Οι ρωσικές αρχές ασφαλείας περίμεναν όταν η πτήση προσγειώθηκε στη Μόσχα τον Δεκέμβριο.
Στο αεροσκάφος επέβαιναν Ρώσοι που είχαν απελαθεί από τις ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων ακτιβιστές κατά του Κρεμλίνου, στους οποίους είχε απορριφθεί το αίτημα πολιτικού ασύλου, σύμφωνα με το BBC.
«Ήταν απίστευτα τρομακτικό. Τα γόνατά μου έτρεμαν από τον φόβο», λέει η Κάτια, μία από τους απελαθέντες. Το όνομά της έχει αλλάξει για την προστασία της ταυτότητάς της, καθώς εξακολουθεί να βρίσκεται στη Ρωσία.
Η Κάτια είχε εγκαταλείψει τη Ρωσία και είχε ζητήσει άσυλο στις ΗΠΑ δύο χρόνια νωρίτερα.
Όταν η Ρωσία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το 2022, πολλές χώρες δήλωσαν δημόσια ότι καλωσόριζαν τους Ρώσους που εγκατέλειπαν τη χώρα τους. Ωστόσο, περισσότερο από τέσσερα χρόνια αργότερα, η στάση απέναντί τους έχει σκληρύνει. Αυξάνεται ο αριθμός των Ρώσων που αντιτίθενται στον πόλεμο και επιστρέφονται αναγκαστικά από δυτικές χώρες, ενώ η εμπειρία της Κάτιας αναδεικνύει τους πιθανούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν.
Οι αμερικανικές αρχές απέρριψαν την αίτησή της για άσυλο, παρότι, όπως είπε, είχε προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία ότι συμμετείχε σε διαδηλώσεις και ήταν μέλος αντιπολιτευτικού κινήματος.
Στη Μόσχα, σύμφωνα με την Κάτια, αξιωματικοί της υπηρεσίας ασφαλείας FSB παρέδωσαν σε όλους τους άνδρες που είχαν απελαθεί στρατιωτικά έγγραφα, με τα οποία τους ζητούσαν να εγγραφούν στο τοπικό στρατολογικό γραφείο.
Από εκεί, άνδρες συχνά στέλνονται στον μέτωπο στην Ουκρανία. Ένας ακόμη επιβάτης της πτήσης και ένας ακτιβιστής επιβεβαίωσαν την περιγραφή της.
Οι αξιωματικοί την ανέκριναν, όπως και πολλούς άλλους, επί αρκετές ώρες.
«Κάποια στιγμή, βρήκαν στο τηλέφωνό μου πληροφορίες που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον μου», λέει η Κάτια. «Τα πρόσωπά τους άλλαξαν μέσα σε ένα δευτερόλεπτο. Φοβήθηκα πολύ ότι θα με άρπαζαν και θα με πήγαιναν κάπου».
Τελικά, αφέθηκε ελεύθερη και της επετράπη να μείνει με συγγενείς της. Ωστόσο, λέει ότι η αστυνομία εξακολουθεί να την καλεί και να επισκέπτεται το σπίτι της.
«Νιώθω σαν να είμαι σε κλουβί, σαν σε ζωολογικό κήπο», λέει. «Κάθε φορά που βλέπω ένα περιπολικό, τρομοκρατούμαι και αρχίζω να σκέφτομαι: “Κι αν έρχονται να με πάρουν;”»
Η Κάτια έδειξε στο BBC έγγραφα και φωτογραφίες που επιβεβαιώνουν την ιστορία της, η οποία συμφωνεί με τις μαρτυρίες άλλων απελαθέντων.
Οι απελάσεις από τις ΗΠΑ αυξήθηκαν από 222 το 2023 σε περισσότερες από 1.200 το 2025, στο πλαίσιο της ευρύτερης αύξησης των απελάσεων κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Ακτιβιστές αναφέρουν ότι μεταξύ των Ρώσων που απελάθηκαν περιλαμβάνονταν αντιφρονούντες και λιποτάκτες του ρωσικού στρατού, ορισμένοι από τους οποίους φυλακίστηκαν ή στάλθηκαν στον πόλεμο μετά την επιστροφή τους στη Ρωσία.
Μία τέτοια περίπτωση είναι εκείνη του Λεονίντ Μελέχιν, αντιπολεμικού ακτιβιστή που ζήτησε άσυλο στις ΗΠΑ αφού συνελήφθη σε διαδηλώσεις στη Ρωσία.
Είχε αναρτήσει στο διαδίκτυο φωτογραφίες του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, συνοδεύοντάς τες με το μήνυμα «Πούτιν: δολοφόνος, φασίστας, σφετεριστής».
Μετά την απέλασή του στη Ρωσία πέρυσι, του απαγγέλθηκαν κατηγορίες για «δικαιολόγηση της τρομοκρατίας» και καταδικάστηκε σε έξι χρόνια φυλάκισης.
«Έχουμε αρκετές περιπτώσεις ανθρώπων που καταδικάστηκαν σε οκτώ χρόνια φυλάκισης μόλις πέρασαν τα ρωσικά σύνορα», λέει ο Αντρέι Πιβοβάροφ από την εξόριστη ρωσική αντιπολιτευτική οργάνωση Επιτροπή κατά του Πολέμου.
Απελάσεις πραγματοποιούνται και από την Ευρώπη
Η οργάνωσή έχει αλλάξει τις συμβουλές της προς τους αντιφρονούντες που εγκαταλείπουν τη Ρωσία: η ΕΕ δεν θεωρείται πλέον ασφαλής επιλογή και είναι προτιμότερο να αναζητήσουν καταφύγιο αλλού.
Η Γερμανία έχει αυξήσει απότομα τον αριθμό των Ρώσων υπηκόων που απελαύνει.
Σύμφωνα με στοιχεία της γερμανικής κυβέρνησης, επτά άτομα στάλθηκαν πίσω στη Ρωσία το 2023, ενώ το 2025 ο αριθμός ξεπέρασε τα 110.
Περισσότεροι από 21.000 Ρώσοι ζήτησαν άσυλο στη Γερμανία μεταξύ 2022 και 2025, αλλά το ποσοστό των αιτήσεων που εγκρίθηκαν μειώθηκε από 29% το 2023 σε μόλις 6,8% κατά τους πρώτους έντεκα μήνες του 2025.
«Προστασία παρέχεται μόνο εφόσον υπάρχει πραγματικός και βάσιμος φόβος δίωξης», δήλωσε στο BBC η γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων (BAMF).
Πέρυσι, το Βερολίνο ανέστειλε το πρόγραμμα ανθρωπιστικών θεωρήσεων για Ρώσους.
Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, το ποσοστό των Ρώσων αιτούντων που έλαβαν κάποια μορφή ασύλου ή διεθνούς προστασίας στην Ένωση μειώθηκε από 23% το 2024 σε περίπου 17% κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2025.
Οι δυτικές κυβερνήσεις «επικεντρώνονται στον περιορισμό των ανθρωπιστικών προγραμμάτων και των αιτούντων άσυλο», λέει η δικηγόρος Αναστασία Μπουράκοβα, ιδρύτρια της οργάνωσης υπεράσπισης δικαιωμάτων Kovcheg (Κιβωτός), η οποία βοηθά Ρώσους που αντιτίθενται στον πόλεμο να εγκαταλείψουν τη χώρα.
Η αυστηροποίηση των μέτρων γίνεται «ως απάντηση στις ανησυχίες της κοινής γνώμης και στην αυξανόμενη υποστήριξη προς τα δεξιά λαϊκιστικά κόμματα», προσθέτει.
Μετά την απόρριψη μιας αίτησης ασύλου, οι Ρώσοι υπήκοοι έχουν συχνά τη δυνατότητα να φύγουν από τη χώρα υποδοχής με δική τους πρωτοβουλία.
Ωστόσο, αυξάνεται ο αριθμός όσων επιστρέφονται αναγκαστικά στη Ρωσία, συνήθως μέσω τρίτων χωρών και υπό συνοδεία.
Αρκετοί Ρώσοι ακτιβιστές που ζουν στην εξορία δήλωσαν στο BBC ότι υπάλληλοι των μεταναστευτικών αρχών τούς είχαν πει πως δεν διέτρεχαν «κανέναν κίνδυνο» στη Ρωσία.
Όπως ανέφεραν, οι υπάλληλοι συχνά δεν κατανοούσαν επαρκώς τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι ακτιβιστές.
«Προσπάθησα να τους εξηγήσω ότι, αν με έστελναν πίσω, θα με φυλάκιζαν ή θα με έστελναν στον πόλεμο, όπου θα σκοτωνόμουν», εξηγεί ο Άρτιομ, πρώην στρατιωτικός που λιποτάκτησε από τον ρωσικό στρατό το 2022, αφού αξιωματικοί τον απείλησαν ότι θα τον έστελναν στην Ουκρανία. «Απλώς δεν με πίστεψαν».
Λέει ότι προσκόμισε στις αρχές αποδεικτικά στοιχεία πως στη Ρωσία είχε ξεκινήσει ποινική έρευνα σε βάρος του για λιποταξία.
Παρ' όλα αυτά, επιβιβάστηκε σε πτήση απέλασης με προορισμό τη Μόσχα, μέσω Αιγύπτου.
«Προετοιμαζόμουν για τον θάνατο», λέει ο πρώην στρατιωτικός. «Σκεφτόμουν: “Πώς μπορώ να πεθάνω χωρίς να πονέσω;”».
Όταν επέστρεψε στη Μόσχα, ο Άρτιομ κρατήθηκε σε στρατιωτικό κέντρο κράτησης, αλλά κατάφερε να αποδράσει. Σήμερα κρύβεται στο εξωτερικό.
«Μια άλλη χώρα θα μπορούσε να διερευνήσει καλύτερα την υπόθεσή μου και να μου χορηγήσει άσυλο. Γιατί δεν μου έδωσαν αυτή την ευκαιρία; Αντί γι' αυτό, με απέλασαν συγκεκριμένα στη Ρωσία», αναφέρει ο λιποτάκτης. «Μου κατέστρεψαν τη ζωή» καταλήγει.
Το αμερικανικό υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας δήλωσε στο BBC: «Όλοι οι παράτυποι μετανάστες δικαιούνται τη νόμιμη διαδικασία εξέτασης της υπόθεσής τους. Εάν ένας δικαστής κρίνει ότι κάποιος δεν έχει δικαίωμα να παραμείνει στη χώρα, θα τον απελάσουμε».
Η αυστηροποίηση της πολιτικής ασύλου σημειώνεται ενώ η καταστολή στο εσωτερικό της Ρωσίας έχει φτάσει σε «πρωτοφανές επίπεδο», σύμφωνα με τη ρωσική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Memorial, η οποία έχει τιμηθεί με το Νόμπελ Ειρήνης.
Ο κατάλογος των πολιτικών κρατουμένων της αυξήθηκε από 803 σε 1.265 κατά τη διάρκεια του 2025, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση που έχει καταγραφεί.
Ο Μιχαήλ, αντιπολεμικός ακτιβιστής, λέει ότι ο ίδιος και η σύζυγός του, Ντάσα, περιμένουν να απελαθούν από τη Φινλανδία «από μέρα σε μέρα». Τα ονόματά τους έχουν αλλάξει για την προστασία της ταυτότητάς τους, καθώς ο Μιχαήλ φοβάται για τους συγγενείς του που βρίσκονται στη Ρωσία.
Οι ρωσικές αρχές μπλόκαραν τους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξαιτίας αναρτήσεών του κατά του πολέμου. Η αστυνομία επισκέφθηκε επίσης τη μητέρα του και τον κατηγόρησε ότι διαδίδει «ψευδείς πληροφορίες».
Η Ντάσα είναι Μάρτυρας του Ιεχωβά, μέλος μιας θρησκευτικής κοινότητας που έχει απαγορευτεί στη Ρωσία ως «εξτρεμιστική».
Το ζευγάρι προσκόμισε στις φινλανδικές αρχές αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία είδε το BBC, μεταξύ των οποίων ένα βίντεο στο οποίο Ρώσοι αστυνομικοί λένε στη μητέρα του Μιχαήλ ότι περισσότερες από 300 αναρτήσεις του παραβίαζαν τη ρωσική νομοθεσία, ενώ ακόμη και μία μόνο ανάρτηση μπορεί να οδηγήσει σε πολυετή ποινή φυλάκισης.
Η Φινλανδική Υπηρεσία Μετανάστευσης έχει απορρίψει πέντε φορές το αίτημά τους για άσυλο, κρίνοντας ότι «δεν υπάρχει εύλογη βάση να πιστεύεται» πως το ζευγάρι θα αντιμετώπιζε σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων του εάν επέστρεφε στη Ρωσία.
«Καθόμαστε εδώ και ανά πάσα στιγμή μπορεί κάποιος να χτυπήσει την πόρτα μας, να μας μεταφέρει στα ρωσικά σύνορα και απλώς να μας παραδώσει σε Ρώσους αξιωματικούς», λέει ο Μιχαήλ. «Φοβόμαστε για τη ζωή μας» υπογραμμίζει.
«Ήρθαμε στη Φινλανδία για να ζητήσουμε βοήθεια και μας την αρνούνται. Η γυναίκα μου κλαίει συνεχώς» προσθέτει.
Η Διεθνής Αμνηστία, η οποία στηρίζει το ζευγάρι, αναφέρει ότι, σε περίπτωση επιστροφής τους, θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν «πραγματικό κίνδυνο» κράτησης, δίωξης, φυλάκισης και βασανιστηρίων.
Η Φινλανδική Υπηρεσία Μετανάστευσης δήλωσε ότι όλες οι αποφάσεις για το άσυλο βασίζονται στα διεθνή πρότυπα του προσφυγικού δικαίου και ότι το ποσοστό των Ρώσων υπηκόων που λαμβάνουν άσυλο είναι αντίστοιχο με τον μέσο όρο της ΕΕ.
Για τον Μιχαήλ και την Ντάσα, η απειλή της απέλασης έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ενδέχεται να εξετάζουν το ενδεχόμενο να φύγουν από τη Ρωσία ακόμη περισσότεροι άνθρωποι.
Παράλληλα, κυκλοφορούν φήμες ότι ο Πούτιν ενδέχεται να ανακοινώσει νέο κύμα επιστράτευσης για να ενισχύσει τις τάξεις του στρατού του στην Ουκρανία, κάτι που το Κρεμλίνο αρνείται.
Η τελευταία επιστράτευση, το 2022, οδήγησε εκατοντάδες χιλιάδες Ρώσους να εγκαταλείψουν τη χώρα, πολλοί από τους οποίους κατευθύνθηκαν σε πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, όπως η Αρμενία και η Γεωργία.
Για όσους αναζητούν τώρα τρόπο διαφυγής, το ερώτημα είναι αν η Δύση θα τους προσφέρει καταφύγιο ή αν θα τους στείλει πίσω.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.