Ο πρόσφατα παραιτηθείς πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς θα επιδιώξει να γίνει πρωθυπουργός και να αποφύγει ένα τέλος σαν εκείνο του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς πριν από 26 χρόνια.«Έρχονται στιγμές που όλα τα κοινωνικά κατακάθια, όλη η λάσπη, όλα τα κακά σε μια κοινωνία βγαίνουν στην επιφάνεια», είπε κάποτε ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο πρόσφατα παραιτηθείς πρόεδρος της Σερβίας, για τις 5 Οκτωβρίου 2000. «Έχουμε επιζήσει και έχουμε μάθει αυτά τα μαθήματα. Γι' αυτό τα ξεπερνάμε».
Η 5η Οκτωβρίου 2000 είναι και παραμένει το μεγαλύτερο πολιτικό τραύμα του επί σειρά ετών ηγέτη της Σερβίας. Εκείνη την ημέρα, οι πολίτες βγήκαν στους δρόμους για να αναγκάσουν τον «ηγεμόνα» και πολέμαρχο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς να αναγνωρίσει την εκλογική του ήττα από έναν ετερόκλητο συνασπισμό δημοκρατικών κομμάτων που του εναντιώθηκαν.
Το 2000, ο Βούτσιτς βρισκόταν στην άλλη πλευρά: Ως μέλος του εταίρου του Μιλόσεβιτς, του εξτρεμιστικού Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος, και Υπουργός Πληροφοριών στο Βελιγράδι, ήταν βασικός υπεύθυνος για τη λογοκρισία. Δεν είναι περίεργο που η δημοκρατική μετάβαση της Σερβίαςπριν από 26 χρόνια παρέμεινε ένα μελανό σημείο για τον σημερινό ισχυρό άνδρα της χώρας. Πόσο μάλλον που ο ίδιος ο Βούτσιτς θα μπορούσε να βρεθεί στη θέση του Μιλόσεβιτς σήμερα.
Στις 27 Σεπτεμβρίου παραιτήθηκε από την προεδρία. Στις εκλογές που έχουν προγραμματιστεί για τις 25 Οκτωβρίου, θα επιδιώξει να εκλεγεί πρωθυπουργός ως ο επικεφαλής υποψήφιος του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος. «Αυτές οι εκλογές είναι όπως ένα δημοψήφισμα», λέει ο πολιτικός επιστήμονας και δημοσκόπος Ντούσαν Λι. Μιλένκοβιτς. «Για τη Σερβία, υπάρχουν μόνο δύο δρόμοι τις επόμενες δεκαετίες: είτε απελευθέρωση από την αυταρχική διακυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς είτε δεκαετίες καταπίεσης και δικτατορίας».
Οι φοιτητές ως νέα πολιτική δύναμη
Αυτή τη φορά, η πρόκληση για τον Βούτσιτς δεν προέρχεται από μια ενωμένη δημοκρατική αντιπολίτευση. Προέρχεται από τους φοιτητές. Η «Λίστα των Φοιτητών» προέκυψε από ένα μεγάλο κίνημα διαμαρτυρίας κατά της κατάχρησης εξουσίας και της διαφθοράς. Για μήνες, οι φοιτητές απέκλεισαν τα μεγάλα πανεπιστήμια της χώρας. Η αφορμή ήταν η κατάρρευση του στεγάστρου στον πρόσφατα ανακαινισμένο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ στα τέλη του 2024, η οποία σκότωσε 16 άτομα. Οι φοιτητές επέλεξαν ως υποψηφίους τους αναγνωρισμένους καθηγητές, ακτιβιστές και γνωστές προσωπικότητες. Οι πολιτικοί καριέρας απουσιάζουν εμφανώς από τη λίστα.
Η στρατηγική φαίνεται να λειτουργεί: μια από τις πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις φέρνει τη «Λίστα των Φοιτητών» στο 44,4%, ενώ το στρατόπεδο του Βούτσιτς στο 41,7%. Εν τω μεταξύ, τα περισσότερα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν αποσυρθεί από την κούρσα και υποστηρίζουν τους φοιτητές. Άλλες δημοσκοπήσεις, που διεξήχθησαν από ινστιτούτα κοντά στην κυβέρνηση, προβλέπουν μια άνετη νίκη για τον Βούτσιτς. Αλλά στη Σερβία, όπου η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και τα Μέσα Ενημέρωσης έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλό, ακόμη και οι δημοσκοπήσεις αντιμετωπίζονται με κάποιο βαθμό σκεπτικισμού.
Ο πρώην πρωθυπουργός Ζόραν Ζίβκοβιτς μιλά για μια «ατμόσφαιρα δημοψηφίσματος». Ήταν μέλος του νικηφόρου συνασπισμού το 2000. Το 2003 ανέλαβε το αξίωμα του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου πρωθυπουργού, Ζόραν Τζίντζιτς, μετά τη δολοφονία του τελευταίου. «Τότε, υπήρχε μια πραγματική, καλά οργανωμένη αντιπολίτευση», λέει ο Ζίβκοβιτς στην DW. «Δυστυχώς, η παραδοσιακή αντιπολίτευση στη Σερβία σήμερα μοιάζει με δεινόσαυρο στον 21ο αιώνα. Είτε δεν υπάρχει πια, είτε έχει ξεπουληθεί στο καθεστώς. Σε κάθε περίπτωση, δεν συμβάλλει στο να γίνει η Σερβία ξανά ένα κράτος εντιμότητας και κράτους δικαίου».
Κίνημα διαμαρτυρίας μεγαλύτερο από ό,τι το 2000
Η απογοήτευση με την αντιπολίτευση είναι ένας λόγος για την άνοδο του φοιτητικού κινήματος. Ο άλλος έγκειται στον ίδιο τον Βούτσιτς: Ο ηγεμόνας, ο οποίος ισορροπεί μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ρωσίας και της Κίνας, κατηγορείται ότι ελέγχει τα Μέσα Ενημέρωσης, ξεπουλάει φυσικούς πόρους και έχει δεσμούς με το οργανωμένο έγκλημα. Το σημερινό κίνημα διαμαρτυρίας έχει ξεπεράσει κατά πολύ αυτό του 2000.
Τότε, οι πολίτες βγήκαν στους δρόμους για δύο εβδομάδες. Ο Μιλόσεβιτς παραδέχτηκε την ήττα του μόνο αφού ο στρατός και τμήματα της αστυνομίας αρνήθηκαν να τον ακολουθήσουν. Ο μηχανισμός εξουσίας του κατέρρευσε. Ωστόσο, η σημερινή Σερβία δεν είναι πλέον η χώρα που ήταν τότε. Δεν είναι η Σερβία μετά από μια δεκαετία αιματηρών πολέμων κατά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, μετά από πολέμους, κυρώσεις, αχαλίνωτο πληθωρισμό και τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ το 1999 στο αποκορύφωμα της σύγκρουσης στο Κοσσυφοπέδιο.
Τα Επιτεύγματα της 5ης Οκτωβρίου
Μετά τις 5 Οκτωβρίου 2000, η εναπομένουσα Γιουγκοσλαβία - που αποτελείτο τότε από τη Σερβία και το Μαυροβούνιο- επανεντάχθηκε στα Ηνωμένα Έθνη. Οι μισθοί και οι συντάξεις άρχισαν να καταβάλλονται ξανά τακτικά. Ένα μεγάλο μέρος του εξωτερικού χρέους διαγράφηκε. «Ο Βούτσιτς προσπαθούσε πάντα να αρνηθεί όλα αυτά τα επιτεύγματα της 5ης Οκτωβρίου», θυμίζει ο Μιλένκοβιτς στην DW. «Αυτό ήταν πολιτικά σκόπιμο. Όπως πολλοί πολιτικοί με τόση εξουσία, θέλει να εδραιώσει τη δική του εκδοχή των γεγονότων στη σερβική συλλογική μνήμη». Επίσης καταφεύγει στη ρητορική της εποχής Μιλόσεβιτς εδώ και χρόνια. Αποκαλεί τους επικριτές του «μισθοφόρους», «τρομοκράτες», «φασίστες». Περιγράφει την εξέγερση εναντίον του ως «έγχρωμη επανάσταση» εισαγόμενη από τη Δύση.
Ωστόσο, οι κλασικές εθνικιστικές αφηγήσεις και ερωτήματα, όπως η πορεία της Σερβίας προς την Ανατολή ή τη Δύση, δηλαδή, προς την ΕΕ ή μια συμμαχία με την «Ορθόδοξη Μητέρα» Ρωσία δεν παίζουν κανένα ρόλο για τη «Λίστα των Φοιτητών». Ενώνει φιλελεύθερους και εθνικιστές, αριστερά και δεξιά ως ένα όχημα για την αλλαγή εξουσίας. Τα βασικά της αιτήματα: η καταπολέμηση του εγκλήματος και ο σεβασμός του νόμου. Ο πρώην πρωθυπουργός Ζόραν Ζίβκοβιτς έχει μερικές συμβουλές: «Τα μέλη της νέας κυβέρνησης πρέπει ήδη να είναι έτοιμα και να γνωρίζουν τι θα κάνουν την επόμενη μέρα από την ανάληψη της εξουσίας, επτά ημέρες αργότερα, ένα μήνα αργότερα. Όλες οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να εφαρμοστούν εντός ενός έτους. Μετά θα πρέπει να υπάρξουν γνήσιες δημοκρατικές εκλογές, στις οποίες ο καθένας θα παρουσιάσει τη δική του πλατφόρμα». Θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική την κάθαρση, τον αποκλεισμό από την πολιτική όλων όσοι συμμετείχαν στο παλιό καθεστώς. «Όσοι βρίσκονται στην εξουσία σήμερα δεν θα έπρεπε καν να έχουν τη δυνατότητα να θέσουν υποψηφιότητα ούτε για διαχειριστές της πολυκατοικίας τους», λέει.
Οι φοιτητές διεξάγουν την καμπάνια τους κυρίως μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και από πόρτα σε πόρτα. Και δεν κρύβουν πώς οραματίζονται την τύχη του Βούτσιτς σε περίπτωση νίκης τους. Μία από τις viral διαφημίσεις τους δείχνει έναν μοναχικό άνδρα, με το πρόσωπό του καλυμμένο, να σκουπίζει έναν διάδρομο φυλακής. Υπάρχει ακόμα πολύς δρόμος για κάτι τέτοιο. Προς το παρόν, οι αντίπαλοι της σερβικής κυβέρνησης φοβούνται εκλογική νοθεία. Ίσως ακόμη και ανοιχτή βία, όπως αυτή που χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα από την αστυνομία και τους φιλοκυβερνητικούς κακοποιούς κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών.
Ο Γιόβο Μπάκιτς, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Βελιγράδι και υποψήφιος στη «Λίστα των Φοιτητών», λέει ότι είναι πεπεισμένος ότι ο Βούτσιτς δεν θα δεχτεί την ήττα - όπως ακριβώς έκανε κάποτε ο Μιλόσεβιτς. Αλλά οι φοιτητές έχουν ένα σχέδιο για αυτό το ενδεχόμενο, δήλωσε ο Μπάκιτς στο περιοδικό Vreme. Τι είναι αυτό; «Δεν μπορώ να το αποκαλύψω» απαντά. Μόνο ένα πράγμα είναι σίγουρο: Η Σερβία αντιμετωπίζει τις λιγότερο προβλέψιμες εκλογές από το 2000.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.