Ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες ήλπιζαν ότι θα μπορούσαν να βρουν έναν «υπερήρωα» διαπραγματευτή, ικανό να αντιμετωπίσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Ντόναλντ Τραμπ, να εξασφαλίσει μια δίκαιη ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία και ταυτόχρονα να διαφυλάξει την ασφάλεια της ίδιας της ευρωπαϊκής ηπείρου, καθώς οι συνομιλίες για την κατάπαυση του πυρός επιταχύνονται.
Ωστόσο, μια τέτοια επιλογή δεν ήταν ποτέ ρεαλιστική.
Αυτή ήταν ήδη η εκτίμηση διπλωματών και αξιωματούχων που βρίσκονται κοντά στις διαβουλεύσεις, οι οποίοι μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, προκειμένου να σχολιάσουν την ευαίσθητη ειρηνευτική διαδικασία για την Ουκρανία, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το POLITICO.
Πρόκειται για μια διαδικασία που προκαλεί διχασμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ακόμη και πριν από την απόφαση της ΕΕ, την Παρασκευή, να αναθέσει την εκπροσώπησή της σε μια ομάδα χωρών και θεσμικών παραγόντων.
Η πίεση για τον ορισμό ενός εκπροσώπου που θα μιλούσε εξ ονόματος ολόκληρης της Ευρώπης ήταν κατανοητή. Η ιδέα να αναλάβει τα ηνία ένας ενιαίος και ευρέως σεβαστός ηγέτης στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στην επιθυμία να προβληθεί η ευρωπαϊκή ισχύς και ενότητα, αλλά και στην ανάγκη να καταστούν αποτελεσματικότερες οι διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία, τις ΗΠΑ και την Ουκρανία.
Ο ίδιος ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι ήθελε η Ευρώπη να αποφασίσει μέσα σε λίγες ημέρες ποιος θα την εκπροσωπούσε στις συνομιλίες. Άφησε, μάλιστα, να εννοηθεί ότι θα προτιμούσε να αναλάβει αυτόν τον ρόλο ένα και μόνο πρόσωπο, αποκαλύπτοντας ότι είχε ήδη κάποια προτίμηση, χωρίς ωστόσο να κατονομάσει τον υποψήφιο.
Η επιθυμία του δεν έγινε πραγματικότητα.
Αντίθετα, οι ηγέτες που συμμετείχαν στη σύνοδο κορυφής στο Δουβλίνο την Παρασκευή 13/11, αποφάσισαν ότι η λεγόμενη «Ε5», αποτελούμενη από τις τέσσερις μεγάλες χώρες της ΕΕ –Γερμανία, Γαλλία, Πολωνία και Ιταλία– και το Ηνωμένο Βασίλειο, μαζί με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, θα αναλάβει συλλογικά την προώθηση της ευρωπαϊκής προσπάθειας.
Τεχνικές συζητήσεις, όχι διαπραγματεύσεις κορυφής
Η αναζήτηση ενός κορυφαίου εκπροσώπου, ο οποίος θα εξασφάλιζε στην Ευρώπη θέση στο τραπέζι του επόμενου γύρου ειρηνευτικών συνομιλιών, είχε εξελιχθεί σε πολιτική εμμονή στις Βρυξέλλες. Στην προσπάθεια αυτή, ωστόσο, παραβλέφθηκαν τουλάχιστον δύο σημαντικές παράμετροι.
Η πρώτη είναι ότι οι διαπραγματεύσεις δεν βρίσκονται ακόμη σε επίπεδο ηγετών. Οι συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν αυτή την εβδομάδα στο Άμπου Ντάμπι ήταν τεχνικού χαρακτήρα και διεξήχθησαν μεταξύ ανώτερων αξιωματούχων. Οι βασικοί πολιτικοί πρωταγωνιστές, όπως ο Πούτιν και ο Ζελένσκι, δεν συμμετείχαν, πόσο μάλλον ο Τραμπ.
Η Ρωσία έστειλε έναν βοηθό του Κρεμλίνου για να ηγηθεί της αντιπροσωπείας της, ενώ η Ουκρανία ανέθεσε στον επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της να παρουσιάσει τις θέσεις του Κιέβου.
Εάν οι αξιωματούχοι αυτοί καταφέρουν να σημειώσουν πρόοδο προς την επίτευξη συμφωνίας, οι ηγέτες αναμφίβολα θα θελήσουν να εμπλακούν στη διαδικασία. Άλλωστε, αυτοί θα είναι τελικά εκείνοι που θα υπογράψουν οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία προκύψει.
Επιπλέον, δεν υπάρχει κανένας περιορισμός στον αριθμό των προέδρων και των πρωθυπουργών της ΕΕ που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε μια τέτοια συνάντηση, είτε ως υπογράφοντες είτε ως εγγυητές της τελικής συμφωνίας.
Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με την Ουκρανία και τους Αμερικανούς απεσταλμένους που μεσολαβούν στις συνομιλίες, είναι να συμμετάσχει η Ευρώπη στις συζητήσεις με τη Ρωσία, ακριβώς σε αυτό το τεχνικό επίπεδο.
«Η Ευρώπη δεν είναι υπερκράτος»
Η δεύτερη παράμετρος που παραγνώρισαν ορισμένα κράτη-μέλη και παράγοντες των Βρυξελλών είναι θεσμικής φύσης: υπάρχουν υπερβολικά πολλοί ευρωπαϊκοί φορείς με εξίσου σημαντικά, αλλά διαφορετικά μεταξύ τους, συμφέροντα και αρμοδιότητες. Αυτό καθιστά πρακτικά αδύνατη τη συγκέντρωση όλων των διαφορετικών πτυχών της διαπραγμάτευσης στα χέρια ενός και μόνο προσώπου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει τη δυνατότητα να διαπραγματευτεί τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.
Αυτή είναι μια απόφαση που ανήκει στα μέλη του ΝΑΤΟ και στις εθνικές κυβερνήσεις. Αντίστοιχα, όμως, το ΝΑΤΟ, το Παρίσι και το Βερολίνο δεν μπορούν να διαπραγματευτούν τις κυρώσεις της ΕΕ ή την ένταξη της Ουκρανίας στην Ένωση, καθώς τα ζητήματα αυτά εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Εξίσου μη ρεαλιστική είναι η ιδέα ότι η «Ε3» –οι μεγάλες οικονομικές και στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης, δηλαδή η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο– θα αποδέχονταν να αναθέσουν στην Επιτροπή, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ή στο ΝΑΤΟ τη διαχείριση όλων των ζητημάτων για λογαριασμό τους.
Όπως το έθεσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ: «Ο λόγος για τον οποίο η Ευρώπη δεν έχει βρει ούτε ένα πρόσωπο που να μπορεί να την εκπροσωπήσει στο σύνολό της είναι ότι η Ευρώπη δεν είναι υπερκράτος».
Στην περίπτωση των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία, τα ευρωπαϊκά συμφέροντα αφορούν πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά και χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία, καθώς και την Τουρκία και τη Μολδαβία, σημείωσε ο ίδιος διπλωμάτης.
«Ποιος μπορεί να υποσχεθεί ότι θα διαθέσει στρατεύματα στο πεδίο εκ μέρους της υπόλοιπης Ευρώπης; Ποιος μπορεί να προσφέρει δισεκατομμύρια σε χρηματοδότηση; Είναι δύσκολο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν ορισμένοι αξιωματούχοι που συμμετείχαν στη διαδικασία του Άμπου Ντάμπι ήταν ότι η Ευρώπη θα πρέπει να εκπροσωπείται από μια ομάδα, όπως έχει ήδη αποφασιστεί, ακόμη κι αν προς το παρόν η παρουσία της παραμένει ένα βήμα μακριά από την κύρια αίθουσα των διαπραγματεύσεων.
Τα διαφορετικά μέλη αυτής της ομάδας θα αναλάβουν διαφορετικά ζητήματα, ανάλογα με τις αρμοδιότητες και τα συμφέροντά τους.
Τι θέλει πραγματικά ο Πούτιν
Πέρα από το ζήτημα της εκπροσώπησης, παραμένει ανοιχτό και το ουσιαστικότερο ερώτημα: τι ακριβώς θα συζητηθεί και ποια θα είναι η κοινή θέση της ευρωπαϊκής ομάδας;
«Αυτό που πραγματικά λέμε είναι πιο σημαντικό από την ακριβή σύνθεση των ανθρώπων που βρίσκονται στην αίθουσα», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, καθ' οδόν προς τη συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών την Παρασκευή.
Ο λόγος για τον οποίο Αμερικανοί και Ουκρανοί αξιωματούχοι επιθυμούν τη συμμετοχή της Ευρώπης είναι ότι εκτιμούν πως η έναρξη μιας συζήτησης για την αναμόρφωση των δομών ασφαλείας της ευρωπαϊκής ηπείρου θα μπορούσε να οδηγήσει τη Ρωσία σε μια πιο συνεργατική στάση.
Ο επικεφαλής διαπραγματευτής της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, δήλωσε ότι το ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας αποτέλεσε το βασικό θέμα των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι αυτή την εβδομάδα.
«Η σύγκρουση στην Ουκρανία έδειξε ότι ολόκληρο το σύστημα ασφαλείας που λειτουργεί μετά τη Γιάλτα και το Πότσνταμ δεν λειτουργεί καλά και ότι στην Ουκρανία άνοιξε ένα απόστημα», ανέφερε.
Από την πλευρά της, η ουκρανική αντιπροσωπεία διαπίστωσε ότι η σκληρή στάση της Ρωσίας έγινε κάπως πιο διαλλακτική, όταν οι εκπρόσωποι της Μόσχας αντιλήφθηκαν ότι υπήρχε περιθώριο να συζητηθούν οι ευρύτερες απαιτήσεις τους για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ωστόσο, η ίδια η Ευρώπη δεν συμμετείχε σε αυτή τη συζήτηση.
Ο χρόνος και η σειρά των διαπραγματεύσεων
Το πρώτο ζήτημα που πρέπει να αποσαφηνιστεί είναι η σειρά με την οποία θα διεξαχθούν οι διαπραγματεύσεις. Το σημαντικότερο ερώτημα είναι πότε θα πρέπει οι Ευρωπαίοι να επιτρέψουν να τεθεί στο τραπέζι το ρωσικό αίτημα για αναθεώρηση της περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
Πρόκειται για ένα κρίσιμο και δυνητικά υπαρξιακό ζήτημα για τις ευρωπαϊκές χώρες. Είναι, άλλωστε, ένα θέμα στο οποίο κορυφαίοι αξιωματούχοι της ΕΕ σταθμίζουν ήδη με ιδιαίτερη προσοχή τις θέσεις τους.
Πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στις συνομιλίες εκτιμούν ότι μπορεί να βρεθεί ένας έξυπνος τρόπος ώστε να προσφερθεί στη Ρωσία η δυνατότητα συζήτησης για την περιφερειακή ασφάλεια, μέσα από μια προσεκτικά σχεδιασμένη αλληλουχία των διαπραγματεύσεων, χωρίς όμως το συγκεκριμένο ζήτημα να συνδεθεί πλήρως με την τελική ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία.
Ωστόσο, διαφορετικοί εκπρόσωποι της ΕΕ διατυπώνουν διαφορετικές απόψεις για το πώς θα πρέπει να οργανωθεί αυτή η διαδικασία. Μια κατάσταση που μπορεί είτε να αποτελεί ένδειξη μιας έξυπνης διαπραγματευτικής στρατηγικής είτε να αποκαλύπτει τη συνεχιζόμενη έλλειψη συντονισμού στο εσωτερικό της Ευρώπης.
Η Κάγια Κάλας, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, υποστήριξε ότι δεν θα πρέπει να υπάρξει συζήτηση για την ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης –όπως οι ρυθμίσεις του ΝΑΤΟ, οι αναπτύξεις στρατευμάτων και οι μηχανισμοί διαβούλευσης με τη Ρωσία– προτού οριστικοποιηθεί η ειρηνευτική συμφωνία.
Στο Άμπου Ντάμπι, ωστόσο, αξιωματούχοι της ΕΕ έδειξαν πρόθυμοι να επιτρέψουν την παράλληλη διεξαγωγή των συνομιλιών, ώστε η ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία και η συζήτηση για τις μελλοντικές δομές ασφαλείας της Ευρώπης να προχωρήσουν ταυτόχρονα.
Οι αξιωματούχοι στις εθνικές πρωτεύουσες συμφωνούν, επίσης, ότι η σωστή «αλληλουχία» των διαπραγματεύσεων σε αυτό το στάδιο είναι καθοριστικής σημασίας. Στο παρασκήνιο, διαφορετικές χώρες και πολιτικές ομάδες διατηρούν αποκλίνουσες απόψεις για τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθηθεί, ενώ εξακολουθούν να προβληματίζονται και για το κατά πόσο είναι σωστό να υπάρξει απευθείας συνεργασία με τον Πούτιν.
Και, φυσικά, το ζήτημα της συμμετοχής της Ευρώπης στις συνομιλίες εξακολουθεί να προκαλεί αντιπαραθέσεις. Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι δήλωσαν το βράδυ της Πέμπτης ότι ο Πούτιν είχε συμφωνήσει να επιτρέψει τη συμμετοχή της Ευρώπης στις διαπραγματεύσεις. Το Κρεμλίνο, ωστόσο, αμφισβήτησε τον ισχυρισμό αυτό την Παρασκευή.
Μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι αυτή την εβδομάδα, ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ και ανώτερος Αμερικανός απεσταλμένος, αναγνώρισε τις δύο βασικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η διαδικασία.
«Εάν η Ευρώπη μπορούσε να ορίσει ένα πρόσωπο για να μιλήσει εξ ονόματός της, αυτό θα ήταν μεγαλύτερο επίτευγμα από το να πείσουμε τους Ρώσους να την συμπεριλάβουν στις διαπραγματεύσεις», δήλωσε.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
