Δύο Ρώσοι που υποστηρίζουν ότι συνεργάζονται μυστικά με τις ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών αποκαλύπτουν πτυχές ενός υπόγειου δικτύου που φέρεται να συμβάλλει σε επιχειρήσεις σαμποτάζ κατά στρατιωτικών στόχων μέσα στη Ρωσία.
Οι μαρτυρίες τους, τις οποίες κατέγραψε το BBC, σκιαγραφούν έναν κόσμο κατασκοπείας, παρακολούθησης και επιχειρήσεων υψηλού κινδύνου, όπου η εμπιστοσύνη είναι περιορισμένη και η αποκάλυψη της ταυτότητας ενός πράκτορα μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες.
Ο ένας, που αναφέρεται με το ψευδώνυμο Ιβάν, ισχυρίζεται ότι βοήθησε από το εσωτερικό της Ρωσίας στην προετοιμασία ουκρανικών επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά στρατηγικών βομβαρδιστικών και εργοστασίων παραγωγής στρατιωτικού υλικού.
Ο δεύτερος, γνωστός ως Φόμα, ζει εξόριστος στην Πολωνία και υποστηρίζει ότι συντονίζει ένα δίκτυο εθελοντών που συλλέγει πληροφορίες για υψηλόβαθμους Ρώσους στρατιωτικούς τους οποίους εξετάζει ως πιθανούς στόχους η GUR, η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Ουκρανίας.
Το BBC παρουσιάζει τις δύο μαρτυρίες σε ντοκιμαντέρ της Παγκόσμιας Υπηρεσίας του, σε έρευνα του ανεξάρτητου Πολωνού δημοσιογράφου Μάρτσιν Μάμον (Marcin Mamon). Πρόκειται για μια σπάνια ματιά στη δράση ανθρώπων που ισχυρίζονται ότι επιχειρούν μυστικά στο ρωσικό έδαφος, χωρίς ωστόσο οι επιμέρους ισχυρισμοί τους να μπορούν να επαληθευτούν ανεξάρτητα.
Το δίκτυο των σκιών και οι στόχοι μέσα στη Ρωσία
Ο Φόμα υποστηρίζει ότι η ομάδα του παρακολουθεί ανώτερους Ρώσους αξιωματικούς, για τους οποίους η GUR εξετάζει το ενδεχόμενο ανάληψης δράσης. Επιμένει, ωστόσο, ότι ο ίδιος και οι εθελοντές του δεν συμμετέχουν στις επιθέσεις, αλλά περιορίζονται στη συλλογή και διαβίβαση πληροφοριών.
Για μεγάλο διάστημα απέφευγε να αποκαλύψει ποια πρόσωπα βρίσκονταν υπό παρακολούθηση. Μετά τη δολοφονία του αντιστράτηγου Φανίλ Σαρβάροφ στη Μόσχα, τον Δεκέμβριο του 2025, παραδέχθηκε ότι είχε διαβιβάσει στους Ουκρανούς πληροφορίες για τον συγκεκριμένο αξιωματικό.
Έχουν προηγηθεί δημοσιεύματα για ομάδες Ρώσων που φέρονται να πραγματοποιούν επιχειρήσεις σαμποτάζ για λογαριασμό της Ουκρανίας. Ωστόσο, είναι σπάνιο να αποκτά δημοσιογράφος πρόσβαση σε κάποιον που ισχυρίζεται ότι συμμετέχει προσωπικά σε τέτοιες αποστολές και περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν.
Η GUR επιβεβαίωσε στο πλαίσιο της έρευνας ότι τόσο ο Ιβάν όσο και ο Φόμα συνεργάζονται με την υπηρεσία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι επιβεβαιώθηκαν και όλοι οι ισχυρισμοί τους για συγκεκριμένες επιχειρήσεις.
Η ίδια η υπηρεσία δεν μπορεί να γνωρίζει το σύνολο των δραστηριοτήτων τους. Όταν ο δημοσιογράφος ρώτησε τον σύνδεσμο του Ιβάν εάν τον εμπιστεύεται, εκείνος απάντησε χαρακτηριστικά: «Δεν είμαι σίγουρος για κανέναν, εκτός από τον εαυτό μου».
Τόσο οι δύο άνδρες όσο και η ουκρανική υπηρεσία κρατούν κλειστά τα χαρτιά τους, αποφεύγοντας να δώσουν λεπτομέρειες που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν πρόσωπα, μεθόδους ή επιχειρησιακά σχέδια.
Οι γενικές τακτικές που περιγράφουν, πάντως, συνάδουν με όσα έχει αναγνωρίσει δημόσια το Κίεβο για τη στρατηγική του: συντονισμένες επιθέσεις με drones εναντίον στόχων εντός της Ρωσίας, τους οποίους η Ουκρανία θεωρεί νόμιμους στρατιωτικούς στόχους, με τη συνδρομή μυστικών δικτύων και πρακτόρων.
Από την έναρξη του πολέμου έχουν καταγραφεί επίσης πολιτικές δολοφονίες και επιθέσεις κατά προσώπων στη Ρωσία. Η Ουκρανία δεν αναλαμβάνει επισήμως την ευθύνη για στοχευμένες επιθέσεις, αν και Ουκρανός αξιωματικός των υπηρεσιών πληροφοριών είχε παραδεχθεί στο BBC ότι η χώρα του βρισκόταν πίσω από τη δολοφονία του αντιστράτηγου Ιγκόρ Κιρίλοφ, τον Δεκέμβριο του 2024.
Ο ακριβής αριθμός των Ρώσων που φέρονται να εργάζονται για την Ουκρανία σε ανάλογες αποστολές παραμένει άγνωστος. Ο Φόμα εκτιμά ότι ανέρχονται σε περίπου 300 έως 500, αριθμός που δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Και οι δύο άνδρες δηλώνουν ότι αντιτίθενται τόσο στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία όσο και στο καθεστώς του Βλαντίμιρ Πούτιν. Εκτιμούν, μάλιστα, ότι η πολιτική επιβίωση του Ρώσου προέδρου συνδέεται άμεσα με την έκβαση του πολέμου.
«Αυτή τη στιγμή πιστεύω ότι το καθεστώς του Πούτιν μπορεί να καταρρεύσει αν χάσει τον πόλεμο. Με τις ενέργειές μας προσπαθούμε να επιταχύνουμε αυτή τη διαδικασία», λέει ο Ιβάν.
Ο Ιβάν και οι αποστολές πίσω από τις εχθρικές γραμμές
Σύμφωνα με όσα περιέγραψε στον Μάμον, η δράση του περιλάμβανε την παρακολούθηση στρατιωτικών εγκαταστάσεων και τον εντοπισμό σημείων όπου θα μπορούσαν να αποκρυφθούν εξαρτήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών, στο πλαίσιο της προετοιμασίας πιθανών επιθέσεων κατά ρωσικών στρατιωτικών στόχων.
«Όταν συναρμολογούνται αυτά τα εξαρτήματα του drone, προκύπτει ένα τρομερό όπλο, το οποίο με ένα μόνο πλήγμα μπορεί να καταστρέψει έναν στόχο αξίας πολλών εκατομμυρίων δολαρίων», υποστηρίζει.
Ο Ιβάν έστειλε στον δημοσιογράφο βίντεο στο οποίο φαίνεται, σύμφωνα με την περιγραφή του BBC, να κρύβει εκρηκτικά κοντά σε ρωσικό στρατιωτικό αεροδρόμιο. Εάν συλλαμβανόταν, όπως εκτιμά ο ίδιος, θα αντιμετώπιζε κατηγορίες για τρομοκρατία και το ενδεχόμενο να περάσει δεκαετίες στη φυλακή.
Ο Ιβάν επιμένει ότι στόχος των επιχειρήσεων στις οποίες συμμετείχε ήταν να πλήττονται στρατιωτικές εγκαταστάσεις, χωρίς να τίθενται σε κίνδυνο άμαχοι. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες που δίνει δεν αρκούν για να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα ο ρόλος του σε συγκεκριμένες επιθέσεις.
Ο Φόμα, αντίθετα, δρα από απόσταση. Εκπαιδεύει διαδικτυακά τους εθελοντές του και τους καθοδηγεί στη συλλογή πληροφοριών για πρόσωπα που έχουν τεθεί υπό παρακολούθηση.
Ο Μάμον παρακολούθησε ένα από τα σεμινάριά του, στο οποίο εξηγούσε στους συνεργάτες του πώς να παρακολουθούν έναν ανώτερο στρατιωτικό αξιωματούχο.
«Θα λάβετε ένα αρχείο από εμένα ή από κάποιον συνάδελφο, με το πρόσωπο που προτείνεται ως στόχος παρακολούθησης. Θα περιλαμβάνει τη φωτογραφία του, τα προσωπικά του στοιχεία, την ημερομηνία γέννησης, την ηλικία και μια περιγραφή του. Θα υπάρχουν επίσης πληροφορίες για το αυτοκίνητό του, εφόσον διαθέτει», φέρεται να τους είπε.
Στη συνέχεια έδωσε στους εθελοντές μια σαφή προειδοποίηση για την ασφάλειά τους: «Όταν πάτε στον στόχο, μην πάρετε τηλέφωνο».
Οι στρατηγοί, οι πιλότοι και οι στρατιωτικές βάσεις
Ο Φόμα υποστηρίζει ότι στο παρελθόν ανήκε στη ρωσική ελίτ, γεγονός που, όπως λέει, του εξασφάλισε ένα ιδιαίτερο δίκτυο επαφών και πρόσβαση σε εμπιστευτικές πληροφορίες.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησής του με τον Μάμον, παρουσίασε στον φορητό υπολογιστή του χάρτες και βάσεις δεδομένων που, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτυπώνουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις και πρόσωπα που συνδέονται με τη ρωσική πολεμική μηχανή.
«Εδώ υπάρχει μια βάση δεδομένων με τις τοποθεσίες αποθηκών και στρατιωτικών μονάδων. Πού ζουν οι στρατηγοί. Πού ζουν οι πιλότοι των στρατηγικών βομβαρδιστικών που βομβαρδίζουν την Ουκρανία», ανέφερε.
Και πρόσθεσε: «Για να διαλύσεις ένα σύστημα, πρέπει πρώτα να καταλάβεις πώς λειτουργεί. Μετά μπορείς να στοχεύσεις τα αδύνατα σημεία του».
Σύμφωνα με τον ίδιο, το δίκτυό του αριθμεί περίπου 30 άτομα, τα οποία βρίσκονται στη Ρωσία, στην Ουκρανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Όσοι βρίσκονται εκτός Ρωσίας παρέχουν υποστήριξη, μεταξύ άλλων παρακολουθώντας το ψηφιακό αποτύπωμα των προσώπων που έχουν επιλεγεί για επιτήρηση.
Ο Φόμα υποστηρίζει ότι η GUR προτείνει τα πρόσωπα που θα παρακολουθούνται, αλλά η δική του ομάδα πραγματοποιεί πρόσθετους ελέγχους προτού αποφασίσει εάν θα αναλάβει δράση.
«Κατά κανόνα, ελέγχουμε και εμείς τα στοιχεία για το συγκεκριμένο πρόσωπο. Μόνο μετά από αυτό αποφασίζουμε εάν θα συνεργαστούμε», λέει.
Παρουσιάζει τη δράση του ως προσπάθεια απόδοσης ευθυνών σε όσους θεωρεί ότι εμπλέκονται σε εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία.
«Θέλω οι άνθρωποι που κάνουν φρικτά πράγματα για λογαριασμό του Πούτιν και της Ρωσίας στην Ουκρανία να καταλάβουν ότι θα πληρώσουν γι' αυτό. Θέλω να φοβηθούν», αναφέρει.
Ο ίδιος επιμένει ότι ο ρόλος του περιορίζεται στη συλλογή και διαβίβαση πληροφοριών και αρνείται ότι το δίκτυό του έχει πραγματοποιήσει δολοφονίες.
Η δολοφονία του Σαρβάροφ και οι υποψίες για την εμπλοκή του Ιβάν
Η δολοφονία του αντιστράτηγου Φανίλ Σαρβάροφ, τον Δεκέμβριο του 2025, αποτελεί μία από τις υποθέσεις για τις οποίες ο Φόμα παραδέχθηκε ότι είχε συγκεντρώσει πληροφορίες.
Σε μήνυμα που έστειλε αργότερα στον Μάμον, περιέγραψε τις δυσκολίες της παρακολούθησης του Ρώσου αξιωματικού.
«Η παρακολούθησή του ήταν αρκετά δύσκολη. Έμενε εναλλάξ με την ερωμένη του και με έναν συνάδελφό του. Έκρυβε τα ίχνη του και άλλαζε συνεχώς το πρόγραμμά του», ανέφερε.
Ο Φόμα, ωστόσο, δεν είχε αποκαλύψει εκ των προτέρων στον δημοσιογράφο ή στο BBC κάποιο σχέδιο για την επίθεση.
Ο ίδιος προχώρησε, παράλληλα, σε δική του έρευνα για τον Ιβάν. Αφού συμβουλεύτηκε επαφές του στις στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών τόσο στην Ουκρανία όσο και στη Ρωσία, εκτίμησε ότι ο Ιβάν ενδέχεται να είχε συμμετάσχει στην προετοιμασία επίθεσης κατά του μεγαλύτερου εργοστασίου στρατιωτικών drones της Ρωσίας, στη Γιελαμπούγκα, τον Ιούνιο του 2025. Σύμφωνα με τις αναφορές για το περιστατικό, ένας άνθρωπος σκοτώθηκε.
Ο Ιβάν επανέλαβε ότι οι επιχειρήσεις στις οποίες συμμετείχε είχαν ως στόχο στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ότι επιδίωξή του ήταν να μην υπάρξουν απώλειες αμάχων.
Η δράση του, ωστόσο, τον έφερνε συχνά αντιμέτωπο με τον κίνδυνο της σύλληψης.
«Η πιο επικίνδυνη στιγμή ήταν όταν σταμάτησαν το αυτοκίνητό μου για έλεγχο και είχα μαζί μου αυτοσχέδια εκρηκτικά. Ο κίνδυνος ήταν τεράστιος. Όπως βλέπετε, όμως, δεν με εντόπισαν», είπε.
Η καχυποψία ως κανόνας επιβίωσης
Η μυστικότητα αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία τέτοιων δικτύων. Ο Ιβάν υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει αυστηρή ιεραρχία και ότι δεν έχει συναντήσει ποτέ ούτε γνωρίζει την ταυτότητα άλλων ανθρώπων με τους οποίους συνεργάζεται.
Ο Φόμα ακολουθεί την ίδια αρχή με τους δικούς του εθελοντές, καθώς θεωρεί ότι η υπερβολική επικοινωνία μεταξύ των μελών μπορεί να οδηγήσει στην αποκάλυψη ολόκληρου του δικτύου.
«Μόλις αρχίσεις να συγκεντρώνεις ανθρώπους σε ομάδες, να δημιουργείς κοινές συνομιλίες και να αφήνεις ψηφιακά ίχνη, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να συλληφθεί ή να εξαρθρωθεί γρήγορα ολόκληρη η ομάδα», εξηγεί.
Ο Ιβάν εκτιμά ότι όσοι εξακολουθούν να είναι πρόθυμοι να αναλάβουν τέτοιες αποστολές μέσα στη Ρωσία είναι πλέον λίγοι.
«Οι περισσότεροι άνθρωποι που είχαν ιδεολογικά κίνητρα είτε έχουν εγκαταλείψει τη χώρα είτε βρίσκονται ήδη πίσω από τα κάγκελα», λέει.
Σύμφωνα με το BBC, ένα μέρος των επιχειρήσεων σαμποτάζ στη Ρωσία ενδέχεται να πραγματοποιείται χωρίς τη γνώση όσων εμπλέκονται άμεσα σε αυτές.
Για παράδειγμα, οδηγοί φορτηγών μπορεί να μεταφέρουν φορτία που έχουν παραβιαστεί χωρίς να γνωρίζουν τι περιέχουν ή ποιος είναι ο πραγματικός προορισμός τους. Σε άλλες περιπτώσεις, οι εμπλεκόμενοι φέρονται να έχουν στρατολογηθεί έναντι αμοιβής.
Ο Ιβάν υποστηρίζει ότι τα δικά του κίνητρα είναι πολιτικά. Δηλώνει ότι ανήκε στην αντιπολίτευση της Ρωσίας και ότι αντιτίθεται στο καθεστώς Πούτιν.
Αυτό, ωστόσο, καθιστά ακόμη πιο δύσκολο να εξηγηθεί πώς καταφέρνει να κινείται χωρίς να συλλαμβάνεται, καθώς εκτιμάται ότι οι ρωσικές αρχές θα έπρεπε να παρακολουθούν στενά τις κινήσεις του.
Πώς μπορεί να εμπιστευτεί η Ουκρανία έναν Ρώσο πράκτορα;
Ένα από τα ερωτήματα που έθεσε ο Μάμον στον Ιβάν ήταν πώς μπορεί η ουκρανική υπηρεσία πληροφοριών να είναι βέβαιη ότι δεν πρόκειται για διπλό πράκτορα.
Ο δημοσιογράφος τον έπεισε να τον οδηγήσει σε μια απομονωμένη περιοχή της Γεωργίας, όπου θα μπορούσαν να συζητήσουν χωρίς τον φόβο ότι κάποιος τους παρακολουθεί.
Ο Ιβάν περιέγραψε τη διαδικασία που, σύμφωνα με τον ίδιο, ακολουθείται για τον έλεγχο των συνεργατών της ουκρανικής υπηρεσίας.
«Πηγαίνεις σε μια τρίτη χώρα, όπου σε συναντούν πράκτορες της Ουκρανίας και σε υποβάλλουν σε δοκιμές με ανιχνευτή ψεύδους», είπε.
Κατόπιν αιτήματος του Μάμον, ο Ιβάν τον έφερε σε επαφή με έναν από τους συνδέσμους του στη GUR.
Ο Ουκρανός αξιωματικός τηλεφώνησε αμέσως στον Ιβάν, χρησιμοποιώντας το μεγάφωνο, σε μια συνομιλία που φάνηκε να επιβεβαιώνει ότι οι δύο άνδρες είχαν επιχειρησιακή σχέση. Μίλησαν με κωδικοποιημένες αναφορές, χρησιμοποιώντας, μεταξύ άλλων, τη φράση «επισκευές στο σχολείο».
Ωστόσο, ούτε ο συγκεκριμένος αξιωματικός ήταν σε θέση να αποκλείσει το ενδεχόμενο ο Ιβάν να συνεργάζεται παράλληλα με τη ρωσική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB), είτε οικειοθελώς είτε υπό πίεση.
Ο Φόμα θεωρεί ότι το γεγονός πως ο Ιβάν μπορεί να ταξιδεύει ελεύθερα δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά.
«Υπάρχουν κάθε είδους κενά στη λειτουργία της χώρας. Αν τα γνωρίζεις ή αν είσαι απλώς τυχερός, μπορείς να περνάς μέσα από αυτά και να επιβιώνεις στο σύστημα. Σαν ποντίκι μέσα σε ένα κομμάτι τυρί», είπε στον Μάμον.
Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί ερωτήματα είναι ότι ο Ιβάν είχε μιλήσει στον δημοσιογράφο, περισσότερο από έναν χρόνο πριν από μια μεγάλης κλίμακας ουκρανική επίθεση με περισσότερα από 100 drones, για το ενδεχόμενο πλήγματος κατά στρατηγικών βομβαρδιστικών σε στρατιωτικά αεροδρόμια σε ολόκληρη τη Ρωσία. Δεν είχε, ωστόσο, αποκαλύψει πότε ή πού θα πραγματοποιούνταν η επίθεση.
Το στοιχείο αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι ο Ιβάν δεν συνεργάζεται με τη FSB, αλλά αποτελεί ένα από τα δεδομένα που εξετάζει το BBC στην προσπάθειά του να αξιολογήσει την αξιοπιστία των ισχυρισμών του.
«Ο φόβος είναι πάντα παρών»
Παρά τους κινδύνους, ο Ιβάν υποστηρίζει ότι εξακολουθεί να θεωρεί αναγκαία τη δράση του κατά του ρωσικού καθεστώτος. Η πιθανότητα να αποκαλυφθεί η ταυτότητά του παραμένει, ωστόσο, μια διαρκής απειλή.
Όταν ο Μάμον τον ρώτησε πώς καταφέρνει να ζει υπό αυτές τις συνθήκες, η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική για το περιβάλλον μέσα στο οποίο υποστηρίζει ότι δρα.
«Ο φόβος είναι πάντα παρών. Με ακολουθεί παντού. Ακόμη κι όταν δεν κάνεις τίποτα, φοβάσαι. Αυτή είναι η Ρωσία», είπε.
Παρά την αβεβαιότητα, εμφανίστηκε πεπεισμένος ότι η σημερινή κατάσταση δεν θα διαρκέσει για πάντα.
«Ο Πούτιν δεν θα ζήσει για πάντα», κατέληξε.
Μετάφραση/Επιμέλεια: Αντώνης Ζήβας
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
