Του Αντώνη Ζήβα
Μια πρωτοφανής επιχείρηση κατά της παράνομης εξόρυξης χρυσού στη Γουινέα έχει προκαλέσει μεγάλη ανθρωπιστική κρίση στη Δυτική Αφρική, με περίπου 160.000 ανθρώπους να καταγράφονται στο γειτονικό Μάλι μέσα σε λίγες ημέρες, μετά την απομάκρυνσή τους από τις μεταλλευτικές περιοχές της χώρας.
Η επιχείρηση των αρχών στην περιοχή Σιγκιρί, στα βορειοανατολικά της Γουινέας, συνοδεύτηκε από μαζικές συλλήψεις, απελάσεις και αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ χρυσωρύχων και δυνάμεων ασφαλείας.
Τουλάχιστον 10 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 13 τραυματίστηκαν στα επεισόδια της 11ης Νοεμβρίου, σύμφωνα με τον επίσημο απολογισμό της κυβέρνησης.
Η κρίση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη Γουινέα. Το Μάλι βρέθηκε αντιμέτωπο με την ξαφνική άφιξη δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων, πολλοί από τους οποίους δεν είχαν χρήματα, στέγη ή δυνατότητα να επιστρέψουν άμεσα στις χώρες καταγωγής τους.
Οι περισσότεροι προέρχονται από το Μπουρκίνα Φάσο και το Μάλι, ενώ ανάμεσα στους μετακινούμενους βρίσκονται επίσης γυναίκες και παιδιά.
Πίσω από την επιχείρηση καταστολής βρίσκεται μια ευρύτερη προσπάθεια της κυβέρνησης του προέδρου Μαμαντί Ντουμπουγιά να περιορίσει την ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στην παραγωγή, επεξεργασία και εξαγωγή του χρυσού της χώρας.
160.000 άνθρωποι στο Μάλι μέσα σε λίγες ημέρες
Η έκταση των μετακινήσεων αποτυπώνεται στα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Σύμφωνα με την ενημέρωση της 10ης Νοεμβρίου, με δεδομένα έως τις 9 Νοεμβρίου, περίπου 160.000 άνθρωποι είχαν καταγραφεί στο έδαφος του Μάλι μετά τις επιχειρήσεις στη Γουινέα.
Από αυτούς, περίπου 100.000 βρίσκονταν στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας Μπαμακό και άλλοι 60.000 στην παραμεθόρια περιοχή Κουρεμαλέ. Οι αρχές είχαν αναφέρει τότε έξι θανάτους, ενώ 413 άνθρωποι είχαν χρειαστεί ιατρική περίθαλψη σε δομές υγείας της Μπαμακό.
Ο ΠΟΥ προειδοποίησε για τους κινδύνους που δημιουργούν ο υπερπληθυσμός στους προσωρινούς χώρους υποδοχής, η έλλειψη κατάλληλου καταλύματος, η περιορισμένη πρόσβαση σε πόσιμο νερό και οι αυξημένες ανάγκες των υγειονομικών υπηρεσιών.
Οι συνθήκες αυτές αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαρροϊκών και αναπνευστικών νοσημάτων, αφυδάτωσης, υποσιτισμού και ψυχοκοινωνικών προβλημάτων. Ανάμεσα στους ανθρώπους που έφτασαν στο Μάλι βρίσκονται έφηβοι, νεαροί ενήλικες, γυναίκες και παιδιά, δηλαδή ομάδες που είναι ιδιαίτερα ευάλωτες όταν χάνουν ξαφνικά την πρόσβαση σε εργασία, στέγη και βασικές υπηρεσίες.
Η κατάσταση παρέμενε κρίσιμη και τις επόμενες ημέρες.
Σύμφωνα με στοιχεία των αρχών διαχείρισης κρίσεων του Μάλι που μετέδωσε το bne IntelliNews, έως τις 16 Νοεμβρίου είχαν μεταφερθεί προς τις περιοχές καταγωγής τους 79.044 άνθρωποι, με τη βοήθεια εκατοντάδων οχημάτων. Την ίδια στιγμή, ο αριθμός των θανάτων μεταξύ των μετακινούμενων είχε αυξηθεί στους 13.
Οι συγκρούσεις που άφησαν πίσω τους δέκα νεκρούς
Η επιχείρηση της κυβέρνησης της Γουινέας είχε ανακοινωθεί στις αρχές Νοεμβρίου, με στόχο την απαγόρευση της «άναρχης και παράνομης» εξόρυξης χρυσού. Στις 11 Νοεμβρίου, ωστόσο, η κατάσταση κλιμακώθηκε στην κοινότητα Μπαλάτο, στην περιφέρεια της Σιγκιρί.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του υπουργείου Εδαφικής Διοίκησης και Αποκέντρωσης της Γουινέας, τα επεισόδια ξέσπασαν κατά τη διάρκεια μικτής περιπολίας των δυνάμεων άμυνας και ασφαλείας, η οποία είχε αναλάβει να ελέγξει την εφαρμογή της απαγόρευσης.
Οι αρχές υποστηρίζουν ότι διαδηλωτές έστησαν οδοφράγματα, εμποδίζοντας την περίπολο να προχωρήσει. Ακολούθησαν συγκρούσεις και ανταλλαγή πυρών.
Ο επίσημος απολογισμός έκανε λόγο για δέκα νεκρούς, μεταξύ των οποίων πέντε αλλοδαποί των οποίων η ταυτότητα δεν είχε εξακριβωθεί, καθώς και 13 τραυματίες, ανάμεσα στους οποίους πολίτες και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας.
Το ίδιο κυβερνητικό ανακοινωθέν ανέφερε ότι πυρπολήθηκαν δύο οχήματα τύπου pick-up και ένα φορτηγό των δυνάμεων ασφαλείας, καθώς και δύο μηχανήματα θραύσης υλικών. Οι εισαγγελικές αρχές ξεκίνησαν έρευνα για τις συνθήκες των επεισοδίων.
Η Deutsche Welle, σε ρεπορτάζ της από την περιοχή, κατέγραψε μαρτυρίες ανθρώπων που εγκατέλειψαν τις μεταλλευτικές ζώνες χωρίς να προλάβουν να πάρουν μαζί τους εργαλεία ή τις οικονομίες τους. Η κυβέρνηση της Γουινέας αρνείται ότι η απαγόρευση έχει στόχο ειδικά τους αλλοδαπούς, υποστηρίζοντας ότι αφορά όλους όσοι δραστηριοποιούνται παράνομα.
224 καταδίκες και χιλιάδες συλλήψεις
Η επιχείρηση συνοδεύτηκε από μαζικές συλλήψεις. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του στρατού της Γουινέας, 1.263 άνθρωποι είχαν συλληφθεί και μεταφερθεί στην πρωτεύουσα Κονακρί για να αντιμετωπίσουν τη Δικαιοσύνη. Ανάμεσά τους βρίσκονταν πολίτες της Γουινέας, του Μπουρκίνα Φάσο, του Μάλι, του Τόγκο, της Νιγηρίας, της Ακτής Ελεφαντοστού και της Γκάνας.
Στις 16 Νοεμβρίου, το Δικαστήριο Καταστολής Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Εγκλημάτων ανακοίνωσε την καταδίκη 224 κατηγορουμένων σε υπόθεση παράνομης εξόρυξης στην περιοχή Σιγκιρί.
Οι 202 κατηγορούμενοι που συνδέονταν με την εξόρυξη καταδικάστηκαν σε τρία χρόνια φυλάκισης για παράνομη εκμετάλλευση μεταλλείων, περιβαλλοντική υποβάθμιση, καταστροφές και ρύπανση των υδάτων. Το δικαστήριο επέβαλε επίσης συνολικό πρόστιμο 10 δισ. φράγκων Γουινέας, ενώ οι αλλοδαποί κατηγορούμενοι απαγορεύτηκε να επιστρέψουν στη χώρα για δέκα χρόνια.
Στην ίδια υπόθεση, 22 πρώην τοπικοί διοικητικοί αξιωματούχοι καταδικάστηκαν σε δύο χρόνια φυλάκισης και πρόστιμο 10 εκατ. φράγκων Γουινέας ο καθένας, για συνέργεια στην περιβαλλοντική υποβάθμιση, τις καταστροφές και τη ρύπανση των υδάτων. Αντίθετα, απαλλάχθηκαν από τις κατηγορίες περί διαφθοράς, παράνομου πλουτισμού και νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.
Παράλληλα, στις 14 Νοεμβρίου, οι αρχές της Γουινέας είχαν μεταφέρει στα σύνορα με το Μάλι 1.557 ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων, οι οποίοι είχαν συλληφθεί σε μεταλλευτικές περιοχές, δικαστεί και στη συνέχεια λάβει προεδρική χάρη. Η μεταφορά τους πραγματοποιήθηκε με οργανωμένη αυτοκινητοπομπή, ενώ συμμετείχαν και εκπρόσωποι των χωρών καταγωγής τους.
Οι δύο δικαστικές εξελίξεις και οι επιχειρήσεις επαναπατρισμού αποτελούν διαφορετικά στάδια της ευρύτερης εκστρατείας. Τα στοιχεία για τους συλληφθέντες, τους καταδικασθέντες και όσους απελάθηκαν δεν πρέπει να αθροίζονται, καθώς δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως η μεταξύ τους επικάλυψη.
Η νέα στρατηγική της Γουινέας για τον χρυσό
Η επιχείρηση κατά της παράνομης εξόρυξης δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από τις προσπάθειες της κυβέρνησης να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στον ορυκτό πλούτο της χώρας.
Η Γουινέα διαθέτει σημαντικά αποθέματα χρυσού και αποτελεί έναν από τους σημαντικούς παραγωγούς του μετάλλου στη Δυτική Αφρική. Η εξόρυξη μικρής κλίμακας έχει αποκτήσει τεράστια οικονομική και κοινωνική σημασία, καθώς, σύμφωνα με το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNEP), περισσότεροι από 300.000 άνθρωποι στη χώρα εξαρτώνται από αυτήν για την επιβίωσή τους.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ανεξέλεγκτη δραστηριότητα προκαλεί σοβαρές περιβαλλοντικές καταστροφές: καταστρέφει καλλιεργήσιμες εκτάσεις, αποψιλώνει δασικές περιοχές και ρυπαίνει ποτάμια, μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης χημικών ουσιών.
Ωστόσο, η χρονική συγκυρία της επιχείρησης έχει ιδιαίτερη σημασία. Την 1η Νοεμβρίου εγκαινιάστηκε στην Κονακρί το πρώτο μεγάλο διυλιστήριο χρυσού της χώρας, το Nimba Gold Refinery. Η κυβέρνηση επιδιώκει να δημιουργήσει έναν εγχώριο κόμβο επεξεργασίας του μετάλλου, ώστε μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας να παραμένει στη χώρα.
Σύμφωνα με το Reuters, το διυλιστήριο έχει δηλωμένη ετήσια δυναμικότητα επεξεργασίας 733 τόνων, ενώ η παραγωγή χρυσού της Γουινέας ανήλθε σε περίπου 69 τόνους το 2025. Η διαφορά ανάμεσα στη δυναμικότητα της εγκατάστασης και στην εγχώρια παραγωγή είναι εντυπωσιακή και αναδεικνύει τις φιλοδοξίες της χώρας να προσελκύσει και να επεξεργαστεί μεγαλύτερες ποσότητες χρυσού.
Την ίδια στιγμή, οι νέοι κανόνες για την επεξεργασία του χρυσού έχουν ήδη δημιουργήσει προβλήματα στις μεγάλες μεταλλευτικές επιχειρήσεις. Το Reuters μετέδωσε στις 17 Νοεμβρίου ότι η προθεσμία για την εξαγωγή ακατέργαστου χρυσού έληξε στις 6 Οκτωβρίου και ότι ορισμένες εταιρείες αναγκάστηκαν να συσσωρεύσουν αποθέματα αξίας δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων, καθώς η εγχώρια διαδικασία διύλισης δεν είχε ακόμη αναπτυχθεί με τον απαιτούμενο ρυθμό.
Μεταξύ των εταιρειών που επηρεάζονται είναι η νοτιοαφρικανική AngloGold Ashanti, η Nordgold και η αυστραλιανή PDI Gold. Ο υπουργός Μεταλλείων της Γουινέας, Μπουνα Σιλά, δήλωσε στο Reuters ότι το διυλιστήριο έχει αρχίσει να επεξεργάζεται χρυσό και ότι έχει οριστεί μεγάλος διυλιστής από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για τη λειτουργία του.
Η ανθρωπιστική κρίση και οι φόβοι για την ασφάλεια στο Σαχέλ
Η μαζική μετακίνηση πληθυσμών προκαλεί ανησυχία και για τις ευρύτερες επιπτώσεις στην ήδη εύθραυστη περιοχή του Σαχέλ.
Το Μάλι, όπως και το Μπουρκίνα Φάσο, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ασφάλειας, με ένοπλες τζιχαντιστικές οργανώσεις να δραστηριοποιούνται σε εκτεταμένες περιοχές. Η ξαφνική άφιξη δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων δημιουργεί πρόσθετη πίεση στις κρατικές υπηρεσίες και στις κοινότητες υποδοχής.
Αξιωματούχος του υπουργείου Ασφάλειας του Μάλι δήλωσε στο AFP, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Guardian, ότι οι αρχές ανησυχούν μήπως ευάλωτοι άνθρωποι προσεγγιστούν από τρομοκρατικά δίκτυα. Πρόκειται για έναν πρόσθετο κίνδυνο σε μια περιοχή όπου η φτώχεια, η ανεργία και η απουσία κρατικών υπηρεσιών διευκολύνουν τη δράση ένοπλων οργανώσεων.
Παράλληλα, η Συμμαχία των Κρατών του Σαχέλ, στην οποία συμμετέχουν το Μάλι, η Μπουρκίνα Φάσο και ο Νίγηρας, εξέφρασε στις 12 Νοεμβρίου ανησυχία για το διάταγμα και τις απελάσεις, αναγνωρίζοντας παράλληλα το δικαίωμα της Γουινέας να εφαρμόζει τη νομοθεσία της.
Η υπόθεση έχει έτσι μετατραπεί από μια εσωτερική επιχείρηση κατά της παράνομης εξόρυξης σε περιφερειακό ζήτημα, με επιπτώσεις στις σχέσεις των χωρών, στη διαχείριση της μετανάστευσης και στην ασφάλεια μιας ήδη ασταθούς ζώνης της Αφρικής.
Η Γουινέα επιδιώκει να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στον φυσικό της πλούτο και να περιορίσει τις απώλειες από την ανεπίσημη διακίνηση χρυσού. Το τίμημα, όμως, της απότομης εφαρμογής της πολιτικής αυτής αποτυπώνεται στις χιλιάδες οικογένειες που εγκατέλειψαν τα σπίτια και τις δουλειές τους, στις ανθρώπινες απώλειες και στην πίεση που δέχεται το γειτονικό Μάλι.
Η μεγάλη πρόκληση για την κυβέρνηση της Γουινέας είναι πλέον αν μπορεί να οργανώσει μια νόμιμη και ελεγχόμενη αγορά χρυσού χωρίς να καταστρέψει απότομα το εισόδημα εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που εξαρτώνται από την εξόρυξη μικρής κλίμακας.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.