Στιγμές ιστορικής πολιτικής αλλαγής βιώνει η Σερβία, καθώς το κίνημα που γεννήθηκε μέσα από μια τραγωδία στην οποία 16 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο στην είσοδο του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ, ανέτρεψε την Κυριακή 14 χρόνια εξουσίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Το κίνημα ξεκίνησε όταν φοιτητές απέκλεισαν δρόμους και εξελίχθηκε σε σχεδόν καθημερινές διαδηλώσεις, παίρνοντας στη συνέχεια τη μορφή ενός πανεθνικού κινήματος ενάντια στη διαφθορά και την αδιαφορία της κυβέρνησης. Μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια, οι φοιτητές κατάφεραν να ανατρέψουν την εξουσία του Βούτσιτς. Η στήριξη προς το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του άρχισε να φθίνει, μέχρι που τελικά δεν κατάφερε να επικρατήσει σε μια εκλογική αναμέτρηση που πήρε τη μορφή δημοψηφίσματος για το μέλλον της Σερβίας.
Από το Βελιγράδι έως το Νόβι Σαντ και τη Νις, το κλίμα ήταν πανηγυρικό, καθώς οι υποστηρικτές συγκεντρώθηκαν στις κεντρικές πλατείες των πόλεων ή έξω από τα κεντρικά γραφεία της Φοιτητικής Λίστας. Σε ανάρτησή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι φοιτητές διακήρυξαν: «Η Σερβία είναι ελεύθερη».
Όπως σημειώνει το BBC, πιο συμβολική απ’ όλα ήταν η διάλυση του λεγόμενου «Ćaciland», του καταυλισμού με τις σκηνές που είχαν στήσει πριν από ενάμιση χρόνο οι υποστηρικτές του Βούτσιτς, στο Pioneers Park, στο κέντρο του Βελιγραδίου, ακριβώς απέναντι από το σερβικό κοινοβούλιο. Τα μεταλλικά κιγκλιδώματα γκρεμίστηκαν, ενώ το πλήθος φώναζε: «Ο Βούτσιτς φεύγει!».
Πώς οι φοιτητές άλλαξαν τη Σερβία
Παρότι κατέβασαν υποψηφίους και για τις 250 έδρες του κοινοβουλίου, κανένας από αυτούς δεν ήταν φοιτητής.
Καθώς συμμετείχε την περασμένη εβδομάδα στην πορεία των φοιτητών προς το Βελιγράδι, ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου, καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, δήλωσε ότι η ιστορία γράφεται ξανά: «Αυτή η δυναμική δεν μπορεί να ανακοπεί».
«Προσφέρουμε στους πολίτες μας τις θεμελιώδεις αξίες μιας πολιτισμένης κοινωνίας, τις οποίες το προηγούμενο καθεστώς τούς έχει στερήσει για τελευταία φορά», δήλωσε στο BBC.
Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο στην είσοδο του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σερβίας, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.
Η τραγωδία θεωρήθηκε χαρακτηριστικό παράδειγμα της εκτεταμένης διαφθοράς στη χώρα. Επικριτές συνέδεσαν την ανακαίνιση του σταθμού, που παρουσίαζε σοβαρές κατασκευαστικές αστοχίες και οδήγησε στην τραγωδία, με τον πρόεδρο Βούτσιτς, ο οποίος είχε ταυτιστεί προσωπικά με το έργο.
«Η κατάρρευση του στεγάστρου ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι», είπε η Έλενα Ιβάνοφ, από το think tank Henry Jackson Society.
Όπως εξήγησε, ήταν μια βαθιά συγκινητική στιγμή που πυροδότησε την πρώτη σπίθα και έδωσε το έναυσμα για μια πανεθνική εκστρατεία διαδηλώσεων, η οποία κέρδισε τις καρδιές των Σέρβων με τρόπο που κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν είχε καταφέρει μέχρι τότε.
Αυτό που ξεκίνησε ως εβδομαδιαίες φοιτητικές διαδηλώσεις, με αίτημα την απόδοση δικαιοσύνης σε πανεπιστημιακούς χώρους και στους δρόμους των πόλεων, σύντομα εξελίχθηκε σε ένα πανεθνικό κίνημα, με έντονη παρουσία και σε τοπικό επίπεδο, που συσπείρωσε πολύ ευρύτερα τμήματα της σερβικής κοινωνίας, από αγρότες και ηθοποιούς μέχρι δικαστές.
Το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του Βούτσιτς κλονίστηκε εμφανώς και, τον Ιανουάριο του 2025, ο πρωθυπουργός του παραιτήθηκε, όπως δήλωσε, «για να εκτονωθεί η ένταση». Τον Μάρτιο του ίδιου έτους, το Βελιγράδι έγινε το επίκεντρο της μεγαλύτερης αντικυβερνητικής διαδήλωσης που είχε πραγματοποιηθεί ποτέ στη Σερβία. Καθώς το φοιτητικό κίνημα, χωρίς κεντρική ηγεσία, ενισχυόταν, οι συμμετέχοντες οργανώνονταν μέσα από φοιτηκές συνελεύσεις, γνωστές ως «plenum».
Όταν ο Βούτσιτς ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες, οι φοιτητές ήταν ήδη έτοιμοι. «Κατάφεραν να μετατρέψουν αυτή τη συναισθηματική δυναμική σε μια οργανωμένη δύναμη, εκπαιδεύοντας παράλληλα πολίτες ώστε να διασφαλίζουν την ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας στα εκλογικά τμήματα», εξήγησε η Έλενα Ιβάνοφ.
«Το μήνυμα ήταν σαφές: ζητούμενο ήταν η επικράτηση του κράτους δικαίου και όχι η διακυβέρνηση μέσω της επιβολής του νόμου», δήλωσε η Γκόρντανα Ντέλιτς, επικεφαλής του προγράμματος για τα Βαλκάνια στο German Marshall Fund των ΗΠΑ, η οποία χαρακτήρισε τις εκλογές, στην ουσία, ως ένα δημοψήφισμα.
Αρχικά, ο Βούτσιτς επιχείρησε να παρουσιάσει τους διαδηλωτές ως ανθρώπους με «καλές προθέσεις». Ωστόσο, ενόψει των εκλογών, τους κατηγόρησε ότι επιχειρούσαν να «ρίξουν» τη Σερβία. Ακόμη και αφού αναγνώρισε την ήττα του το βράδυ της Κυριακής, προέβη στον αβάσιμο ισχυρισμό ότι οι διαδηλωτές υποστηρίζονταν από απροσδιόριστες «ευρωπαϊκές χώρες και το βαθύ κράτος των ΗΠΑ».
Ποιος θα κυβερνήσει τώρα τη Σερβία;
Ένα είναι βέβαιο: Οι φοιτητές δεν θα είναι αυτοί που θα αναλάβουν τη διακυβέρνηση της χώρας, καθώς δεν ήταν οι ίδιοι υποψήφιοι στις εκλογές. Επρόκειτο για μια συνειδητή στρατηγική επιλογή, καθώς το εκλογικό σώμα πιθανότατα δεν θα ψήφιζε έναν συνδυασμό υποψηφίων με ελάχιστη εμπειρία ζωής.
Παρότι επικεφαλής του ψηφοδελτίου ήταν ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καθηγητής καρδιολογίας στο Νόβι Σαντ, δεν θεωρείται ιδιαίτερα πιθανό να αναλάβει την πρωθυπουργία.
Λίγοι από τους υποψηφίους ξεχωρίζουν ως πιθανοί ηγέτες.
Εκτιμάται ότι τουλάχιστον 135 υποψήφιοι του ψηφοδελτίου έχουν εξασφαλίσει έδρα στο κοινοβούλιο. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο πρώην αστέρας του μπάσκετ Ντέγιαν Μποντιρόγκα (24η θέση στο ψηφοδέλτιο), ο καταξιωμένος ηθοποιός Τίχομιρ Στάνιτς (8η θέση), ο τραγουδιστής Νίκολα Μίκιτς (46η θέση), ο πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Σερβίας Ντέγιαν Σόσκιτς (27η θέση), καθώς και ένας αρκετά μεγάλος αριθμός καθηγητών πανεπιστημίου.
Το όνομα του Σόσκιτς έχει αναφερθεί ως πιθανή επιλογή για την κορυφαία θέση. Έχει μιλήσει δημόσια για τις μεταρρυθμίσεις που θα προωθούσε στην οικονομία, ενώ έχει δεχθεί έντονη κριτική από τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης.
Ποιο είναι το πρόγραμμά τους;
Οι εκλεγμένοι βουλευτές θα κληθούν να υλοποιήσουν όσα προβλέπει ουσιαστικά ένα προεκλογικό πρόγραμμα.
Όπως ανέφεραν οι ίδιοι οι φοιτητές, αναζητούσαν ανθρώπους που θα μπορούσαν να εισέλθουν στους θεσμούς, «να κάνουν υπεύθυνα τη δουλειά τους και να μην ξεχάσουν τον λόγο για τον οποίο βρίσκονται εκεί».
Στο πλαίσιο ενός προγράμματος 11 σημείων, το φοιτητικό κίνημα επιδιώκει να:
- Να εξαλείψει τη διαφθορά, συγκροτώντας ειδική αστυνομική μονάδα για τη σύλληψη των υπευθύνων.
- Να απομακρύνει από το υπουργείο Εσωτερικών όσους αξιωματούχους παραβίασαν τους κανόνες κατά την καταστολή των διαδηλωτών, καθώς και όσους συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.
- Να μεταρρυθμίσει το στρεβλό τοπίο των μέσων ενημέρωσης στη Σερβία και να απαλλάξει τη δημόσια ραδιοτηλεόραση από τον πολιτικό έλεγχο.
- Να σταματήσει ο διορισμός κομματικά πιστών προσώπων σε ηγετικές θέσεις δημόσιων επιχειρήσεων.
Ο Βούτσιτς και το κόμμα SNS αρνούνται τις κατηγορίες περί διαφθοράς και απόπειρας χειραγώγησης των μέσων ενημέρωσης.
Θα εξακολουθήσει να είναι φοιτητικό κίνημα χωρίς φοιτητές;
Παρότι δεν έχουν εκλεγεί οι ίδιοι, οι φοιτητές είναι εκείνοι που έδωσαν τις υποσχέσεις στον σερβικό λαό και θα δεχθούν πιέσεις για να διασφαλίσουν ότι θα τηρήσουν τις δεσμεύσεις του προγράμματός τους.
Οι φοιτητές δηλώνουν ότι οι απλοί Σέρβοι πολίτες που επέλεξαν να εκπροσωπήσουν το κίνημά τους «έχουν επιφορτιστεί με το καθήκον να μεταφέρουν μέρος του αγώνα που δίνουμε στους δρόμους εδώ και έναν χρόνο μέσα στους θεσμούς».
Στην ομιλία του το βράδυ της Κυριακής, ο Βούτσιτς δήλωσε στους υποστηρικτές του κόμματός του ότι οι φοιτητές είχαν καταστρέψει δύο χρόνια ζωής στη Σερβία και ότι θα ηττηθούν «πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζουν».
Μια νέα εποχή για τη σερβική πολιτική σκηνή
Ορισμένοι αναλυτές παραλλήλισαν την ήττα του Βούτσιτς με εκείνη του Βίκτορ Όρμπαν, του επίσης φιλορώσου και αυταρχικού ηγέτη της Ουγγαρίας, στις βουλευτικές εκλογές του Απριλίου.
«Από αύριο, ξεκινάμε να εργαζόμαστε για την οικοδόμηση ενός κράτους δικαίου», δήλωσε ο Ίλια Σρντάνοβιτς, επικεφαλής του ψηφοδελτίου των φοιτητών.
«Αποδείξαμε ότι η αλλαγή είναι εφικτή όταν υπάρχει η βούληση να γίνει πράξη. Τώρα πρέπει να αποδείξουμε ότι αξίζουμε αυτή τη στιγμή. Οι φοιτητές νίκησαν. Θέλουμε να οικοδομήσουμε από κοινού μια χώρα όπου όλοι θα έχουν δικαίωμα στην αλήθεια, φωνή και μέλλον», πρόσθεσε.
Ο Ράντομιρ Σάιτσιτς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου και υποψήφιος με τη Φοιτητική Λίστα, δήλωσε: «Αγαπητή Σερβία, απόψε ακούγεται η φωνή του λαού. Απόψε γιορτάζουμε τη νίκη, αύριο χτίζουμε το μέλλον».
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, χαιρέτισε επίσης τα αποτελέσματα, δηλώνοντας ότι θα συμβάλουν στην προώθηση της πορείας της Σερβίας προς την ενδεχόμενη ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Σήμερα (σ.σ. χθες), οι πολίτες της Σερβίας προσήλθαν στις κάλπες σε αριθμούς-ρεκόρ, προκειμένου να διαμορφώσουν το μέλλον της χώρας τους. Συγχαρητήρια στη Φοιτητική Λίστα για τη νίκη της στις βουλευτικές εκλογές», έγραψε στο X. «Είμαστε έτοιμοι να στηρίξουμε τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα του κράτους δικαίου, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, της καταπολέμησης της διαφθοράς και της ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών, καθώς και να συνεργαστούμε για να οικοδομήσουμε το μέλλον της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση».
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε από τη μεριά της ότι «είμαστε έτοιμοι να στηρίξουμε τις μεταρρυθμίσεις στον τομέα του κράτους δικαίου, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, της καταπολέμησης της διαφθοράς και της ενίσχυσης των δημοκρατικών θεσμών, καθώς και να συνεργαστούμε για την προώθηση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Σερβίας».
Η Σερβία διατηρεί εδώ και πολλά χρόνια στενούς εθνοτικούς και θρησκευτικούς δεσμούς με τη Ρωσία, ενώ εξακολουθεί να έχει πολλούς υποστηρικτές του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, καθώς και πολλούς που αντιτίθενται στην επιβολή κυρώσεων κατά του Κρεμλίνου.
Ο Βούτσιτς είχε επανειλημμένα εκφραστεί με επαινετικά λόγια για τον Τραμπ, δηλώνοντας σε ομιλία του στον ΟΗΕ τον περασμένο μήνα ότι «η Σερβία στηρίζει τις ενέργειες της κυβέρνησης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και βλέπει στο έργο του μια ευκαιρία για τη δημιουργία μιας δικαιότερης διεθνούς τάξης και για μια πιο υπεύθυνη στάση απέναντι στη Σερβία, η οποία υπήρξε στενός σύμμαχος των ΗΠΑ και στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους».
Ωστόσο, τόσο Ρεπουμπλικανοί όσο και Δημοκρατικοί βουλευτές και γερουσιαστές έχουν εκφράσει ανησυχίες για την πορεία της Σερβίας όσον αφορά τη δημοκρατία. Διακομματική ομάδα μελών του Κογκρέσου των ΗΠΑ, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι και από τα δύο σώματα, πιέζει για τη λήψη αυστηρότερων μέτρων απέναντι σε όσα περιγράφει ως δημοκρατική οπισθοδρόμηση, διαφθορά και αυξανόμενη επιρροή της Ρωσίας, της Κίνας και του Ιράν στη Σερβία.
Ο Βούτσιτς κυριάρχησε στη σερβική πολιτική σκηνή για περισσότερα από 14 χρόνια, διάστημα κατά το οποίο εδραίωσε την εξουσία του, επαναπροσδιορίζοντας την πολιτική του ταυτότητα ως μεταρρυθμιστή που επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην επιδίωξη της Σερβίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη διατήρηση στενών σχέσεων με τη Ρωσία και την Κίνα.
Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για τη Σερβία;
Υπάρχουν αρκετές πιθανές συνέπειες.
Πρώτον, σηματοδοτεί μια γενεαλογική αλλαγή στη σερβική πολιτική σκηνή. Ένα κίνημα με πρωταγωνιστές τους νέους κατάφερε να αμφισβητήσει ένα πολιτικό κατεστημένο που διαμορφώνει την πορεία της χώρας εδώ και χρόνια.
Δεύτερον, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ριζική αναδιάρθρωση των θεσμών. Η νέα κυβέρνηση αναμένεται να βρεθεί αντιμέτωπη με ισχυρές πιέσεις για την ανεξαρτησία των θεσμών, τη δικαιοσύνη, την καταπολέμηση της διαφθοράς, τα δημόσια μέσα ενημέρωσης και τις συνθήκες διεξαγωγής των εκλογών.
Τρίτον, η εξωτερική πολιτική της Σερβίας θα μπορούσε να εισέλθει σε μια νέα φάση. Η νέα πολιτική ηγεσία θα κληθεί να απαντήσει άμεσα σε κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την ενταξιακή πορεία της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τις σχέσεις της με τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον, καθώς και τους παραδοσιακά στενούς δεσμούς της με τη Μόσχα και το Πεκίνο. Το κατά πόσο η Φοιτητική Λίστα θα επιδιώξει έναν σαφή φιλοευρωπαϊκό προσανατολισμό ή θα επιχειρήσει να διατηρήσει μια πιο ισορροπημένη εξωτερική πολιτική θα παρακολουθείται στενά.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
