Η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Ουκρανίας αναμένεται να αποφασίσει αυτή την εβδομάδα εάν θα στηρίξει μια αμφιλεγόμενη πρόταση για την απαγόρευση της χρήσης της ρωσικής γλώσσας στις τέχνες.
Η πρόταση, που εξετάζεται από το δημοτικό συμβούλιο της Οδησσού, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, αποσκοπεί στην επέκταση των υφιστάμενων περιορισμών που προβλέπει η εθνική νομοθεσία για τη χρήση της ρωσικής γλώσσας, όπως αναφέρει το BBC.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Οδησσός είναι σε μεγάλο βαθμό ρωσόφωνη.
Η προτεινόμενη απαγόρευση, ωστόσο, θα αφορά αποκλειστικά τους δημόσιους χώρους, ενώ η καθημερινή χρήση των ρωσικών από τους πολίτες θα παραμείνει ανεπηρέαστη.
Για εκατομμύρια Ουκρανούς, τα ρωσικά είναι η μητρική τους γλώσσα, μεταξύ αυτών και για πολλούς στρατιώτες που υπερασπίζονται τη χώρα στον πόλεμο με τη Ρωσία.
Τα ουκρανικά, ωστόσο, είναι η μοναδική επίσημη κρατική γλώσσα και χρησιμοποιούνται από την πλειονότητα του πληθυσμού, ενώ ορισμένοι θεωρούν τη ρωσική γλώσσα εργαλείο άσκησης ρωσικής επιρροής.
Τι προβλέπει η πρόταση
Η πρόταση στην Οδησσό, η οποία αποτελεί σχεδόν καθημερινά στόχο ρωσικών επιθέσεων με drones και πυραύλους, προβλέπει την πλήρη διακοπή της παρουσίας περιεχομένου στη ρωσική γλώσσα στη μουσική και τη λογοτεχνία σε δρόμους, πάρκα, δημόσιους φορείς, καθώς και σε κρατικούς χώρους τέχνης και ψυχαγωγίας.
Παράλληλα, θα συνιστά την υιοθέτηση αντίστοιχων περιορισμών και σε ιδιωτικούς χώρους.
Σε μια πόλη που έχει συνδεθεί στενά με Ρώσους και ρωσόφωνους συγγραφείς και μουσικούς, η πρωτοβουλία έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.
Οι περιορισμοί θα επεκταθούν ακόμη και σε παλιά τραγούδια της Οδησσού, πολλά από τα οποία είναι γνωστά σχεδόν σε ολόκληρη την πρώην Σοβιετική Ένωση. Παράλληλα, όλα τα βιβλία στη ρωσική γλώσσα θα απομακρυνθούν από τις δημόσιες βιβλιοθήκες. Προς το παρόν μπορούν να παραμένουν στις συλλογές, αλλά όχι σε εμφανή σημεία.
«Η ρωσική γλώσσα είναι όπλο της Ρωσίας και πρέπει να προσπαθήσουμε να το αντιμετωπίσουμε», λέει ο δικηγόρος της Οδησσού Άρτεμ Καρτάσοφ, ο οποίος έχει συμβουλεύσει τις τοπικές αρχές σχετικά με ένα επίσημο πρόγραμμα «αποαποικιοποίησης» της πόλης από την ιστορική ρωσική κληρονομιά της.
«Μέσω της ρωσόφωνης μουσικής και άλλων στοιχείων, οι Ρώσοι προσπαθούν να υπονομεύσουν την ουκρανική ταυτότητα και επιρροή, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων, επειδή μεγαλώνουν σε ένα ρωσόφωνο περιβάλλον», υποστηρίζει.
«Τα ρωσικά δεν είναι μόνο η γλώσσα του Πούτιν»
Από την άλλη πλευρά, ο κωμικός ηθοποιός Μπόρις Μπάρσκι, ένας από τους γνωστότερους καλλιτέχνες της Οδησσού, υποστηρίζει: «Τα ρωσικά δεν είναι [μόνο] η γλώσσα του Πούτιν, είναι η γλώσσα [συγγραφέων όπως] ο Ντοστογιέφσκι και ο Μπουλγκάκοφ».
«Ποιος ωφελείται όταν στρέφονται άνθρωποι εναντίον άλλων ανθρώπων που αγαπούν την Ουκρανία εξίσου βαθιά, απλώς την αγαπούν σε διαφορετική γλώσσα; Μόνο ο Πούτιν ωφελείται από αυτό», λέει.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει επανειλημμένα επικαλεστεί αυτό που ψευδώς περιγράφει ως καταστολή της ρωσόφωνης μειονότητας στην Ουκρανία, παρουσιάζοντάς το ως μία από τις δικαιολογίες για την εισβολή στη χώρα.
Τα ρωσικά και τα ουκρανικά είναι στενά συγγενείς γλώσσες, αλλά διαφέρουν σε αρκετά σημεία. Πολλοί Ουκρανοί χρησιμοποιούν ένα μείγμα των δύο, γνωστό ως «σουρζίκ».
Τα ρωσικά είναι η μητρική γλώσσα του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος τα χρησιμοποιούσε συχνά κατά την προεκλογική του εκστρατεία, αλλά έκτοτε χρησιμοποιεί δημόσια αποκλειστικά τα ουκρανικά.
Οι περιορισμοί της ουκρανικής νομοθεσίας
Νόμος του 2019 προβλέπει τη χρήση της ουκρανικής σε πολλές δημόσιες και επαγγελματικές δραστηριότητες, μεταξύ άλλων στην εκπαίδευση, στις δημόσιες υπηρεσίες και στην εξυπηρέτηση πελατών.
Οι εργαζόμενοι που έρχονται σε επαφή με το κοινό, μεταξύ άλλων σερβιτόροι, υπάλληλοι καταστημάτων και γιατροί, οφείλουν να απευθύνονται αρχικά στους πελάτες ή τους ασθενείς στα ουκρανικά. Στη συνέχεια μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα ρωσικά, εφόσον αυτό ζητηθεί από τον πελάτη ή τον ασθενή.
Το Θέατρο Μασκών της Οδησσού, το οποίο διευθύνει ο Μπάρσκι, έχει επιβληθεί πρόστιμο για παραβιάσεις της σχετικής νομοθεσίας, μεταξύ άλλων για τη χρήση ρωσικών σε διαφημιστικό υλικό.
Σε μεταγενέστερη επιθεώρηση διαπιστώθηκαν και άλλες παραβάσεις, όπως μια πινακίδα καφέ στην οποία αναγραφόταν η ρωσική λέξη για τον καφέ.
«Αυτό δεν είναι καν σαν τον Όργουελ ή τον Κάφκα. Είναι απλώς τρέλα», λέει ο ίδιος.
Ο Μπάρσκι έχει καταφέρει να συνεχίσει να ανεβάζει παραστάσεις στα ρωσικά, καθώς το θέατρό του είναι ιδιωτικό.
Η νέα πρόταση για τη γλώσσα, αντίστοιχη με μέτρα που εφαρμόζονται ήδη στο Κίεβο και σε ορισμένες άλλες πόλεις, θα καλεί αλλά δεν θα υποχρεώνει ιδιωτικούς χώρους, όπως καταστήματα και καφετέριες, να υιοθετήσουν τους ίδιους περιορισμούς.
Η διορισμένη από το κράτος γλωσσική επίτροπος της Οδησσού, Άννα Νέρους, η οποία πραγματοποιεί ελέγχους σε εγκαταστάσεις για πιθανές παραβιάσεις της νομοθεσίας, εκτιμά ότι, εάν η πρόταση εγκριθεί, θα ασκήσει πίεση στις επιχειρήσεις να συμμορφωθούν.
«Όλες οι επιχειρήσεις αλληλεπιδρούν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με την τοπική αυτοδιοίκηση», δήλωσε στο BBC.
«Ενοικιάζουν χώρους, χρειάζονται άδειες για διαφημίσεις και ούτω καθεξής. Επομένως, για πολλές οντότητες είναι σημαντικό να συμμορφώνονται με μια απόφαση του συμβουλίου, ακόμη και αν δεν προβλέπονται κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση».
Τι ισχύει για τη ρωσική μουσική
Η δημόσια αναπαραγωγή τραγουδιών Ρώσων καλλιτεχνών είναι ήδη παράνομη σε ολόκληρη την Ουκρανία, με εξαιρέσεις για ορισμένους καλλιτέχνες που έχουν καταδικάσει δημόσια τον πόλεμο. Ωστόσο, τραγούδια στη ρωσική γλώσσα που έχουν γραφτεί ή ερμηνευτεί από Ουκρανούς καλλιτέχνες εξακολουθούν να επιτρέπονται.
Με βάση τη νέα πρόταση, όμως, θα απαγορευτούν και αυτά στους δημόσιους χώρους.
Η Άννα Νέρους διευκρίνισε ότι αυτό δεν θα επηρέαζε, για παράδειγμα, κάποιον που γιορτάζει τα γενέθλιά του μιλώντας ρωσικά σε έναν ιδιωτικό χώρο εστιατορίου, εφόσον η συζήτηση δεν ακούγεται έξω από αυτόν.
«Αλλά στους δρόμους, το να ακούει κανείς τη ρωσική γλώσσα μπορεί να αποτελέσει πραγματικό έναυσμα, για παράδειγμα για πρώην αιχμαλώτους πολέμου και ανθρώπους που έχουν έρθει από κατεχόμενα εδάφη», είπε.
Η στροφή πολλών ρωσόφωνων στα ουκρανικά
Πολλοί ρωσόφωνοι στην Ουκρανία έχουν στραφεί στη χρήση των ουκρανικών τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας το 2022.
Η φωτογράφος Ναταλία Μιχαϊλένκο έκανε αυτή τη μετάβαση ακόμη νωρίτερα. Έχει οργανώσει περιηγήσεις στην Οδησσό, αναδεικνύοντας στοιχεία της ιστορίας της πόλης που δεν συνδέονται με τη Ρωσία.
Μεταξύ αυτών είναι αξιοθέατα όπως ένα κοζάκικο νεκροταφείο που χρονολογείται πριν από το 1794. Εκείνη ήταν η χρονιά κατά την οποία η Ρωσίδα αυτοκράτειρα Αικατερίνη η Μεγάλη ίδρυσε την πόλη, αν και η συγκεκριμένη ιστορική εκδοχή έχει αμφισβητηθεί έντονα τα τελευταία χρόνια.
Το άγαλμα της Αικατερίνης αφαιρέθηκε από κεντρική πλατεία της Οδησσού μετά από ψηφοφορία του δημοτικού συμβουλίου το 2022, ενώ δρόμοι της πόλης έχουν μετονομαστεί προς τιμήν Ουκρανών συγγραφέων και ακτιβιστών.
«Πρέπει να καταλάβουμε ότι ήμασταν αποικία», είπε η Μιχαϊλένκο. «Και αυτοί οι νόμοι [για τη γλώσσα] είναι πολύ σημαντικοί. Καταλαβαίνω ότι ίσως μερικές φορές δεν είναι δημοκρατικοί. Αλλά χωρίς αυτούς, δεν θα υπάρξει μια κανονική Ουκρανία στο μέλλον».
Οι αντιδράσεις και το ζήτημα της ελευθερίας
Η ανθρωπολόγος Αναστασία Πιλιάφσκι, μέλος της ομάδας «Ουκρανική Κοσμόπολις», η οποία έχει ως στόχο την υπεράσπιση της ελευθερίας της σκέψης και της έκφρασης, εκτιμά ότι οι ρωσόφωνοι αισθάνονται πως αντιμετωπίζονται ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας και στερούνται μέρος της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.
«Στην Ουκρανία, η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων καταλαβαίνει τόσο τα ρωσικά όσο και τα ουκρανικά.
Επομένως, το ζήτημα δεν αφορά στην πραγματικότητα τη γλώσσα, αλλά την ελευθερία», είπε.
«Η Ουκρανία αγωνίζεται για την ελευθερία. Το νόημα αυτού του πολέμου δεν είναι να βρίσκεται υπό αυταρχική διακυβέρνηση. Αυτό έχει να προσφέρει η Ρωσία. Έτσι, όταν επιβάλλονται πρόστιμα ή υπάρχει απειλή απόλυσης [για παραβίαση των γλωσσικών νόμων], οι άνθρωποι αρχίζουν να αναρωτιούνται: για τι αγωνιζόμαστε;»
Δεν είναι σαφές πόση υποστήριξη διαθέτει η πρόταση για τους νέους γλωσσικούς περιορισμούς. Σε αυτήν αντιτίθεται μια ομάδα συμβούλων με σημαντική επιρροή, οι οποίοι συνδέονται με τον πρώην δήμαρχο της Οδησσού, Χενάντι Τρουχάνοφ.
Σε εθνικό επίπεδο, δημοσκόπηση του 2022 έδειξε ότι το 80% των Ουκρανών υποστήριζε την κυριαρχία της ουκρανικής γλώσσας σε «όλους τους τομείς της επικοινωνίας».
Ωστόσο, πιο πρόσφατη έρευνα μεταξύ μαθητών στο Κίεβο διαπίστωσε ότι το 82% επέλεγε να μιλά ρωσικά κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων, παρότι τα ουκρανικά είναι υποχρεωτικά μέσα στις τάξεις.
Ο καθηγητής φυσικής που βρέθηκε στη μέση της διαμάχης
Ένας ακόμη γνωστός κάτοικος της Οδησσού που βρέθηκε στο επίκεντρο της γλωσσικής διαμάχης είναι ο Πάβλο Βίκτορ, καθηγητής φυσικής, τα διαδικτυακά μαθήματα του οποίου έχουν παρακολουθήσει εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο.
Ακτιβιστές υπέρ της ουκρανικής γλώσσας τον επέκριναν επειδή δημοσίευσε τα βίντεό του στα ρωσικά, τη μητρική του γλώσσα, αν και στη συνέχεια τα μετέφρασε στα ουκρανικά.
Αργότερα δέχθηκε νέες επικρίσεις επειδή δήλωσε ότι μιλούσε στα ρωσικά σε φοβισμένα παιδιά κατά τη διάρκεια πυραυλικών επιθέσεων, όταν αυτή ήταν η γλώσσα που εκείνα προτιμούσαν.
Ο Βίκτορ επιχειρεί να χαμηλώσει τους τόνους, επισημαίνοντας ότι σήμερα περίπου το 10% του πληθυσμού της Οδησσού μιλά ουκρανικά στους δρόμους.
«Αλλά αν περιμένουμε 50 χρόνια, ίσως το 90% να μιλά ουκρανικά», λέει.
«Η ουκρανοποίηση πρέπει να είναι ευγενική και ήπια... όχι να προσπαθούμε να πείσουμε τα παιδιά να περάσουν από τα ρωσικά στα ουκρανικά, αλλά να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον στο οποίο θα θέλουν να το κάνουν. Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος. Και ελπίζω ότι σταδιακά θα κινηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.