Ο πρώην πρόεδρος του Κοσόβου και πολιτικός ηγέτης του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσόβου (UCK/KLA), Χασίμ Θάτσι, καταδικάστηκε σήμερα σε 25 χρόνια κάθειρξης από τις Δικαστικές Ειδικές Δομές του Κοσόβου στη Χάγη, για εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν στη διάρκεια του πολέμου του 1998-1999.
Το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο για τέσσερα εγκλήματα πολέμου: φόνο, βασανιστήρια, σκληρή μεταχείριση και παράνομη ή αυθαίρετη σύλληψη και κράτηση. Σύμφωνα με το Reuters, η απόφαση αποδίδει στον Θάτσι ευθύνη για τον φόνο 96 ανθρώπων, πολλοί από τους οποίους ήταν πολιτικοί αντίπαλοι του UCK ή άνθρωποι που θεωρούνταν συνεργάτες των σερβικών δυνάμεων.
Η καταδίκη είναι πρωτόδικη και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δικαστικές αποφάσεις που έχουν εκδοθεί για την πλευρά των Αλβανών του Κοσόβου μετά τον πόλεμο που οδήγησε στην αποχώρηση των σερβικών δυνάμεων και, χρόνια αργότερα, στην ανεξαρτησία του Κοσόβου.
Ο άλλοτε ηγέτης του UCK στο εδώλιο
Ο Θάτσι, σήμερα 58 ετών, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές και στρατιωτικές προσωπικότητες της περιόδου. Εντάχθηκε στον UCK και αναδείχθηκε σε κορυφαίο πολιτικό εκπρόσωπό του, ενώ το 1999 συμμετείχε στην αντιπροσωπεία των Κοσοβάρων Αλβανών στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις του Ραμπουγιέ.
Μετά τον πόλεμο μετατράπηκε από αντάρτη σε πολιτικό ηγέτη. Ίδρυσε το Δημοκρατικό Κόμμα του Κοσόβου, διετέλεσε πρωθυπουργός και αργότερα πρόεδρος της χώρας. Το 2008 ήταν μεταξύ των κεντρικών πολιτικών προσώπων που οδήγησαν το Κόσοβο στην ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του από τη Σερβία.
Τον Νοέμβριο του 2020, ωστόσο, παραιτήθηκε από την προεδρία και μεταφέρθηκε στη Χάγη, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις κατηγορίες ενώπιον των Ειδικών Δομών του Κοσόβου.
Ο ίδιος αρνήθηκε εξαρχής όλες τις κατηγορίες. Κατά την τελική του αγόρευση υποστήριξε ότι είναι αθώος και ότι οι κατηγορίες δεν ανταποκρίνονται στα γεγονότα του πολέμου. Λίγες εβδομάδες πριν από την ετυμηγορία είχε δηλώσει ότι περίμενε να απαλλαγεί από όλες τις κατηγορίες.
Τι υποστήριξε η εισαγγελία
Η υπόθεση αφορούσε τον Θάτσι και τρεις ακόμη πρώην κορυφαίους αξιωματούχους του UCK: τον Κάντρι Βέσελι, τον Ρετζέπ Σελέμι και τον Γιακούπ Κράσνικι.
Η κατηγορητήριο περιλάμβανε συνολικά 10 κατηγορίες για κάθε κατηγορούμενο: έξι για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και τέσσερις για εγκλήματα πολέμου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η δίωξη, η φυλάκιση, άλλες απάνθρωπες πράξεις, τα βασανιστήρια, οι φόνοι, οι εξαναγκαστικές εξαφανίσεις, καθώς και η παράνομη ή αυθαίρετη σύλληψη και κράτηση.
Η εισαγγελία υποστήριξε ότι από τον Μάρτιο του 1998 έως τον Σεπτέμβριο του 1999 μέλη του UCK διέπραξαν εγκλήματα εναντίον εκατοντάδων αμάχων και ανθρώπων που δεν συμμετείχαν στις εχθροπραξίες.
Κατά την κατηγορούσα αρχή, οι τέσσερις κατηγορούμενοι είχαν ατομική ποινική ευθύνη, μέσω διαφορετικών μορφών συμμετοχής, για εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε περιοχές του Κοσόβου αλλά και στη βόρεια Αλβανία, σε εγκαταστάσεις κράτησης που συνδέονταν με τον UCK.
Η εισαγγελία είχε ζητήσει 45 χρόνια φυλάκισης για καθέναν από τους τέσσερις.
Μια δίκη που κράτησε χρόνια
Η δίκη άρχισε στις 3 Απριλίου 2023, σχεδόν τρία χρόνια μετά τις συλλήψεις των τεσσάρων ανδρών τον Νοέμβριο του 2020.
Η διαδικασία εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες και πιο σύνθετες υποθέσεις των Ειδικών Δομών του Κοσόβου. Η εισαγγελία ολοκλήρωσε την παρουσίαση της υπόθεσής της τον Απρίλιο του 2025, ενώ η αποδεικτική διαδικασία έκλεισε τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Οι τελικές αγορεύσεις πραγματοποιήθηκαν τον Φεβρουάριο του 2026.
Στη δίκη κατέθεσαν 134 μάρτυρες: 125 που κάλεσε η εισαγγελία, δύο που κάλεσε ο συνήγορος των θυμάτων και επτά από την πλευρά της υπεράσπισης. Συνολικά συμμετείχαν στη διαδικασία 156 θύματα.
Το δικαστήριο είχε αρχικά προγραμματίσει την έκδοση της απόφασης νωρίτερα, όμως παρέτεινε την προθεσμία, επικαλούμενο τον όγκο των αποδεικτικών στοιχείων και την πολυπλοκότητα της υπόθεσης. Στη δικογραφία περιλαμβάνονταν χιλιάδες αποδεικτικά στοιχεία και δεκάδες χιλιάδες σελίδες πρακτικών.
Γιατί η απόφαση προκαλεί τόσο έντονες αντιδράσεις στο Κόσοβο
Η δίκη υπήρξε εξαιρετικά αμφιλεγόμενη στο Κόσοβο, όπου ο Θάτσι και οι άλλοι τρεις κατηγορούμενοι εξακολουθούν να θεωρούνται από πολλούς σύμβολα του αγώνα για ανεξαρτησία.
Χιλιάδες άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί στην Πρίστινα πριν από την ανακοίνωση της απόφασης, εκφράζοντας τη στήριξή τους στους πρώην ηγέτες του UCK. Αντίστοιχες κινητοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν και σε άλλες περιοχές, ενώ σε πόλεις του Κοσόβου είχαν στηθεί οθόνες για την παρακολούθηση της διαδικασίας στη Χάγη.
Οι επικριτές της διαδικασίας υποστηρίζουν ότι το δικαστήριο στοχεύει δυσανάλογα την αλβανική πλευρά του πολέμου. Από την άλλη, οι Ειδικές Δομές έχουν υπογραμμίσει ότι η δίκη αφορά ατομική ποινική ευθύνη συγκεκριμένων προσώπων και όχι τον UCK συνολικά ούτε τον αγώνα για την ανεξαρτησία του Κοσόβου.
Η Human Rights Watch είχε επισημάνει από την έναρξη της δίκης ότι η υπόθεση αποτελεί σημαντική προσπάθεια λογοδοσίας για εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τον πόλεμο του Κοσόβου, ενώ παράλληλα είχε καταγράψει την ευρύτερη δυσκολία απόδοσης δικαιοσύνης για εγκλήματα της περιόδου.
Τι ήταν ο πόλεμος του Κοσόβου
Ο πόλεμος του Κοσόβου ξέσπασε το 1998, όταν ο UCK ενέτεινε την ένοπλη εξέγερσή του εναντίον των σερβικών δυνάμεων, οι οποίες απάντησαν με μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές και αστυνομικές επιχειρήσεις.
Η σύγκρουση προκάλεσε τον θάνατο περισσότερων από 13.000 ανθρώπων, στη μεγάλη τους πλειονότητα Κοσοβάρων Αλβανών, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Associated Press. Οι σερβικές δυνάμεις κατηγορήθηκαν για εκτεταμένες επιθέσεις εναντίον αμάχων, εκτοπισμούς και άλλες παραβιάσεις, ενώ ο UCK κατηγορήθηκε για εγκλήματα εις βάρος Σέρβων, Ρομά και Αλβανών που θεωρούνταν αντίπαλοι ή συνεργάτες του Βελιγραδίου.
Η σύγκρουση τερματίστηκε το 1999 μετά την εκστρατεία αεροπορικών βομβαρδισμών του ΝΑΤΟ κατά της Γιουγκοσλαβίας και την αποχώρηση των σερβικών δυνάμεων από το Κόσοβο.
Σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, το Κόσοβο κήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία του, το 2008. Η Σερβία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την ανεξαρτησία του.
Γιατί η δίκη έγινε στη Χάγη
Οι Δικαστικές Ειδικές Δομές του Κοσόβου δημιουργήθηκαν το 2015, έπειτα από διεθνείς πιέσεις και μετά τις καταγγελίες που είχαν διατυπωθεί σε έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης για σοβαρά εγκλήματα που φέρεται να είχαν διαπραχθεί από μέλη του UCK.
Παρότι αποτελούν θεσμό του δικαστικού συστήματος του Κοσόβου, οι Δομές έχουν την έδρα τους στη Χάγη και στελεχώνονται από διεθνείς δικαστές, εισαγγελείς και προσωπικό. Το μοντέλο αυτό υιοθετήθηκε μεταξύ άλλων λόγω των σοβαρών ανησυχιών για την προστασία μαρτύρων.
Το δικαστήριο έχει δικαιοδοσία για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και άλλα εγκλήματα βάσει του δικαίου του Κοσόβου, όταν αυτά συνδέονται με γεγονότα της περιόδου από την 1η Ιανουαρίου 1998 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000.
Η απόφαση δεν κλείνει την υπόθεση για τον Θάτσι
Η σημερινή καταδίκη δεν αποτελεί το τέλος όλων των δικαστικών διαδικασιών που αφορούν τον πρώην πρόεδρο.
Ο Θάτσι αντιμετωπίζει ξεχωριστή υπόθεση ενώπιον των ίδιων Ειδικών Δομών για αδικήματα που σχετίζονται με την απονομή της δικαιοσύνης, μεταξύ άλλων για φερόμενη απόπειρα επηρεασμού προσώπων που συνδέονται με τη διαδικασία και παραβιάσεις του απορρήτου των δικαστικών διαδικασιών.
Οι τελικές αγορεύσεις στη συγκεκριμένη υπόθεση ολοκληρώθηκαν μόλις τις προηγούμενες ημέρες. Συνεπώς, η σημερινή απόφαση για τα εγκλήματα πολέμου δεν εξαντλεί το δικαστικό μέτωπο που αντιμετωπίζει ο πρώην πρόεδρος.
Τι σημαίνει η καταδίκη
Η καταδίκη του Θάτσι αποτελεί μία ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη για την ιστορική αποτίμηση του πολέμου του Κοσόβου, χωρίς όμως να αναιρεί τις ευθύνες που έχουν αποδοθεί και στη σερβική πλευρά για εγκλήματα κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Για το Κόσοβο, η απόφαση αγγίζει ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της μεταπολεμικής του ταυτότητας: τη σχέση ανάμεσα στον UCK, τον αγώνα για ανεξαρτησία και τις πράξεις συγκεκριμένων στελεχών του.
Για τη Σερβία, αντίθετα, η καταδίκη αναμένεται να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα στην πάγια θέση του Βελιγραδίου ότι εγκλήματα διαπράχθηκαν και από την αλβανική πλευρά κατά τον πόλεμο. Η ευρύτερη πολιτική διαμάχη γύρω από το Κόσοβο παραμένει, επομένως, άμεσα συνδεδεμένη με το ζήτημα της ιστορικής μνήμης και της λογοδοσίας για τα εγκλήματα της δεκαετίας του 1990.
Η σημερινή ετυμηγορία αφορά πρωτόδικη ποινική ευθύνη του Θάτσι για συγκεκριμένα εγκλήματα και δεν αποτελεί δικαστική κρίση για το δικαίωμα του Κοσόβου στην ανεξαρτησία ή για τη νομιμότητα της πολιτικής πορείας που ακολούθησε τον πόλεμο.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.