ΚΑΙΡΟΣ

Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού: Ποια είναι και πόσα εφαρμόζουμε πραγματικά; 

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, υιοθετήθηκε το 1989 και φέρει 54 άρθρα που αναγνωρίζουν ότι κάθε παιδί έχει συγκεκριμένα δικαιώματα

Της Μαρίνας Χαραλάμπους

Κάθε παιδί έχει δικαίωμα να μεγαλώνει με ασφάλεια, να πηγαίνει σχολείο, να παίζει, να εκφράζει τη γνώμη του και να προστατεύεται από κάθε μορφή βίας. Δικαιώματα που για πολλούς από εμάς μοιάζουν αυτονόητα, αλλά για εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον κόσμο δεν είναι δεδομένα. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού, που τιμάται κάθε χρόνο στις 20 Νοεμβρίου, αξίζει να θυμηθούμε τι προβλέπει η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η οποία υιοθετήθηκε το 1989.

Πρόκειται για το σημαντικότερο διεθνές νομικό κείμενο για την προστασία των παιδιών, με 54 άρθρα που αναγνωρίζουν ότι κάθε παιδί έχει συγκεκριμένα δικαιώματα, ανεξάρτητα από το πού γεννήθηκε ή τις συνθήκες στις οποίες μεγαλώνει. Η Σύμβαση έχει επικυρωθεί από σχεδόν όλες τις χώρες του κόσμου, ενώ στην Ελλάδα κυρώθηκε το 1992.

Ποια είναι τα βασικά δικαιώματα των παιδιών;

Τα 54 άρθρα της σύμβασης καλύπτουν όλα τα δικαιώματα των παιδιών και η σύμβαση βασίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις αρχές: την απαγόρευση των διακρίσεων, το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, το δικαίωμα στη ζωή και την ανάπτυξη και τον σεβασμό στη γνώμη του παιδιού.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα δικαιώματα που κατοχυρώνει είναι:

Το δικαίωμα στην εκπαίδευση

Κάθε παιδί έχει δικαίωμα στην εκπαίδευση και στην ανάπτυξη των ικανοτήτων και των ταλέντων του. Η Σύμβαση προβλέπει δωρεάν και υποχρεωτική πρωτοβάθμια εκπαίδευση, ίσες ευκαιρίες και μέτρα για τον περιορισμό της σχολικής εγκατάλειψης. Το άρθρο προβλέπει την πρόσβαση στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση και καλλιέργεια των ικανοτήτων και της προσωπικότητας του παιδιού.

Το δικαίωμα στην προστασία από τη βία

Κάθε παιδί πρέπει να προστατεύεται από τη σωματική και ψυχολογική βία, την κακοποίηση, την παραμέληση και την εκμετάλλευση. Η προστασία αυτή αφορά το οικογενειακό, το σχολικό και κάθε άλλο περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται.

Το δικαίωμα στην υγεία

Τα παιδιά δικαιούνται πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, ιατρική φροντίδα, κατάλληλη διατροφή και καθαρό πόσιμο νερό. Η Σύμβαση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση του παιδικού υποσιτισμού. Δικαίωμα σε στέγη, ρουχισμό και συνθήκες που επιτρέπουν την ανάπτυξή του παιδιού.

Το δικαίωμα στο παιχνίδι και στην ξεκούραση

Το παιχνίδι δεν είναι πολυτέλεια ούτε απλώς ένας τρόπος να περνούν τα παιδιά την ώρα τους. Είναι αναγνωρισμένο δικαίωμα, όπως και η ξεκούραση, η ψυχαγωγία και η συμμετοχή στην πολιτιστική και καλλιτεχνική ζωή.

Το δικαίωμα να εκφράζουν τη γνώμη τους

Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να εκφράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους για ζητήματα που τα αφορούν. Οι ενήλικες και οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τη γνώμη τους, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά τους.

Το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα

Η προσωπική ζωή, η οικογένεια, η επικοινωνία και η υπόληψη ενός παιδιού προστατεύονται. Στη σημερινή ψηφιακή εποχή, το δικαίωμα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς φωτογραφίες και προσωπικές πληροφορίες παιδιών δημοσιεύονται συχνά στο διαδίκτυο.

Το δικαίωμα σε ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης

Κάθε παιδί δικαιούται συνθήκες διαβίωσης που επιτρέπουν τη σωματική, πνευματική, ψυχική και κοινωνική ανάπτυξή του. Αυτό περιλαμβάνει βασικές ανάγκες όπως η επαρκής διατροφή, η ένδυση και η στέγαση.

Το δικαίωμα επιβίωσης –ταυτότητας και υπηκοότητας

Δικαίωμα σε όνομα, καταγραφή αμέσως μετά τη γέννηση, απόκτηση ιθαγένειας και διατήρηση της οικογενειακής ταυτότητας.  Σύμφωνα με τον οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, 1 στα 4 παιδιά κάτω των 5 ετών δεν καταγράφεται επίσημα μετά τη γέννησή του.

Παρότι η Σύμβαση έχει επικυρωθεί σχεδόν καθολικά, η πραγματικότητα παραμένει διαφορετική για εκατομμύρια παιδιά. Η παιδική φτώχεια, η βία, η εκμετάλλευση και οι ανισότητες στην πρόσβαση στην εκπαίδευση εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρές προκλήσεις.

Ποια δικαιώματα παραβιάζονται συχνότερα;

Παιδική εργασία: Σύμφωνα με την UNICEF παρά την πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, σχεδόν 138 εκατομμύρια παιδιά εργάζονταν το 2024. Από αυτά, περίπου 54 εκατομμύρια απασχολούνταν σε επικίνδυνες εργασίες, που μπορούσαν να απειλήσουν την υγεία, την ασφάλεια ή την ανάπτυξή τους. Μέχρι σήμερα, 20 Νοεμβρίου 2026, αυτά παραμένουν τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα παγκόσμια στοιχεία.

Βία και κακοποίηση: Η βία μπορεί να εκδηλωθεί μέσα στην οικογένεια, στο σχολείο, στην κοινότητα ή στο διαδίκτυο. Περιλαμβάνει σωματική, ψυχολογική και σεξουαλική κακοποίηση, ενώ οι συνέπειές της μπορούν να επηρεάσουν μακροπρόθεσμα τη ζωή ενός παιδιού.

Παιδική φτώχεια: Η έλλειψη βασικών αγαθών δεν περιορίζει μόνο το βιοτικό επίπεδο των παιδιών, αλλά μπορεί να επηρεάσει την πρόσβασή τους στην εκπαίδευση, στην υγεία και στις ευκαιρίες ανάπτυξης.

Παιδιά σε εμπόλεμες περιοχές: Ο πόλεμος στερεί αναμφισβήτητα πολλά από τα βασικά δικαιώματα των παιδιών.  Τους στερεί την ασφάλεια, διακόπτει την εκπαίδευσή τους και συχνά τα αναγκάζει να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του οργανισμού «Save the Children», που δημοσιεύθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2026, 589 εκατομμύρια παιδιά ζούσαν σε ζώνες ένοπλων συγκρούσεων το 2025, αριθμός που αποτελεί ιστορικό ρεκόρ. Σύμφωνα με τον οργανισμό, περισσότερα από μισό εκατομμύριο παιδιά βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με τον τέταρτο χειμώνα τους σε σκισμένες σκηνές ή αυτοσχέδια καταφύγια, με τη θερμοκρασία να πέφτει ακόμη και στους 5°C. Κοιμούνται σε υγρά στρώματα και σκεπάσματα, φορούν βρεγμένα ρούχα, ενώ πολλές οικογένειες αναγκάζονται να καίνε σκουπίδια για να κρατήσουν τα παιδιά τους ζεστά. Περισσότερα από ένα στα πέντε παιδιά παγκοσμίως μεγαλώνουν σε περιοχές που πλήττονται από ένοπλες συγκρούσεις, με αυξημένο κίνδυνο να στερηθούν ακόμη και τα πιο βασικά αγαθά, όπως η τροφή, το καθαρό νερό και η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

Η Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού μας υπενθυμίζει ότι η προστασία της παιδικής ηλικίας δεν αποτελεί μόνο οικογενειακή υπόθεση, αλλά ευθύνη ολόκληρης της κοινωνίας. Το δικαίωμα ενός παιδιού να αισθάνεται ασφαλές, να μαθαίνει, να παίζει και να ακούγεται δεν πρέπει να εξαρτάται από τον τόπο στον οποίο γεννήθηκε, την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του ή τις συνθήκες στις οποίες μεγαλώνει.

Πηγή: skai.gr