της Μαρίνας Χαραλάμπους
Κάθε χρόνο, ο Αύγουστος έρχεται σχεδόν με την ίδια υπόσχεση: ήλιο, θάλασσα, διακοπές, ξεγνοιασιά. Είναι ο μήνας που έχουμε μάθει να συνδέουμε με την πιο ανέμελη πλευρά του χρόνου. Κι όμως, για πολλούς ανθρώπους, πίσω από τις φωτογραφίες των διακοπών και την εικόνα της απόλυτης ευτυχίας, κρύβεται μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.
Υπάρχουν άνθρωποι που τον Αύγουστο νιώθουν ένα ανεξήγητο βάρος. Μια κρυμμένη θλίψη, ένα άγχος που μεγαλώνει, έναν θυμό ή μια αίσθηση κενού που δύσκολα μπορούν να εξηγήσουν. Άλλοι αισθάνονται ότι όλοι οι υπόλοιποι ζουν όσα εκείνοι δεν μπορούν να ζήσουν. Άλλοι εγκλωβίζονται στη σκέψη ότι «δεν ξέρω τι να κάνω», ενώ ο ελεύθερος χρόνος, αντί να τους ξεκουράζει, τους φέρνει αντιμέτωπους με σκέψεις και συναισθήματα που όλον τον υπόλοιπο χρόνο έμεναν στο περιθώριο.
Η ψυχολογία έχει πλέον αναγνωρίσει ότι η θλίψη και η ψυχική δυσφορία δεν εμφανίζονται μόνο τους χειμερινούς μήνες. Για κάποιους ανθρώπους, το καλοκαίρι –και ιδιαίτερα ο Αύγουστος– μπορεί να λειτουργήσει ως περίοδος έντονης συναισθηματικής πίεσης. Οι κοινωνικές προσδοκίες, η σύγκριση με τις ζωές των άλλων, η οικονομική δυσκολία, η μοναξιά ή ακόμη και η αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας μπορούν να μετατρέψουν τον πιο φωτεινό μήνα του χρόνου σε έναν από τους πιο απαιτητικούς ψυχικά.
Τι είναι, όμως, η λεγόμενη «μελαγχολία του Αυγούστου»; Πότε πρόκειται για μια φυσιολογική συναισθηματική μεταβολή και πότε αποτελεί σημάδι ότι χρειάζεται να ζητήσουμε βοήθεια; Η ψυχολόγος – παιδοψυχολόγος Αλεξάνδρα Καππάτου απαντά στα πιο σημαντικά ερωτήματα και εξηγεί γιατί, κάποιες φορές, ο πιο ανέμελος μήνας του χρόνου, ο μήνας των διακοπών, μπορεί να κρύβει τα μεγαλύτερα αγκάθια.
Τι είναι η μελαγχολία του καλοκαιριού και συγκεκριμένα η μελαγχολία που μπορεί να νιώσουμε πιο έντονα τον Αύγουστο;
Υπάρχει μια γενικευμένη αντίληψη ότι το καλοκαίρι είναι στενά συνυφασμένο με τον ήλιο, την ανεμελιά, την επαφή με τη θάλασσα και βέβαια τις διακοπές. Επικρατεί η διάχυτη πεποίθηση ότι προκαλεί αυτομάτως σε όλους καλή διάθεση. Μέσα από την κλινική εμπειρία, ωστόσο, γνωρίζουμε καλά ότι αυτό δε συμβαίνει σε όλους. Κάποιοι άνθρωποι κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών αντί να βιώνουν χαρά και ηρεμία, κατακλύζονται από θλίψη δυσφορία, βιώνουν μοναξιά και ένα βαθύ εσωτερικό κενό.
Σε κάποιες περιπτώσεις αυτά τα συμπτώματα διαρκούν για πάνω από δυο εβδομάδες, κατακλύζουν την καθημερινότητα του ατόμου προκαλώντας του δυσφορία και οδύνη, επηρεάζοντας τη λειτουργικότητά του. Η κατάσταση αυτή περνάει τα όρια της απλής κακοκεφιάς και μετατρέπεται σε κλινική οντότητα. Συγκεκριμένα αποκαλείται Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή με εποχιακό πρότυπο και θερινή έναρξη ή πιο απλά Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή του καλοκαιριού.
Το άτομο αισθάνεται ανηδονία δηλαδή δεν αντλεί χαρά ή ικανοποίηση από δραστηριότητες που μέχρι πρότινος απολάμβανε, κλείνεται στον εαυτό του και αποσύρεται από τις κοινωνικές επαφές. Το αποτέλεσμα είναι να νιώθει εγκλωβισμένο στις αρνητικές του σκέψεις, υποφέροντας σιωπηλά, την ίδια στιγμή που το περιβάλλον γύρω του σφύζει από ανεμελιά. Άρα λοιπόν η μελαγχολία και η κατάθλιψη δεν αποτελούν αποκλειστικά προνόμιο του χειμώνα.
Γιατί κάποιοι άνθρωποι αισθάνονται περισσότερο άγχος, θλίψη, μοναξιά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ενώ θεωρητικά είναι η εποχή της ξεκούρασης και της διασκέδασης;
Μέσα στην καθημερινότητα, οι περισσότεροι άνθρωποι ακολουθούν μία σταθερή ρουτίνα, η οποία δημιουργεί ασφάλεια. Αποτελεί ένα προστατευτικό δίχτυ. Το καλοκαίρι όμως, με τη διαφοροποίηση της θερμοκρασίας, τη θερινή ραστώνη και τις διακοπές, αυτή η ρουτίνα διαφοροποιείται.
Επίσης, συμπίπτει με την άδεια από την εργασία τουλάχιστον για κάποιες μέρες καθώς και με τις μειωμένες υποχρεώσεις των παιδιών.Οι άνθρωποι λειτουργούν πολύ πιο αυθόρμητα και ελεύθερα.
Αυτές οι διαφοροποιήσεις όμως, σε κάποιους ανθρώπους, μπορεί να αποτελέσουν βασικό παράγοντα για την ανάδειξη του άγχους.
Σε άτομα τα οποία έχουν προδιάθεση στις αγχώδεις διαταραχές, ο ελεύθερος χρόνος των διακοπών μετατρέπεται σε παγίδα ίσως και σε εφιάλτη αφήνοντας τεράστιο χώρο για μηρυκασμό αρνητικών ιδεών κατακλύζοντας το άτομο με ιδιαίτερο άγχος με συνέπεια να υποφέρει, και να αισθάνεται κοινωνικά αποκλεισμένο.
Επιπλέον, η άνοδος της θερμοκρασίας και η αναγκαιότητα να ντυνόμαστε πιο ελεύθερα και πιο ελαφρά, σε κάποιους αναδεικνύει την αγωνία για τις ατέλειες της εμφάνισής τους, πυροδοτώντας δυσφορία γύρω από την εικόνα του σώματος, για τα παραπάνω κιλά. Κάνουν συγκρίσεις με τους άλλους ενισχύοντας έτσι το άγχος, την ανησυχία και την αγωνία, προκαλώντας σοβαρή ψυχική δυσφορία και σε κάποιες περιπτώσεις, κοινωνική απόσυρση.
Σε όλα όσα αναφέραμε θα πρέπει να συνυπολογίσουμε και την οικονομική ανασφάλεια. Γνωρίζουμε ότι οι διακοπές είναι ένα κομμάτι της ζωής μας αναγκαίο και απαραίτητο, δεν σημαίνει όμως ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν την οικονομική δυνατότητα να τις απολαύσουν ή πηγαίνουν κουβαλώντας μεγάλη αγωνία για τα έξοδα. Αυτό λοιπόν, σε συνδυασμό με την κοινωνική προσδοκία για συνεχή χαλάρωση, αναψυχή και μπάνια στη θάλασσα, προκαλεί θυμό, έντονο άγχος και χρόνιο αίσθημα ανεπάρκειας, οδηγώντας σε αρκετές περιπτώσεις στην κοινωνική απομόνωση.
Ποια είναι τα βασικά σημάδια που δείχνουν ότι κάποιος βιώνει καλοκαιρινή μελαγχολία και όχι απλώς μια προσωρινή κακή διάθεση;
Πολλές φορές, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, λόγω της έντονης ζέστης, αισθανόμαστε σωματική εξάντληση, ατονία, θλίψη ή δυσφορία. Αυτό είναι φυσιολογικό και συνήθως υποχωρεί μόλις ξεκουραστούμε ή μείνουμε σε ένα δροσερό περιβάλλον.
Στην εποχιακή συναισθηματική διαταραχή με καλοκαιρινή έναρξη τα συμπτώματα που μας καθοδηγούν είναι η διάρκεια, η ένταση και η έκπτωση της γενικότερης λειτουργικότητας. Το άτομο παρουσιάζει καταθλιπτική διάθεση, επίμονη ευερεθιστότητα και αϋπνία. Αυτά τα συμπτώματα επιμένουν σχεδόν καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, καθημερινά, για διάστημα μεγαλύτερο των δύο εβδομάδων. Το πιο χαρακτηριστικό σημάδι, ωστόσο, είναι η έλλειψη ικανοποίησης, αυτό που επιστημονικά ονομάζουμε «ανηδονία».
Το άτομο παύει να αντλεί χαρά από δραστηριότητες που άλλοτε απολάμβανε, αποσύρεται από τις κοινωνικές του επαφές και βιώνει ένα βαθύ εσωτερικό κενό. Δηλαδή, ενώ οι γύρω του χαίρονται τον ήλιο, τη θάλασσα και τις παρέες, το άτομο που πάσχει από αυτή τη διαταραχή παραμένει εγκλωβισμένο στις αρνητικές του σκέψεις.
4Πόσο επηρεάζει την ψυχολογία μας η κοινωνική πίεση ότι το καλοκαίρι “πρέπει” να ταξιδεύουμε, να βγαίνουμε και να περνάμε συνεχώς καλά;
Είναι γεγονός ότι το καλοκαίρι, από πηγή ανεμελιάς, ξεκούρασης και ανάπαυσης, κάτω από κάποιες συνθήκες μπορεί να μετατραπεί σε μια καταναγκαστική εξωστρέφεια και ανταγωνισμό. Αυτό αναπόφευκτα προκαλεί σύγκριση με τους άλλους που συνήθως οδηγεί σε σύγκρουση με τον εαυτό μας. Όταν μάλιστα δεν καταφέρνουμε να ακολουθούμε τον ρυθμό διακοπών των άλλων νιώθουμε ενοχή, αποτυχία, αίσθημα ανεπάρκειας βιώνοντας ταυτόχρονα εσωτερική κόπωση και εξάντληση κυρίως αν ο οργανισμός μας έχει την ανάγκη για απόσυρση.
Αυτό αποδεικνύεται και επιστημονικά. Βάσει πολλών κλινικών μελετών που έχουμε στη διάθεσή μας, είναι ξεκάθαρο ότι η κοινωνική πίεση που ασκείται από τους γύρω για υποχρεωτική χαρά και ευτυχία, συνδέεται άμεσα με την έξαρση της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας. Η αγωνία του ατόμου να αποδείξει ότι περνάει ιδανικά, δυστυχώς σαμποτάρει την ίδια τη χαλάρωση και οδηγεί σε εξουθένωση. Ως αποτέλεσμα, οι περισσότεροι από όσους μπαίνουν σε αυτή την παγίδα, επιστρέφουν από τις διακοπές τους πιο κουρασμένοι από ό,τι έφυγαν.
Τι ρόλο παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η συνεχής έκθεση στις διακοπές και στις ευτυχισμένες στιγμές των άλλων;
Ζούμε στην εποχή της κυριαρχίας των κοινωνικών δικτύων, όπου η τεχνολογία έχει διεισδύσει σε κάθε πτυχή και στιγμή της ζωής μας. Μέσα από αυτά προβάλλεται συνεχώς ένας ιδανικός κόσμος και μια εξιδανικευμένη, υπερβολικά «φτιασιδωμένη» καθημερινότητα. Συχνά, δεν πάει καν το μυαλό μας ότι οι τέλειες φωτογραφίες που βλέπουμε, απέχουν πολύ από την αντικειμενική πραγματικότητα.
Όλη αυτή η συνθήκη προκαλεί έντονο άγχος και επιβαρύνει ψυχικά τα άτομα, καθώς μπαίνουν διαρκώς στη διαδικασία σύγκρισης με τις ζωές των άλλων. Αυτή η κατάσταση δυσκολεύει την καθημερινότητα, καθώς αναδεικνύει και μεγεθύνει την απόσταση της ζωής του καθενός από την τελειότητα που προβάλλεται , προκαλώντας γνωστικές στρεβλώσεις εφόσον δεν αντιλαμβάνονται ότι δεν είναι αυτή η αληθινή ζωή.
Όταν, λοιπόν, ο εγκέφαλός μας εκτίθεται συνεχώς σε αυτές τις εικόνες και τις αναπαραστάσεις, ενισχύεται το σύνδρομο του φόβου της απώλειας εμπειριών ,γνωστό ως σύνδρομο FOMO(Fear of missing out), ενεργοποιώντας μηχανισμούς συναγερμού στο νευρικό μας σύστημα. Ως συνέπεια, εμπλεκόμαστε όλο και περισσότερο στον ιστό της εικονικής πραγματικότητας, αναζητώντας με αγωνία τις αναρτήσεις από τον φόβο μήπως χάσουμε κάτι από όσα προβάλλονται. Αυτή η διαρκής αναζήτηση της τελειότητας αυξάνει κατακόρυφα το άγχος, την αγωνία και τις ανασφάλειές μας. Σε αρκετά άτομα, μάλιστα, όλος αυτός ο μηχανισμός εντείνει το αίσθημα της μοναξιάς και ενισχύει σημαντικά το καταθλιπτικό συναίσθημα.
Τι μπορούν να κάνουν πρακτικά όσοι δεν έχουν τη δυνατότητα να φύγουν για διακοπές ή αισθάνονται μόνοι αυτή την περίοδο;
Είναι πολύ σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι η χαλάρωση και η χαρά δεν εξαρτώνται από το μέρος που θα επισκεφθούμε ή από τη χιλιομετρική απόσταση που θα διανύσουμε.
Η διάθεσή μας μετρά κυρίως και η δυνατότητα μας να οργανώσουμε κάποιες μικρές αποδράσεις που μπορεί να μας φέρουν μεγάλη χαρά.
Θα είναι χρήσιμο να διατηρήσουμε μια ρουτίνα στην καθημερινότητά μας, η οποία όμως θα περιέχει κάποιες μικρές αλλαγές. Για παράδειγμα, μπορούμε να ξυπνάμε πιο αργά φτιάχνοντας ένα νέο, πιο χαλαρό πρόγραμμα.
Επιπλέον, ο συνειδητός περιορισμός της έκθεσής μας στα social media και γενικά στα ηλεκτρονικά μπορεί μειώσει άμεσα το άγχος κατά συνέπεια τα επίπεδα της κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες. Ας ορίσουμε συγκεκριμένο χρόνο μέσα στη μέρα που δε θα έχουμε επαφή με τις οθόνες.
Ένα άλλο βήμα είναι να αναζητήσουμε εκδηλώσεις όπως θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες κλπ. που πραγματοποιούνται κοντά μας.
Μπορούμε να προγραμματίσουμε επισκέψεις σε μουσεία και άλλους πολιτιστικούς χώρους. Να παρακολουθήσουμε σε θερινό κινηματογράφο ταινίες που δεν είδαμε κατά τη διάρκεια της χρονιάς.
Οι μικρές ημερήσιες αποδράσεις ή μια επίσκεψη σε ένα πάρκο ή στην παραλία μπορούν να μειώσουν την απομόνωση που νιώθουμε. Αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η διάθεσή μας να δημιουργήσουμε νέα δεδομένα. Όλα εξαρτώνται από τον τρόπο που βλέπουμε και προσεγγίζουμε την κατάσταση.
Πότε η καλοκαιρινή μελαγχολία πρέπει να μας ανησυχήσει και να μας οδηγήσει στην αναζήτηση βοήθειας από ειδικό;
Όταν η καλοκαιρινή μελαγχολία επιμένει και τα συμπτώματα που θα αναφέρουμε διαρκούν περισσότερο από δυο εβδομάδες και μας συνοδεύουν καθ όλη τη διάρκεια της ημέρας θα πρέπει να μην τα αγνοήσουμε. Καθώς επίσης όταν βιώνουμε εσωτερικό αδιέξοδο, το οποίο συνοδεύεται από την εδραιωμένη πεποίθηση ότι είμαστε αβοήθητοι και θεωρούμε ότι η κατάστασή αυτή είναι μη αναστρέψιμη. Η καταθλιπτική διάθεση , η έντονη νευρικότητα και η έλλειψη ικανοποίησης μας συνοδεύουν και αποτελούν καμπανάκι συναγερμού. Σε αρκετές περιπτώσεις επηρεάζεται σημαντικά ο ύπνος και η διατροφή . Η εμφάνιση αρνητικών σκέψεων, η υποτίμηση της αξίας της ζωής μας ο αυτοκτονικός ιδεασμός, αποτελούν απόλυτη ένδειξη για να απευθυνθούμε άμεσα σε ειδικό ψυχικής υγείας.
Είναι κομβικής σημασίας ο ρόλος της οικογένειας αλλά και των φίλων. Αν παρατηρήσουν αλλαγή στη διάθεση και στη συμπεριφορά του ατόμου η οποία διαρκεί δεν πρέπει να διστάσουν να μιλήσουν μαζί του με ηρεμία λέγοντάς του ότι παρατηρούν ότι δεν έχει καλή διάθεση το τελευταίο διάστημα. Μέσα από αυτή την προσέγγιση ίσως τον προτρέψουν να αναζητήσει την κατάλληλη βοήθεια.
Πώς μπορεί κάποιος να θέσει υγιή όρια στους άλλους, ειδικά όταν δυσκολεύεται να λέει “´Οχι”;
Η οριοθέτηση είναι πολύ σοβαρό θέμα που απασχολεί τους περισσότερους ανθρώπους και αποτελεί βασικό πυλώνα για την ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας. Η δεξιότητα της οριοθέτησης αναπτύσσεται και κατακτάται σταδιακά στην πορεία της ζωής μας.
Όσο πιο καλή σχέση έχει κάποιος με τον εαυτό του, υποστηρίζοντας τα θέλω του και αναπτύσσοντας ενσυναίσθηση, τόσο καλύτερα μπορεί να βάλει όρια στους άλλους. Πολλές φορές, όμως, οι άνθρωποι διστάζουν να βάλουν όρια, γιατί φοβούνται ότι μπορεί να απογοητεύσουν τους άλλους με συνέπεια να τους απορρίψουν ή και να συγκρουστούν. Τελικά το μόνο που πετυχαίνουν είναι να πιέζουν τον εαυτό τους και αναγκάζονται να κάνουν πράγματα που δεν θέλουν προσπαθώντας να γίνουν αρεστοί στους άλλους. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, παύουν να είναι αρεστοί στον ίδιο τους τον εαυτό.
Όταν δυσκολευόμαστε να θέσουμε όρια, μπορούμε να κάνουμε κάποιες συγκεκριμένες ενέργειες που ίσως μας βοηθήσουν.
Όταν μας κάνουν μια πρόταση με πιεστικό και φορτικό τρόπο, αν δεν είμαστε σε θέση να αρνηθούμε άμεσα, μπορούμε να μην απαντήσουμε αμέσως και να πούμε ότι χρειαζόμαστε λίγο χρόνο για να δούμε το πρόγραμμά μας. Αυτή η διαχείριση θα μας προσφέρει τον απαραίτητο χρόνο να αξιολογήσουμε τι πραγματικά θέλουμε, δίνοντάς μας τη δύναμη να είμαστε πολύ πιο ξεκάθαροι στη συνέχεια.
Μια άλλη τεχνική είναι να ξεκινήσουμε την απάντησή μας με ένα θετικό πρόσημο, λέγοντας ότι εκτιμούμε πάρα πολύ την πρόταση, όμως απόψε έχουμε ανάγκη να κάνουμε κάτι άλλο. Δείχνουμε στον άλλον ότι τον εκτιμούμε, αλλά στην πραγματικότητα αρνούμαστε όχι επειδή δεν έχουμε τη διάθεση, αλλά είμαστε απασχολημένοι.
Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο, επίσης, όπου οι άνθρωποι συχνά πέφτουν στην παγίδα, είναι να απολογούνται για τους λόγους που αρνούνται. Αυτό δημιουργεί στον συνομιλητή την αίσθηση ότι έχει το δικαίωμα να ανοίξει περισσότερο την κουβέντα και, πιθανά, να πιέσει περισσότερο. Είναι βασικό να είμαστε σαφείς, σύντομοι, αλλά πάντα ευγενείς όταν βάζουμε το όριό μας.
Πάνω απ' όλα, πρέπει πάντα να ρωτάμε και να ακούμε τον εαυτό μας. Να είμαστε ειλικρινείς με το τι πραγματικά επιθυμούμε. Υπάρχουν προτάσεις που δεν μας είναι δυσάρεστες και θέλουμε να τις ακολουθήσουμε. Πρέπει λοιπόν να μάθουμε να διαχωρίζουμε τι είναι αυτό που θέλουμε και τι αυτό που δεν θέλουμε. Όμως, χρειάζεται να είμαστε συνεπείς στην ανάγνωση των αναγκών μας και να μην υπερβαίνουμε τις αντοχές μας.
Πώς μπορώ να διαχειριστώ τη μετάβαση από την καλοκαιρινή περίοδο στο φθινόπωρο, ειδικά αν νιώθω ότι το καλοκαίρι χάθηκε λόγω της κακής μου διάθεσης;
Πράγματι, η κακή διάθεση μπορεί να μας επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό, ώστε όχι μόνο να μην είμαστε λειτουργικοί, αλλά και να χάνουμε κάθε αίσθημα χαράς.
Δεν έχει κανένα απολύτως νόημα, όμως, να σκεφτόμαστε τι δεν κάναμε. Είναι προτιμότερο να αναλογιστούμε και να αναγνωρίσουμε ότι κάναμε ό,τι καλύτερο μπορούσαμε με τα δεδομένα που είχαμε. Το να προσπαθεί κάποιος να διαχειριστεί την κακή του διάθεση δεν είναι καθόλου εύκολο, αντίθετα, προϋποθέτει μια απαιτητική εσωτερική διεργασία.
Για να επιστρέψουμε στην καθημερινότητα χωρίς να κουβαλάμε στις αποσκευές μας την απογοήτευση, η μετάβαση δεν πρέπει να είναι απότομη.
Χρειάζεται να εφαρμόσουμε την τακτική των μικρών βημάτων. Να αρχίσουμε να ενεργοποιούμαστε σταδιακά, εντάσσοντας κάθε μέρα κάτι μικρό, ώστε να επανέλθουμε ομαλά στις συνήθειές μας και να ανακτήσουμε το αίσθημα ότι ελέγχουμε τη ρουτίνα μας.
Τέλος, πρέπει να εκπαιδεύσουμε τον εγκέφαλό μας να εστιάζει στο παρόν. Να επικεντρωνόμαστε στο τι κάνουμε τώρα και όχι στο τι χάσαμε στο παρελθόν. Σύμβουλος μας πολύτιμος και καθοδηγητής για μια ομαλή ψυχική μετάβαση πρέπει να είναι πάντοτε η ενσυνειδητότητα και η προσήλωσηι στο εδώ και τώρα.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.