Στα πέντε χρόνια που έχουν περάσει από τη χαοτική αποχώρηση των ΗΠΑ από την Καμπούλ και την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, το Αφγανιστάν έχει μετατραπεί σε ένα από τα μέρη όπου επικρατούν οι χειρότερες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανθρωπιστικής βοήθειας παγκοσμίως, σύμφωνα με το CNN.
Το Αφγανιστάν και ο λαός του, που κάποτε κατείχαν κεντρική θέση στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ - με τους Αμερικανούς φορολογούμενους να επιβαρύνονται με το κόστος των 2,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων για τον 20ετή πόλεμο στην περιοχή -, έχουν σε μεγάλο βαθμό βγει από το πεδίο της παγκόσμιας προσοχής, παρά τη σύγκλιση ανθρωπογενών και φυσικών κρίσεων που έχουν οδηγήσει εκατομμύρια παιδιά στην πείνα και έχουν στερήσει τις γυναίκες και τα κορίτσια από τα πιο θεμελιώδη δικαιώματά τους.
Η ανθρωπιστική βοήθεια προς το Αφγανιστάν – την οποία χρειάζεται περίπου το 45% του πληθυσμού – έχει μειωθεί δραματικά από τους διεθνείς δωρητές από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, με τις γυναίκες και τα κορίτσια να υφίστανται τις μεγαλύτερες επιπτώσεις από αυτές τις περικοπές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που κάποτε ήταν ο κορυφαίος πάροχος βοήθειας προς το Αφγανιστάν, δεν συγκαταλέγονται πλέον ούτε καν στις πέντε πρώτες χώρες-δωρητές.
Η κατακόρυφη πτώση της βοήθειας συμβαίνει την ώρα που οι Ταλιμπάν εξαπολύουν συνεχή επίθεση στα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών, υπονομεύοντας τις νομικές προστασίες και στερώντας συστηματικά την αυτοδιάθεσή τους, στο πλαίσιο ενός συστήματος που οι ειδικοί έχουν περιγράψει ως «φυλετικό απαρτχάιντ». Οι προσπάθειές τους έχουν καταφέρει να εξαφανίσουν το ήμισυ του πληθυσμού από τη δημόσια ζωή και να μετατρέψουν το Αφγανιστάν σε ένα από τα πιο επικίνδυνα μέρη στον κόσμο για μια γυναίκα.
«Για να το πω πολύ ωμά, είναι κόλαση αν είσαι γυναίκα στο Αφγανιστάν», δήλωσε την Πέμπτη στο CNN ο Τζον Σόπκο, πρώην Ειδικός Γενικός Επιθεωρητής για την Ανασυγκρότηση του Αφγανιστάν.
«Και δεν βλέπω τη διεθνή κοινότητα, σίγουρα δεν βλέπω αυτή την κυβέρνηση – την κυβέρνηση Τραμπ – να κάνει τίποτα, απολύτως τίποτα γι’ αυτό. Αν μη τι άλλο, δημιουργούν ακόμα μεγαλύτερο χάος για τους φτωχούς ανθρώπους του Αφγανιστάν», πρόσθεσε ο Σόπκο, αναφερόμενος στον τερματισμό από τον πρόεδρο των ΗΠΑ σχεδόν όλων των προγραμμάτων ανθρωπιστικής βοήθειας και ανάπτυξης της USAID στο Αφγανιστάν στις αρχές του 2025, απόφαση που έκοψε περισσότερα από 1,7 δισεκατομμύρια δολάρια προγραμματισμένης βοήθειας.
Το Αφγανιστάν είναι πλέον η μόνη χώρα στον κόσμο όπου απαγορεύεται στις κοπέλες να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους μετά την έκτη τάξη. Η απαγόρευση ισχύει εδώ και τόσο καιρό, που μια ολόκληρη γενιά κοριτσιών έχει περάσει την εφηβεία της χωρίς να έχει πατήσει το πόδι της σε αίθουσα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Η UNESCO εκτιμά ότι 2,4 εκατομμύρια κορίτσια δεν έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση αυτή τη στιγμή.
Επιπλέον, στις γυναίκες έχει απαγορευτεί η πρόσβαση στις περισσότερες θέσεις εργασίας, υποχρεώνονται να καλύπτουν τα πρόσωπά τους σε δημόσιους χώρους και δεν επιτρέπεται να ταξιδεύουν σε μεγάλες αποστάσεις χωρίς τη συνοδεία άνδρα.
Η UN Women αναφέρει ότι το ήμισυ των Αφγανών γυναικών βγαίνει πλέον από το σπίτι μόνο μία ή δύο φορές το μήνα, μια απομόνωση που οδηγεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης όσον αφορά την ψυχική υγεία. Επτά στις δέκα γυναίκες περιγράφουν πλέον την ψυχική τους υγεία ως «κακή» ή «πολύ κακή», ανέφερε ο οργανισμός.
Η Μαχμπούμπα Σεράτζ, μία από τις λίγες Αφγανές ακτιβίστριες που παρέμειναν στην Καμπούλ μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, δήλωσε την Πέμπτη στο CNN ότι σκέφτεται να εγκαταλείψει τη χώρα λόγω της ραγδαία επιδεινούμενης κατάστασης για τις γυναίκες.
«Δεν μπορώ να συνεχίσω να εργάζομαι με αυτόν τον τρόπο, γιατί δεν κατάφερα να βοηθήσω καμία από τις Αφγανές γυναίκες που με είχαν ανάγκη. Δεν μπόρεσα να το κάνω, γιατί κανείς δεν μου το επιτρέπει. Και οι γυναίκες… έχουν στερηθεί όλα τα δικαιώματά τους. Και αν κάποιος πει κάτι γι’ αυτό, εμείς φταίμε. Δεν πρέπει να το λέμε, αλλά αυτό ακριβώς έχει συμβεί», είπε η Σεράτζ.
Εν τω μεταξύ, η βία κατά των γυναικών έχει ουσιαστικά νομιμοποιηθεί από το νόμο. Τον Μάρτιο, οι Ταλιμπάν εξέδωσαν διάταγμα που επιτρέπει στους άνδρες να χτυπούν τις συζύγους τους, αρκεί να μην τους σπάσουν κόκαλα ή να μην τους αφήσουν ορατά, μόνιμα τραύματα.
Ένα άλλο διάταγμα καθιστά σημαντικά πιο δύσκολο για τις γυναίκες να διαλύσουν τον γάμο τους, ενώ ταυτόχρονα καταργεί το ελάχιστο νόμιμο όριο ηλικίας για τον γάμο, το οποίο ήταν τα 16 έτη. Εμπειρογνώμονες σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη Διεθνή Αμνηστία και την Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού προειδοποιούν ότι το διάταγμα νομιμοποιεί τους παιδικούς γάμους, ο αριθμός των οποίων αυξάνεται σταθερά από τότε που οι Ταλιμπάν ανέκτησαν την εξουσία.
Η καταστολή αυτή εξελίσσεται παράλληλα με τις δραστικές περικοπές στην ανθρωπιστική βοήθεια, καθώς η συνολική χρηματοδότηση για ανθρωπιστική βοήθεια προς το Αφγανιστάν έχει μειωθεί κατά σχεδόν 70% από το 2022.
Η UN Women εκτιμά ότι περισσότερες από 10,7 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια στο Αφγανιστάν εξαρτώνται από την ανθρωπιστική βοήθεια. Περισσότερες από τις μισές οργανώσεις υπό γυναικεία ηγεσία, που συμμετείχαν πρόσφατα σε έρευνα του ΟΗΕ, αναμένουν να κλείσουν ή να αναστείλουν τις δραστηριότητές τους εντός του επόμενου έτους λόγω των περικοπών. Μια οργάνωση που δραστηριοποιείται στο βόρειο Αφγανιστάν, η οποία ζήτησε να παραμείνει ανώνυμη, δήλωσε στο CNN ότι λειτουργεί πλέον σε «περιορισμένη κλίμακα», ενώ η ικανότητά της να συνεχίσει να λειτουργεί βρίσκεται «σε σοβαρό κίνδυνο».
Τα παιδιά πληρώνουν το τίμημα μαζί με τις μητέρες τους.
Ένα στα δέκα παιδιά στο Αφγανιστάν υποφέρει από οξύ υποσιτισμό, σύμφωνα με έκθεση που έδωσε στη δημοσιότητα αυτή την εβδομάδα η οργάνωση Save the Children. Η οξεία υποθρεψία, η πιο απειλητική για τη ζωή μορφή υποσιτισμού, βρίσκεται σε έξαρση. Σύμφωνα με τη UNICEF, εκτιμάται ότι περισσότερα από έντεκα εκατομμύρια παιδιά θα χρειαστούν ανθρωπιστική βοήθεια φέτος, αλλά σχεδόν 600 υγειονομικές εγκαταστάσεις έχουν κλείσει λόγω των περικοπών.
Σε μια δυσπρόσιτη περιοχή στο βόρειο Αφγανιστάν, η «Save the Children» είναι ο μόνος πάροχος υγειονομικής περίθαλψης για 10.000 άτομα.
Η ανθρωπιστική παρέμβαση από μόνη της δεν αρκεί για να βελτιώσει αυτή την τραγική κατάσταση. Η οικονομία του Αφγανιστάν προσφέρει ελάχιστη βοήθεια στις γυναίκες και τις οικογένειες.
Κατά τη διάρκεια των ετών της κατοχής από τις ΗΠΑ και τις συμμαχικές δυνάμεις, ένα μεγάλο μέρος των αγροτικών νοικοκυριών βασιζόταν στο όπιο για το εισόδημά του, ακόμη και ενώ η Ουάσιγκτον ξόδεψε σχεδόν 9 δισεκατομμύρια δολάρια σε διάστημα δύο δεκαετιών για μια πολιτική καταπολέμησης των ναρκωτικών που – κατά παράδοξο τρόπο – συνέβαλε στο να γεμίσουν οι τσέπες των Ταλιμπάν, να εδραιωθεί περαιτέρω η οικονομία τους που βασίζεται στα ναρκωτικά και, σε ορισμένες περιοχές, να ενισχυθεί η υποστήριξη προς τους αντάρτες. Η εκστρατεία αυτή έχει επανειλημμένα χαρακτηριστεί ως αποτυχία.
Αυτός είναι ένας τομέας στον οποίο η διακυβέρνηση των Ταλιμπάν σημειώνει επιτυχία. Από την απαγόρευση της καλλιέργειας παπαρούνας το 2022, η παραγωγή οπίου έχει μειωθεί κατά περίπου 95%, κάτι που το UNODC και άλλοι εμπειρογνώμονες χαρακτηρίζουν ως μία από τις πιο δραστικές μειώσεις στην παραγωγή παράνομων ναρκωτικών στη σύγχρονη ιστορία. Η απαγόρευση, ωστόσο, εξάλειψε μια καλλιέργεια που παρείχε ένα μεγάλο μέρος του εισοδήματος των αγροτικών περιοχών, χωρίς να προσφέρει πραγματικές εναλλακτικές πηγές διαβίωσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω της βίας. Ο ΟΗΕ προειδοποιεί πλέον για ένα νέο πρόβλημα που καλύπτει αυτό το κενό: τη διακίνηση και την παραγωγή συνθετικών ναρκωτικών όπως οι μεθαμφεταμίνες.
Πριν από το 2021, η ξένη βοήθεια χρηματοδοτούσε περίπου τα τρία τέταρτα των δημόσιων δαπανών. Τα χρήματα αυτά έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαφανιστεί, ενώ δισεκατομμύρια από τα αποθέματα της κεντρικής τράπεζας παραμένουν δεσμευμένα από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους λόγω του ιστορικού των Ταλιμπάν σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η αποδέσμευση αυτών των περιουσιακών στοιχείων αποτελεί ένα από τα κύρια διαπραγματευτικά ατού στις συνομιλίες με τις δυτικές κυβερνήσεις, με την απαγόρευση της εκπαίδευσης των κοριτσιών να αποτελεί βασικό σημείο διαφωνίας – πράγμα που σημαίνει ότι τα ίδια τα χρήματα που κάποτε χρηματοδοτούσαν αυτή την εκπαίδευση τώρα παρακρατούνται, σε μια προσπάθεια να αποκατασταθεί.
Τίποτα από όλα αυτά δεν έχει αλλάξει τη στάση των Ταλιμπάν απέναντι στις γυναίκες ή τη σχέση τους με τον έξω κόσμο. Το 2025, το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ κατάργησε τις αμοιβές πολλών εκατομμυρίων δολαρίων που είχε προσφέρει για τη σύλληψη αρκετών βασικών ηγετών των Ταλιμπάν, οι οποίοι είχαν αναλάβει προσωρινά κορυφαίες θέσεις στην αφγανική κυβέρνηση.
Αν και το Αφγανιστάν υπό την εξουσία των Ταλιμπάν δεν έχει μετατραπεί στο καταφύγιο τρομοκρατών που πολλοί φοβούνταν το 2021, ούτε έχει καταρρεύσει, όπως είχαν αρχικά προβλέψει ορισμένοι αναλυτές, οι αδύναμοι θεσμοί και η επιδεινούμενη φτώχεια έχουν δημιουργήσει εστίες αναρχίας όπου ομάδες όπως το ISIS-K και η Αλ Κάιντα παραμένουν ενεργές.
Και ενώ καμία χώρα δεν έχει ομαλοποιήσει πλήρως τις σχέσεις της με τους Ταλιμπάν, η Ρωσία αναγνώρισε επίσημα την κυβέρνησή τους πέρυσι. Η Κίνα, η οποία διόρισε πρέσβη στην κυβέρνηση των Ταλιμπάν τον Δεκέμβριο του 2023, έχει εμβαθύνει τους οικονομικούς της δεσμούς, με κινεζικές εταιρείες να αναδεικνύονται σε σημαντικούς παράγοντες στην εξόρυξη πετρελαίου, χαλκού και λιθίου στο Αφγανιστάν.
Η πείνα, οι ασθένειες που μπορούν να προληφθούν και η νομιμοποιημένη βία καθορίζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων στο Αφγανιστάν.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.