ΚΑΙΡΟΣ

Από το φιλμ στην «ψηφιακή αθανασία»: Ζωντανεύουν παλιές οικογενειακές αναμνήσεις

Your browser doesn’t support HTML5 audio

Μια ομάδα αρχειονόμων ψηφιοποιεί ξεχασμένα φιλμ και βιντεοκασέτες, επαναφέροντας εικόνες οικογενειών και στιγμές από την καθημερινή ζωή.

Ξεχασμένες οικογενειακές ταινίες, παλιά φιλμάκια Super 8 και βιντεοκασέτες που παρέμεναν για δεκαετίες σε αποθήκες και ντουλάπια αποκτούν ξανά ζωή στη Γαλλία. Μια ομάδα αρχειονόμων ταξιδεύει από πόλη σε πόλη, συλλέγοντας και ψηφιοποιώντας ερασιτεχνικές κινηματογραφικές λήψεις, με στόχο να διασώσει εικόνες του παρελθόντος που διαφορετικά κινδυνεύουν να καταλήξουν στα σκουπίδια.

Στην Αντίμπ της Γαλλικής Ριβιέρας, ο 30χρονος εκπαιδευτικός Ρομέν Ζιμενές παρακολουθεί σε μια μικρή οθόνη εικόνες από τη ζωή της οικογένειάς του. Γυρίζει προσεκτικά με το χέρι τις μπομπίνες του Super 8, χρησιμοποιώντας μια συσκευή προβολής που του δάνεισαν οι αρχειονόμοι. Μπροστά του εμφανίζονται συγγενείς και τοποθεσίες που είχε κινηματογραφήσει ο παππούς του τη δεκαετία του 1970 και για τις οποίες μέχρι σήμερα γνώριζε μόνο όσα του είχαν διηγηθεί.

«Αυτός είναι ο παππούς μου», αναφωνεί όταν βλέπει για λίγο το γενειοφόρο πρόσωπο του ανθρώπου που δεν γνώρισε ποτέ, αλλά από τον οποίο πήρε το δεύτερο όνομά του, Γκαμπριέλ.

Στις παλιές λήψεις αναγνωρίζει τη μητέρα του, την 94χρονη γιαγιά του, ακόμη και την προγιαγιά του. Ανάμεσά τους ανακαλύπτει και κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για την οικογένεια: εικόνες από ένα πρατήριο καυσίμων που της ανήκε κάποτε στην Αντίμπ, αλλά έχει πλέον κατεδαφιστεί και στη θέση του λειτουργεί φούρνος.

Βγάζει αμέσως το κινητό του και φωτογραφίζει την οθόνη, θέλοντας να δείξει την εικόνα στη μητέρα του και να της θυμίσει εκείνα τα χρόνια.

«Μια φωτογραφία μιας φωτογραφίας», σχολιάζει για την αυθόρμητη κίνησή του. «Σήμερα κινηματογραφούμε τα πάντα και φωτογραφίζουμε τα πάντα. Αλλά ποιος αφιερώνει χρόνο για να τα δει όλα αυτά; Ποιος αφιερώνει πραγματικά χρόνο για να δει τα πράγματα, να τα κοιτάξει πραγματικά;»

Από τις πρώτες φωτογραφίες στα τρισεκατομμύρια ψηφιακά αρχεία

Πριν από περίπου 200 χρόνια, η δυνατότητα αποτύπωσης μιας εικόνας ήταν κάτι σχεδόν άγνωστο. Ο Γάλλος Νισεφόρ Νιεπς, ένας από τους πρωτοπόρους της φωτογραφίας, γνώριζε ήδη από το 1824 ότι είχε καταφέρει κάτι ξεχωριστό. Περιγράφοντας στον αδελφό του την εικόνα που είχε αποτυπώσει από τη θέα ενός παραθύρου, τη χαρακτήρισε «πραγματικά κάτι μαγικό».

Σήμερα, οι ταχύτερες κάμερες στον κόσμο μπορούν να καταγράφουν τρισεκατομμύρια καρέ το δευτερόλεπτο. Η δυνατότητα καταγραφής εικόνων έχει περάσει στα χέρια δισεκατομμυρίων ανθρώπων, επιτρέποντάς τους να διατηρούν στιγμές όπως τα πρώτα βήματα ενός παιδιού, να αποκαλύπτουν κακοποιήσεις μέσω βίντεο, αλλά και να παραποιούν την πραγματικότητα αλλοιώνοντας ή κατασκευάζοντας εικόνες.

Φωτογραφίες και βίντεο αποτυπώνουν χαρές, τραγωδίες, όμορφες και δυσάρεστες στιγμές, ενώ οι ψηφιακές πλατφόρμες επιτρέπουν τη δημιουργία αμέτρητων ιστοριών μέσα από αυτές. Η ανθρωπότητα δεν είχε ποτέ στο παρελθόν τόσο μεγάλη πρόσβαση στη δύναμη της εικόνας, ούτε όμως τόσο έντονη εξάρτηση από αυτήν, όπως παρατηρεί το Associated Press.

Μόνο στο Google Photos, οι χρήστες έχουν αποθηκεύσει περισσότερες από 9 τρισεκατομμύρια φωτογραφίες και βίντεο. Ο όγκος των ψηφιακών δεδομένων είναι τόσο μεγάλος, ώστε μετριέται πλέον σε zettabytes.

Ένα zettabyte ισοδυναμεί με 250 δισεκατομμύρια DVD και περιλαμβάνει ένα εξάκις εκατομμύριο bytes, δηλαδή 10²¹ bytes. Σύμφωνα με την αμερικανική εταιρεία τεχνολογίας Cisco Systems, εάν κάθε byte αντιστοιχούσε σε ένα λίτρο νερού, ένα zettabyte θα μπορούσε να γεμίσει περισσότερους από 7.000 Ειρηνικούς Ωκεανούς.

Η εταιρεία ερευνών IDC, με έδρα τη Βοστώνη, εκτιμά ότι οι φωτογραφίες και οι κινούμενες εικόνες θα έχουν δημιουργήσει περίπου 144 zettabytes δεδομένων παγκοσμίως μέσα στο 2026.

«Αυτό περιλαμβάνει εικόνες που έχουν καταγραφεί, μεταδοθεί μέσω διαδικτύου ή τηλεόρασης, καθώς και αντίγραφα που έχουν αναπαραχθεί. Έως το 2030, ο αριθμός αυτός προβλέπεται να φτάσει περίπου τα 234 zettabytes, καθώς οι κάμερες υψηλότερης ανάλυσης των smartphones και οι κοινωνικές πλατφόρμες που δίνουν προτεραιότητα στο βίντεο φέρνουν περισσότερο περιεχόμενο στα χέρια περισσότερων ανθρώπων, ενώ οι εικόνες και τα βίντεο που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη προσθέτουν μια νέα πηγή δεδομένων πέρα από όσα καταγράφουν οι ίδιοι οι άνθρωποι», εξηγεί ο Άνταμ Ράιτ, ανώτερος διευθυντής ερευνών της IDC, σε γραπτή απάντησή του στο AP.

Υπάρχουν, ωστόσο, και εικόνες που δεν καταλαμβάνουν ακόμη κανέναν χώρο στα ψηφιακά αρχεία. Είναι τα παλιά φιλμ και οι βιντεοκασέτες που παραμένουν ξεχασμένα σε σπίτια και τα οποία οι άνθρωποι που ασχολούνται με τη διάσωσή τους θεωρούν επείγον να προστατευθούν.

Η Ofnibus και οι οικογενειακές ταινίες που ξαναβλέπουν το φως

Η Στεφανί Ανζ, ο Πιερ Μπουσού και η Μαργκό Λεστιέν ταξιδεύουν σε διάφορες πόλεις της Γαλλίας, συλλέγοντας οικογενειακές ταινίες και μετατρέποντάς τες σε ψηφιακά αρχεία.

Η ομάδα τους ονομάζεται Ofnibus, μια ονομασία που παραπέμπει στη γαλλική λέξη για τα αγνώστου ταυτότητας ιπτάμενα αντικείμενα. Και αυτό επειδή οι ίδιοι συχνά δεν γνωρίζουν τι πρόκειται να ανακαλύψουν στα φιλμ και στις βιντεοκασέτες που τους παραδίδουν οι πολίτες.

Το υλικό προέρχεται από γκαράζ, σοφίτες, ντουλάπια και συρτάρια, ενώ πολλές φορές οι άνθρωποι που πραγματοποίησαν τις λήψεις έχουν πεθάνει. Πρόκειται, στην κυριολεξία, για κινηματογραφικά αντικείμενα που δεν έχουν καταγραφεί σε κανένα αρχείο, μέχρι ο Μπουσού να τα περάσει από τον σαρωτή φιλμ ή τα μηχανήματα αναπαραγωγής VHS.

Στη διάρκεια πέντε ετών και 23 αποστολών αρχειοθέτησης, ο ίδιος έχει δει, όπως λέει, «όλα όσα μπορεί να δει κανείς στη ζωή».

Στις ταινίες καταγράφονται γάμοι, βαφτίσεις, γενέθλια και οικογενειακές γιορτές, αλλά και πολύ διαφορετικές σκηνές: από αγρότες που σφάζουν τα εκλεκτά γουρούνια τους μέχρι τον βίαιο ξυρισμό γυναικών κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ως τιμωρία και δημόσιο εξευτελισμό τους επειδή θεωρούνταν ύποπτες για σχέσεις με Γερμανούς στρατιώτες.

Έχει συναντήσει και απρόσμενες εικόνες, όχι πάντοτε ευχάριστες, ακόμη και υλικό που σήμερα θα χαρακτηριζόταν προσωπικό ερωτικό βίντεο. Ο ίδιος το περιγράφει πιο διακριτικά: «Γεννήσεις και το στάδιο πριν από τις γεννήσεις».

«Λατρεύω τα πικνίκ», λέει. «Και τον Γύρο της Γαλλίας. Όλοι τον κινηματογραφούσαν».

Όσο περισσότερο υλικό παρακολουθεί, τόσο περισσότερο εντυπωσιάζεται από το γεγονός ότι «τα πάντα αλλάζουν, αλλά τίποτα δεν αλλάζει».

«Τα παιδιά προφανώς δεν ήταν πιο φρόνιμα στο παρελθόν. Οι άνθρωποι διασκέδαζαν όσο και σήμερα», παρατηρεί. «Υπάρχει μια οικουμενικότητα που αναδύεται, κάτι που σου δίνει λίγη πίστη στην ανθρωπότητα».

Ο χρόνος απειλεί τη μνήμη που κρύβουν τα παλιά φιλμ

Η μεγαλύτερη δυσκολία δεν είναι μόνο η διάσωση του ίδιου του κινηματογραφικού υλικού. Καθώς περνούν τα χρόνια, χάνονται και οι άνθρωποι που μπορούν να αναγνωρίσουν τα πρόσωπα, τις τοποθεσίες και τα γεγονότα που έχουν καταγραφεί.

«Το να βρεις το υλικό, να μπορέσεις να το παρακολουθήσεις ξανά και να το ψηφιοποιήσεις είναι ένα πράγμα, αλλά πρέπει επίσης να μπορείς να το ερμηνεύσεις και να το κατανοήσεις», εξηγεί η Λεστιέν. «Εκεί βρίσκεται ο επείγων χαρακτήρας της προσπάθειας: οι άνθρωποι που θυμούνται ακόμη τα γεγονότα και όσα εμφανίζονται στις ταινίες πεθαίνουν».

Η παρουσίαση του φορμάτ Super 8 mm από την Kodak το 1965 έκανε την ερασιτεχνική κινηματογράφηση προσιτή σε περισσότερους ανθρώπους. Οι μικρές φορητές κάμερες χρησιμοποιούσαν κασέτες με φιλμ μήκους 50 ποδιών, περίπου 15 μέτρων, επιτρέποντας στις οικογένειες να καταγράφουν στιγμές της καθημερινότητάς τους.

Για χρόνια, οι προβολείς φιλμ και αργότερα τα βίντεο αποτελούσαν μέρος των οικογενειακών συγκεντρώσεων. Σήμερα, ολοένα λιγότερα σπίτια διαθέτουν λειτουργικές συσκευές για την αναπαραγωγή αυτού του υλικού. Ταινίες που κάποτε θεωρούνταν πολύτιμες καταλήγουν, για τις επόμενες γενιές, να είναι αντικείμενα που δεν μπορούν να παρακολουθήσουν.

«Τελικά τα πετούν, επειδή πιάνουν χώρο, αρχίζουν να μυρίζουν άσχημα και δεν μπορούν πραγματικά να καταλάβουν τι θα μπορούσαν να τα κάνουν», λέει η Λεστιέν.

Οι προβολείς και τα μηχανήματα αναπαραγωγής που μεταφέρει η Ofnibus από περιοχή σε περιοχή επιτρέπουν στους ιδιοκτήτες των παλιών ταινιών να παρακολουθήσουν ξανά εικόνες τις οποίες είχαν ξεχάσει.

Από τις αναμνήσεις της οικογένειας στη Μπριζίτ Μπαρντό

Στην Αντίμπ, η ομάδα ψηφιοποίησε συνολικά 22 ώρες κινηματογραφικού υλικού, διατηρώντας τις εικόνες σε αρχεία και δίνοντας στους ανθρώπους που τις παρέδωσαν την ευκαιρία να ξανασυνδεθούν με το παρελθόν των οικογενειών τους.

Η Ofnibus ανέθεσε επίσης σε έναν μοντέρ να επιλέξει και να συνθέσει αποσπάσματα από το υλικό, δημιουργώντας μια ταινία διάρκειας 30 λεπτών. Περίπου 50 κάτοικοι παρακολούθησαν τη δημόσια προβολή.

Ανάμεσα στις εικόνες που ανακαλύφθηκαν υπήρχαν και λήψεις της Μπριζίτ Μπαρντό, της διάσημης ηθοποιού που έζησε στη Γαλλική Ριβιέρα. Στο συγκεκριμένο φιλμ εμφανίζεται να κρατά ένα καλάθι με τριαντάφυλλα.

Η 65χρονη συνταξιούχος ταξιδιωτική πράκτορας Σοφί Ρου-Ναντά έφερε στην ομάδα 16 μπομπίνες με φιλμ από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του 1960, οι οποίες βρίσκονταν ξεχασμένες στο γκαράζ της.

Σε μία από αυτές είδε τον εαυτό της σε ηλικία τριών ετών, να παίζει σε μια παραλία. «Παίζαμε όπως παίζουν τα παιδιά, όπως παίζει και η νέα γενιά. Φτιάχναμε κάστρα στην άμμο. Αυτό δεν έχει αλλάξει και κολυμπούσαμε με τον ίδιο τρόπο», θυμάται.

Ο 41χρονος φυσικοθεραπευτής Γιοάν Σαμπέρ έφερε 28 βιντεοκασέτες, οι οποίες, όπως είπε, «κοιμόντουσαν όλες μέσα σε ένα κουτί». Σε μία από αυτές ανακάλυψε σκηνές από τη δεκαετία του 1990, όταν έπαιζε Monopoly με την οικογένειά του.

Και εκείνος έβγαλε το κινητό του και φωτογράφισε την οθόνη.

«Είναι συγκινητικό», είπε. «Και πιστεύω ότι είναι κάτι που πρέπει να μοιράζεσαι. Γιατί το να έχεις μπομπίνες στο σπίτι και να τις αφήνεις σε ένα ντουλάπι είναι κάπως κρίμα».

Πηγή: skai.gr