Του Αντώνη Ζήβα
Η Ευρώπη επιχειρεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο πληρώνουν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις, δημιουργώντας παράλληλα τις δικές της υποδομές για τις ψηφιακές συναλλαγές. Από τα εθνικά συστήματα όπως το ισπανικό Bizum και το ιταλικό Bancomat μέχρι το ευρωπαϊκό Wero και το υπό σχεδιασμό ψηφιακό ευρώ της ΕΚΤ, βρίσκεται σε εξέλιξη μια ευρύτερη προσπάθεια να περιοριστεί η εξάρτηση από αμερικανικές εταιρείες πληρωμών.
Η εξέλιξη ήρθε στο προσκήνιο αυτή την εβδομάδα, καθώς ευρωπαϊκές εταιρείες πληρωμών ανακοίνωσαν τη δημιουργία του European Network for Payments (ENP). Το νέο σχήμα συνδέει εθνικά συστήματα πληρωμών από 13 χώρες, τα οποία εξυπηρετούν περίπου 130 εκατομμύρια χρήστες, με στόχο ένα κοινό ευρωπαϊκό δίκτυο για διασυνοριακές πληρωμές.
Σύμφωνα με το Reuters, η πρωτοβουλία φιλοδοξεί αρχικά να διευκολύνει τις πληρωμές μεταξύ ιδιωτών και στη συνέχεια να επεκταθεί στις ηλεκτρονικές αγορές και στις πληρωμές στα φυσικά καταστήματα. Το εγχείρημα παρουσιάζεται ως προσπάθεια να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από τα μεγάλα αμερικανικά δίκτυα πληρωμών, κυρίως τη Visa και τη Mastercard.
Γιατί η Ευρώπη θέλει δικές της συναλλαγματικές υποδομές
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο το κόστος των συναλλαγών. Αφορά και το ποιος ελέγχει την υποδομή μέσω της οποίας κινείται καθημερινά το χρήμα.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Fortune, η Visa και η Mastercard αντιστοιχούσαν το 2025 σε περίπου 47% της αξίας των πληρωμών με κάρτες στην Ευρωζώνη. Παράλληλα, 15 από τις 21 χώρες της Ευρωζώνης δεν διαθέτουν σήμερα εγχώριο ψηφιακό σύστημα πληρωμών που να λειτουργεί σε ολόκληρη την αγορά.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο καθώς οι ψηφιακές πληρωμές εξελίσσονται και εμφανίζονται νέες μορφές χρήματος, όπως τα stablecoins που συνδέονται με το δολάριο.
Το Fortune επισημαίνει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει σήμερα την εξάρτηση από τα αμερικανικά δίκτυα καρτών, αλλά μέχρι το τέλος της δεκαετίας μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με μια διαφορετική πρόκληση: την αυξανόμενη επιρροή των ιδιωτικών ψηφιακών νομισμάτων που βασίζονται στο δολάριο.
Το ψηφιακό ευρώ δεν είναι κρυπτονόμισμα
Σε αυτό το περιβάλλον εντάσσεται το ψηφιακό ευρώ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Πρόκειται για ψηφιακή μορφή χρήματος κεντρικής τράπεζας και όχι για νέο κρυπτονόμισμα ή επενδυτικό προϊόν. Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι οι πολίτες θα μπορούν να δημιουργούν λογαριασμό ψηφιακού ευρώ μέσω της τράπεζάς τους ή άλλου παρόχου υπηρεσιών πληρωμών και να πραγματοποιούν πληρωμές από το κινητό τους ή άλλες υποστηριζόμενες συσκευές.
Το ψηφιακό ευρώ προορίζεται να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα μετρητά και όχι να τα αντικαταστήσει. Η ΕΚΤ επισημαίνει επίσης ότι δεν θα αποτελεί «προγραμματιζόμενο χρήμα»: δεν θα υπάρχουν περιορισμοί που θα καθορίζουν πού, πότε ή με ποιον μπορεί να χρησιμοποιηθεί.
Πληρωμές χωρίς ίντερνετ
Ένα από τα χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν στον σχεδιασμό είναι η δυνατότητα offline πληρωμών.
Ο χρήστης θα μπορεί να έχει ένα ποσό διαθέσιμο για συναλλαγές εκτός σύνδεσης και να πληρώνει χωρίς να υπάρχει ενεργή σύνδεση στο διαδίκτυο, φέρνοντας για παράδειγμα δύο κινητά κοντά το ένα στο άλλο ή χρησιμοποιώντας το κινητό του σε τερματικό καταστήματος.
Η ΕΚΤ υποστηρίζει ότι στις offline συναλλαγές τα στοιχεία της πληρωμής θα είναι γνωστά μόνο στον πληρωτή και τον δικαιούχο, προσφέροντας επίπεδο προστασίας της ιδιωτικότητας αντίστοιχο με εκείνο των μετρητών.
Η λειτουργία αυτή βρίσκεται ήδη μέσα στις δοκιμές που σχεδιάζονται για το πιλοτικό πρόγραμμα, μαζί με τις ηλεκτρονικές πληρωμές μεταξύ ιδιωτών και τις πληρωμές προς επιχειρήσεις.
Ο αριθμός του ψηφιακού λογαριασμού
Στον τεχνικό σχεδιασμό υπάρχει και ένας νέος αναγνωριστικός αριθμός, ο Digital Euro Account Number (DEAN).
Ο DEAN θα αποτελεί τον μοναδικό αριθμό ενός λογαριασμού ψηφιακού ευρώ και προβλέπεται να αποτελείται από 18 αλφαριθμητικούς χαρακτήρες. Δεν θα λειτουργεί με την ίδια λογική της σημερινής IBAN, καθώς ο σχεδιασμός του είναι ανεξάρτητος από τη χώρα και τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών.
Παράλληλα προβλέπεται η δυνατότητα χρήσης ενός alias, ώστε ο χρήστης να μην χρειάζεται να γνωρίζει ή να πληκτρολογεί τον αριθμό του λογαριασμού του. Στο πιλοτικό πρόγραμμα ως alias προβλέπεται ο αριθμός κινητού τηλεφώνου.
Η ΕΚΤ διευκρινίζει ότι το alias είναι προαιρετικό και συνδέεται τεχνικά με τον DEAN μέσω ειδικής υπηρεσίας αναζήτησης.
Πόσα ψηφιακά ευρώ θα μπορεί να έχει κάποιος
Ένα από τα ζητήματα που εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης είναι το όριο των χρημάτων που θα μπορεί να διακρατά κάποιος στο ψηφιακό του πορτοφόλι.
Ο λόγος είναι η προστασία των τραπεζικών καταθέσεων. Εάν οι πολίτες μπορούσαν να μεταφέρουν απεριόριστα χρήματα από τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς σε ψηφιακό ευρώ, ιδιαίτερα σε περίοδο χρηματοπιστωτικής αναταραχής, θα μπορούσε να προκληθεί μεγάλη εκροή καταθέσεων από τις τράπεζες.
Η ΕΚΤ έχει εξετάσει υποθετικά όρια από 500 έως 3.000 ευρώ ανά άτομο, διευκρινίζοντας όμως ότι η συγκεκριμένη τεχνική ανάλυση δεν αποτελεί απόφαση για το τελικό όριο.
Για μεγαλύτερες πληρωμές προβλέπεται η σύνδεση του ψηφιακού πορτοφολιού με τραπεζικό λογαριασμό, ώστε το επιπλέον ποσό να μεταφέρεται αυτόματα όταν χρειάζεται.
Δοκιμαστική έναρξη το 2027
Το σχέδιο δεν έχει ακόμη περάσει στο στάδιο της κυκλοφορίας για το ευρύ κοινό.
Η ΕΚΤ έχει επιλέξει 36 εταιρείες του χρηματοπιστωτικού και τεχνολογικού τομέα για το πιλοτικό πρόγραμμα, το οποίο έχει σχεδιαστεί να διαρκέσει 12 μήνες και να ξεκινήσει το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Μεταξύ των συμμετεχόντων περιλαμβάνονται τράπεζες και εταιρείες πληρωμών.
Η πιθανή έκδοση του ψηφιακού ευρώ τοποθετείται σήμερα στο 2029, αλλά εξαρτάται από την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας..
Οι διαπραγματεύσεις των Βρυξελλών
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο της ΕΕ πραγματοποίησαν στις 30 Σεπτεμβρίου νέο γύρο διαπραγματεύσεων για το νομοθετικό πλαίσιο του ψηφιακού ευρώ.
Στο τραπέζι βρίσκονται μεταξύ άλλων οι προμήθειες, το καθεστώς του ψηφιακού ευρώ ως νόμιμου χρήματος, τα όρια διακράτησης, οι κανόνες κατά του ξεπλύματος χρήματος και οι offline συναλλαγές.
Οι διαπραγματεύσεις αφορούν επομένως πολύ περισσότερα από την τεχνολογία. Αφορούν το πώς θα ενταχθεί το ψηφιακό ευρώ στο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα και ποιοι θα είναι οι κανόνες για τράπεζες, επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Δύο ευρωπαϊκά σχέδια για το ίδιο μοτίβο
Το ενδιαφέρον είναι ότι το ψηφιακό ευρώ δεν αποτελεί τη μοναδική ευρωπαϊκή προσπάθεια.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ΕΚΤ με ένα δημόσιο ψηφιακό μέσο πληρωμών, που θα βασίζεται σε χρήμα κεντρικής τράπεζας.
Από την άλλη, αναπτύσσονται ιδιωτικές ευρωπαϊκές λύσεις, όπως το Wero, ενώ το νέο European Network for Payments επιχειρεί να συνδέσει εθνικά συστήματα όπως το Bizum και το Bancomat σε μια ευρύτερη διασυνοριακή υποδομή. Το Reuters αναφέρει ότι το νέο δίκτυο καλύπτει ήδη περίπου 130 εκατομμύρια χρήστες σε 13 χώρες.
Το Fortune επισημαίνει ακριβώς αυτή την παράλληλη εξέλιξη: την ώρα που η ΕΚΤ αναπτύσσει το ψηφιακό ευρώ, ιδιωτικά ευρωπαϊκά σχήματα δημιουργούν ήδη δικά τους δίκτυα πληρωμών.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς πότε θα εμφανιστεί το ψηφιακό ευρώ. Είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να δημιουργήσει ένα πραγματικά ενιαίο οικοσύστημα ψηφιακών πληρωμών πριν παγιωθούν ακόμη περισσότερο οι αμερικανικές υποδομές και τα δολαριακά ψηφιακά νομίσματα.
Για τον Ευρωπαίο καταναλωτή, η αλλαγή μπορεί τελικά να είναι πολύ πιο απλή: αντί να έχει σημασία ποια αμερικανική ή ευρωπαϊκή εταιρεία βρίσκεται πίσω από τη συναλλαγή, να μπορεί να πληρώνει παντού με ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα.
Το αν αυτό θα γίνει μέσω του ψηφιακού ευρώ, μέσω ιδιωτικών ευρωπαϊκών δικτύων ή μέσω ενός συνδυασμού τους, θα κριθεί τα επόμενα χρόνια.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.