Τέσσερις Ρώσοι τραπεζίτες έβγαλαν πάνω από 9 εκατ. ευρώ από τις κυρώσεις – Το «κόλπο» με τα ομόλογα της Gazprom

Του Αντώνη Ζήβα

Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία δημιούργησαν ένα από τα πιο παράξενα χρηματοοικονομικά περιβάλλοντα των τελευταίων ετών: τίτλοι ρωσικών εταιρειών που παρέμεναν ουσιαστικά αξιόχρεοι στη Ρωσία βρέθηκαν στην Ευρώπη να διαπραγματεύονται σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές, επειδή οι επενδυτές δεν μπορούσαν πλέον να τους διακανονίσουν ή να εισπράξουν εύκολα τις πληρωμές τους.

Τέσσερα κορυφαία στελέχη της Gazprombank Luxembourg φαίνεται ότι αντιλήφθηκαν πολύ νωρίς αυτή την τεράστια διαφορά τιμών και την αξιοποίησαν για προσωπικό τους όφελος.

Σύμφωνα με αποκάλυψη των Financial Times, οι τέσσερις τραπεζίτες πραγματοποίησαν περισσότερες από 50 συναλλαγές και, με βάση τους υπολογισμούς της εφημερίδας, θα μπορούσαν να έχουν αποκομίσει συνολικό κέρδος άνω των 9 εκατ. ευρώ.

Οι πρωταγωνιστές ήταν ο πρώην επικεφαλής της Gazprombank Luxembourg Dmitry Derkatch, καθώς και οι Sergey Nekrasov, Sergey Belousov και Pavel Bolshakov.
 Η ίδια η ετήσια έκθεση της Gazprombank Luxembourg επιβεβαιώνει ότι τα συγκεκριμένα πρόσωπα κατείχαν κορυφαίες θέσεις στη διοίκηση της τράπεζας.

Πώς λειτουργούσε η συναλλαγή

Η ευκαιρία δημιουργήθηκε μετά την επιβολή των δυτικών κυρώσεων το 2022.
Ορισμένα ομόλογα της Gazprom σε δολάρια και ευρώ που βρίσκονταν στην Ευρώπη έχασαν μεγάλο μέρος της αξίας τους.

Δεν ήταν απαραίτητα επειδή η Gazprom είχε καταστεί αφερέγγυα, αλλά επειδή οι κυρώσεις και οι περιορισμοί στο χρηματοπιστωτικό σύστημα είχαν καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη τη μεταφορά χρημάτων και τον διακανονισμό των τίτλων.

Έτσι, ομόλογα ονομαστικής αξίας 100 ή 150 χιλιάδων ευρώ μπορούσαν να αγοράζονται στην ευρωπαϊκή αγορά για ένα κλάσμα της αξίας τους.

Το παράδειγμα που παρουσιάζουν οι FT είναι χαρακτηριστικό: Ο Derkatch αγόρασε ένα ομόλογο που έληγε το 2024 έναντι περίπου 65.000 ευρώ, ενώ η ονομαστική του αξία ήταν 150.000 ευρώ.
Το πραγματικό «κόλπο», όμως, βρισκόταν στο επόμενο στάδιο.

Η Μόσχα είχε δημιουργήσει έναν μηχανισμό με τον οποίο οι κάτοχοι συγκεκριμένων ρωσικών ευρωομολόγων που είχαν «εγκλωβιστεί» εκτός Ρωσίας μπορούσαν να τα ανταλλάξουν με νέους τίτλους στη Ρωσία, σε ρούβλια, στην πλήρη αξία τους.

Με άλλα λόγια, ένας τίτλος που στην Ευρώπη μπορούσε να αγοραστεί για περίπου το μισό της ονομαστικής του αξίας μπορούσε στη συνέχεια να μετατραπεί σε ρωσικό τίτλο που επανερχόταν στην πλήρη αξία του. Η διαφορά ήταν τεράστια.

Το «παράθυρο» που άνοιξε ο Πούτιν

Ο μηχανισμός ανταλλαγής θεσπίστηκε με διάταγμα του Βλαντίμιρ Πούτιν στις 5 Ιουλίου 2022.
Εννέα ημέρες αργότερα, σύμφωνα με τα έγγραφα που εξέτασαν οι FT, ο Derkatch άρχισε να αγοράζει συγκεκριμένα ομόλογα της Gazprom.
Το στοιχείο που προκαλεί τα περισσότερα ερωτήματα είναι ο χρόνος των αγορών.

Όταν ξεκίνησαν, η Gazprom δεν είχε δημοσιοποιήσει αναλυτικά ποιοι τίτλοι θα μπορούσαν να αντικατασταθούν και πότε. Οι ανακοινώσεις γίνονταν σταδιακά και οι επενδυτές είχαν μικρά χρονικά περιθώρια, συχνά περίπου δύο εβδομάδες, για να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες.

Ωστόσο, οι τέσσερις τραπεζίτες αγόραζαν επανειλημμένα τα ίδια ομόλογα, στις ίδιες χρονικές περιόδους και σε παρόμοιες ποσότητες, συχνά λίγο πριν ανακοινωθεί επισήμως ότι οι συγκεκριμένοι τίτλοι θα μπορούσαν να αντικατασταθούν.

Αυτό είναι που μετατρέπει μια έξυπνη επενδυτική κίνηση σε υπόθεση που εγείρει πολύ σοβαρά ερωτήματα.

Πάνω από €17 εκατ. μεταφέρθηκαν για τις αγορές

Τα έγγραφα που εξέτασαν οι FT δείχνουν ότι από τον Ιούλιο έως τον Νοέμβριο του 2022 οι τέσσερις άνδρες έλαβαν μεταφορές συνολικού ύψους άνω των 17 εκατ. ευρώ, αφού προηγουμένως είχαν μετατραπεί από ρούβλια.
Τα χρήματα χρησιμοποιήθηκαν για δεκάδες αγορές ομολόγων.

Το ακόμη πιο αξιοσημείωτο είναι ότι μέρος της χρηματοδότησης προερχόταν από προσωπικά δάνεια που χορηγήθηκαν από την ίδια την Gazprombank.
Ο Derkatch, μάλιστα, άνοιξε προσωπικό λογαριασμό στην Gazprombank Luxembourg, παρότι η εσωτερική πολιτική της τράπεζας δεν επέτρεπε κανονικά στους εργαζομένους να διαθέτουν τέτοιους λογαριασμούς.

Οι συναλλαγές πραγματοποιήθηκαν μεταξύ άλλων μέσω της ελβετικής Compagnie Bancaire Helvétique (CBH) ως broker, ενώ χρησιμοποιήθηκε και η κυπριακή τράπεζα Veles International για τη διακίνηση κεφαλαίων.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα

Ένα από τα ομόλογα που αγόρασαν οι τέσσερις τραπεζίτες διαπραγματευόταν στην Ευρώπη περίπου στο 50% της αξίας του.
Η Gazprom ανακοίνωσε στις 7 Οκτωβρίου 2022 ότι ο συγκεκριμένος τίτλος θα μπορούσε να αντικατασταθεί.
Η προθεσμία για την ανταλλαγή έληγε στις 24 Οκτωβρίου.

Τον Δεκέμβριο, ο αντίστοιχος ρωσικός τίτλος είχε ανακτήσει την πλήρη αξία του και έφτασε ακόμη και περίπου στο 120% της ονομαστικής του αξίας.
Έτσι, το κέρδος δεν προερχόταν από κάποια θεαματική βελτίωση της Gazprom, αλλά από την τεράστια διαφορά ανάμεσα στην τιμή ενός «εγκλωβισμένου» τίτλου στην Ευρώπη και στην αξία του αντίστοιχου τίτλου στη Ρωσία.

Γνώριζαν εκ των προτέρων;

Εδώ βρίσκεται το πιο ευαίσθητο σημείο της υπόθεσης.

Οι FT επικαλούνται πρόσωπα που είχαν γνώση των συναλλαγών και τα οποία θεωρούν ότι θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν και να αγοραστούν εγκαίρως οι συγκεκριμένοι, σχετικά μη ρευστοποιήσιμοι τίτλοι χωρίς κάποια γνώση για το ποιοι θα ενταχθούν στο πρόγραμμα ανταλλαγής.

Ένας πρώην αναπληρωτής διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, ο Sergey Aleksashenko, εκτίμησε ότι η χρονική συγκυρία των αγορών του Derkatch δημιουργεί την υποψία ότι ενδεχομένως είχε πληροφόρηση ή επαφές με ανώτερα στελέχη στη Μόσχα σχετικά με τους τίτλους που θα εντάσσονταν στο πρόγραμμα.

Δεν έχει, ωστόσο, αποδειχθεί ότι οι τέσσερις τραπεζίτες διέθεταν παράνομη εσωτερική πληροφόρηση.

Και αυτό είναι σημαντικό να αποτυπωθεί με ακρίβεια: οι FT παρουσιάζουν στοιχεία που εγείρουν ερωτήματα για insider trading και πιθανή παράκαμψη κυρώσεων, όχι δικαστική απόφαση που να έχει κρίνει ότι οι τέσσερις διέπραξαν τα συγκεκριμένα αδικήματα.

Η σκιά του National Settlement Depository

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο, ακόμη πιο σύνθετο ζήτημα: οι κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι ανταλλαγές των ομολόγων συνδέονταν με το National Settlement Depository (NSD), τον βασικό κόμβο διακανονισμού τίτλων της Ρωσίας, ο οποίος έχει τεθεί υπό ευρωπαϊκές κυρώσεις.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει συναλλαγές που άμεσα ή έμμεσα μπορούν να οδηγήσουν σε καταβολή αμοιβής στο NSD.

Νομικοί ειδικοί που μίλησαν στους FT υποστηρίζουν ότι η συμμετοχή του NSD στον διακανονισμό των ανταλλαγών εγείρει ζήτημα πιθανής παράκαμψης των κυρώσεων.

Ένας αξιωματούχος της ΕΕ που μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας χαρακτήρισε την υπόθεση πιθανή παράκαμψη κυρώσεων και υποστήριξε ότι θα έπρεπε να εξεταστεί ποινικά στο Λουξεμβούργο.

Και πάλι, πρόκειται για νομικά ερωτήματα και όχι για τελεσίδικη διαπίστωση παρανομίας.

Τι βρήκε ο εποπτικός έλεγχος του Λουξεμβούργου

Η υπόθεση είχε ήδη προκαλέσει εσωτερικές αντιδράσεις στην τράπεζα.
Σύμφωνα με τους FT, οι συναλλαγές σταμάτησαν στο εσωτερικό της Gazprombank Luxembourg μετά από έρευνα στα τέλη του 2022.

Το 2023, η λουξεμβουργιανή εποπτική αρχή CSSF πραγματοποίησε έλεγχο στην τράπεζα ύστερα από καταγγελία.

Η CSSF διαπίστωσε παραβιάσεις εσωτερικών κανόνων της τράπεζας, μεταξύ άλλων ότι εργαζόμενοι είχαν ανοίξει προσωπικούς λογαριασμούς κατά παράβαση των εσωτερικών διαδικασιών και ότι τα τέσσερα στελέχη δεν είχαν υποβληθεί στους προβλεπόμενους ελέγχους, παρά το γεγονός ότι θεωρούνταν πρόσωπα υψηλού κινδύνου.
Ωστόσο, η εποπτική αρχή δεν επέβαλε πρόστιμα και δεν διαπίστωσε άλλη παράβαση.

Η Gazprombank Luxembourg αρνήθηκε ότι συμμετείχε σε οποιαδήποτε παράνομη δραστηριότητα και υποστήριξε ότι τηρούσε αυστηρά τους νόμους και τους κανονισμούς της ΕΕ και του Λουξεμβούργου.

Ο Derkatch από την πλευρά του υποστηρίζει ότι το γεγονός πως η εποπτική αρχή δεν διαπίστωσε ουσιώδεις παρατυπίες αποδεικνύει ότι δεν υπήρξε παράνομη συμπεριφορά.

Και οι τέσσερις έχουν πλέον αποχωρήσει

Οι τέσσερις άνδρες δεν εργάζονται πλέον στην Gazprombank. Ο Derkatch παραμένει στο Λουξεμβούργο, ενώ οι Belousov και Bolshakov δημιούργησαν από κοινού επενδυτική εταιρεία, την B&B Capital Partners, επίσης στο Λουξεμβούργο.

Ο Nekrasov επέστρεψε στη Ρωσία και ανέλαβε τη διοίκηση της ποδοσφαιρικής ομάδας Spartak Moscow.

Μια υπόθεση που αποκαλύπτει τα κενά των κυρώσεων

Η υπόθεση έχει ευρύτερη σημασία από το προσωπικό κέρδος των τεσσάρων τραπεζιτών.

Οι δυτικές κυρώσεις δημιούργησαν ένα εξαιρετικά περίπλοκο σύστημα στο οποίο ο ίδιος χρηματοοικονομικός τίτλος μπορούσε να έχει εντελώς διαφορετική αξία ανάλογα με το αν βρισκόταν στην Ευρώπη ή στη Ρωσία.

Στην Ευρώπη, τα ρωσικά ομόλογα είχαν μετατραπεί σε προβληματικά, σχεδόν εγκλωβισμένα περιουσιακά στοιχεία.

Στη Ρωσία, όμως, μπορούσαν να αντικατασταθούν με τίτλους πλήρους αξίας.

Αυτό δημιούργησε ένα τεράστιο arbitrage: αγοράζεις φθηνά στην Ευρώπη και μετατρέπεις στη Ρωσία σε τίτλο πολύ υψηλότερης αξίας.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι επομένως αν υπήρχε θεωρητικά δυνατότητα κέρδους φυσικά υπήρχε.

Το ερώτημα είναι ποιοι γνώριζαν πρώτοι ποια ομόλογα θα μπορούσαν να ανταλλαχθούν και αν η πρόσβαση των τεσσάρων τραπεζιτών σε αυτή την πληροφορία ήταν διαθέσιμη σε όλους τους επενδυτές ή αποτελούσε προνόμιο της θέσης τους.

Αυτό είναι και το στοιχείο που μετατρέπει μια ασυνήθιστη επενδυτική ευκαιρία σε υπόθεση με πιθανές προεκτάσεις για την εποπτεία των κυρώσεων, τη χρηματιστηριακή δεοντολογία και τον ρόλο των ρωσικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στην Ευρώπη.
 

Πηγή: skai.gr

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.