονύκτια talk shows, σχεδόν κάθε εκπομπή πλέον κάνει αναφορά στις τελευταίες γεωπολιτικές εξελίξεις, τις συζητήσεις Donald Trump και Xi Jinping, τις εχθροπραξίες Ιράν και Ισραήλ και οποιοδήποτε μικρό ή μεγάλο γεγονός που έρχεται στο προσκήνιο. Το σύστημα διεθνών σχέσεων όπως οικοδομήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο βρίσκεται εμφανώς υπό διάλυση και αυτό έχει αυξήσει σημαντικά την ζήτηση διεθνολόγων που παρελαύνουν από πάνελ σε πάνελ εξηγώντας μας γιατί ο κόσμος είναι όπως είναι και πού πηγαίνει. Πόσο όμως ακριβείς είναι αυτοί οι άνθρωποι; Ξέρουν για τι μιλάνε;
Για το πρώτο σκέλος, τα αίτια της παρούσας κατάστασης, ο αναλυτής έχει το ξεκάθαρο πλεονέκτημα ότι η ιστορία έχει παρέλθει και μπορεί να εξετάσει επιμελώς τις πηγές και να οδηγηθεί σε ένα πόρισμα κάτι που φυσικά δεν είναι εύκολη διαδικασία. Θα θεωρήσουμε ότι όλοι όσοι παρουσιάζονται ως εξέχοντες πολιτικοί αναλυτές στα ΜΜΕ διαθέτουν την γνώση που θα έπρεπε να έχουν. Για το δεύτερο, και μάλλον το πιο σημαντικό για τους περισσότερους, οι πολιτικοί αναλυτές, οι «ειδικοί» των διεθνών σχέσεων και οι λοιποί κοινωνικοί επιστήμονες, δεν είναι κατά μέσο όρο σημαντικά καλύτεροι από εσένα και εμένα στο να προβλέπουν σωστά το μέλλον.
Αυτή την ερώτηση προσπάθησε να απαντήσει ο ψυχολόγος Philip Tetlock μέσα από την έρευνα πολλών δεκαετιών την οποία συνοψίζει στα βιβλία του Expert Political Judgement και Superforecasting. Ο Tetlock συγκέντρωσε εθελοντές από τους οποίους για αρκετά χρόνια ζητούνταν να βγάζουν προβλέψεις για πιθανά πολιτικά γεγονότα. Οι προβλέψεις θα έπρεπε να έχουν σαφή χρονικό ορίζοντα, να έχουν ξεκάθαρο ερώτημα που να μπορεί να απαντηθεί με Ναι ή Όχι και να συνοδεύονται από μία πιθανότητα. Για παράδειγμα «80% πιθανότητα η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας να προσαρτήσει την Ταϊβάν μέχρι το 2028».
Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας είναι τουλάχιστον αποκαλυπτικά. Το δείγμα του Tetlock αποτελούνταν από 284 «ειδικούς», επαγγελματίες που βιοπορίζονταν σχολιάζοντας πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις, οι οποίοι έδωσαν συνολικά περισσότερες από 82.000 πιθανολογικές εκτιμήσεις. Το 76% ήταν άνδρες, το 52% κατείχε διδακτορικό, το 96% είχε κάποια μεταπτυχιακή εκπαίδευση, ενώ το 61% είχε δώσει τουλάχιστον μία συνέντευξη σε μεγάλο μέσο ενημέρωσης. Το πρώτο εύρημα είναι ότι, κατά μέσο όρο, μετά βίας ξεπερνούσαν έναν χιμπατζή που πετάει βελάκια στην τύχη, δηλαδή την εντελώς τυχαία απόδοση πιθανοτήτων. Το δεύτερο, και ίσως πιο ταπεινωτικό, είναι ότι απλά στατιστικά μοντέλα εξηγούσαν κατά μέσο όρο το 47% της διακύμανσης των γεγονότων, τη στιγμή που ακόμη και οι καλύτεροι από τους ειδικούς δύσκολα ξεπερνούσαν το 20%. Και τρίτον, όσα χρόνια σπουδών, όση εμπειρία ή όσο κύρος κι αν διέθετε κανείς, δεν διέφερε ουσιαστικά από έναν καλλιεργημένο ερασιτέχνη που καλούνταν να προβλέψει εξελίξεις για μια περιοχή την οποία δεν γνώριζε καθόλου. Άρα, οι σοφοί (κυρίως) άντρες που εκφράζονται με βεβαιότητα στην τηλεόραση δεν διαφέρουν τόσο πολύ από εμάς. Δυστυχώς όμως ούτε εγώ ούτε μάλλον εσύ αγαπητέ αναγνώστη θα έχεις άμεσα τηλεοπτικό χρόνο για να μιλήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Μην ανησυχείς όμως, μπορείς να παρηγορήσεις τον εαυτό σου σκεπτόμενος πως εάν σου δινόταν αυτή η ευκαιρία δεν θα υστερούσες καθόλου στις προφητικές σου δεξιότητες.
Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Δεν είναι σίγουρα θέμα άγνοιας καθώς όπως έδειξαν και τα στοιχεία παρακάτω είναι πολύ μορφωμένοι. Το πρόβλημα έγκειται στην φύση των κοινωνικών φαινομένων. Οι σχέσεις μεταξύ ατόμων, επιχειρήσεων και κρατών είναι ένα περίπλοκο σύστημα το οποίο δεν υπόκειται σε γραμμικές, ντετερμινιστικές σχέσεις μεταξύ των μεταβλητών του. Η σχέση θεωρίας και πραγματικότητας στις κοινωνικές επιστήμες είναι πάντοτε προβληματική καθώς δεν μπορούμε να πετύχουμε την πλήρη ταύτιση των δύο όπως λ.χ. στην φυσική. Επιπλέον, τα πιο σημαντικά γεγονότα στην εξέλιξη της ιστορίας τείνουν να είναι αυτά που δεν μπορούν να προβλεφθούν. Μάλλον κανένας δεν περίμενε, για παράδειγμα, την δολοφονία του Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου στο Σαράγιεβο και το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Παρομοίως, οι τεχνολογικές ανακαλύψεις, οι νέες πολιτικές ιδέες και τα καλλιτεχνικά ρεύματα παρά την σημασία τους δεν μπορούν να προβλεφθούν και να ενταχθούν σε κάποιο μοντέλο κοινωνικής εξέλιξης. Εάν μπορούσαν να προβλεφθούν δεν θα είχαν την ιστορική σημασία που έχουν.
Αφού, λοιπόν, είδαμε ότι οι ειδικοί των διάφορων ΜΜΕ δεν είναι και τόσο ικανοί στο να προβλέπουν τις εξελίξεις, τι πρέπει να κάνουμε; Ένα καλό πρώτο βήμα είναι η αδιαφορία. Εάν ακούτε κάποιον να λέει με βεβαιότητα ότι το Ισραήλ θα επιτεθεί (ή δεν θα επιτεθεί) στην Τουρκία αλλάξτε κανάλι. Δεν είναι πιο βέβαιος από ό,τι εσείς κατά πάσα περίπτωση. Τα διάφορα γεγονότα που εμφανίζονται στις ειδήσεις είναι πολύ συχνά απλώς «θόρυβος», πληροφορίες που δεν βοηθούν στην ορθή κρίση και την λήψη αποφάσεων. Μην ταλαιπωρείτε τον εαυτό σας με πράγματα που δεν ξέρετε εάν έχουν σημασία ή όχι. Διαβάστε λογοτεχνία, πηγαίνετε στον κινηματογράφο, γεμίστε τον χρόνο σας με αποδεδειγμένα χρήσιμες δραστηριότητες.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.