Της Μαρίνας Χαραλάμπους
Οι βαλίτσες έχουν αδειάσει (τουλάχιστον για τους περισσότερους), το ξυπνητήρι χτυπά ξανά νωρίς και τα emails έχουν αρχίσει να συσσωρεύονται. Οι διακοπές τελείωσαν και μαζί με την επιστροφή στην καθημερινότητα, μπορεί να εμφανιστεί ένα απροσδιόριστο βάρος: θλίψη, εκνευρισμός, άγχος, κούραση ή απλώς η έντονη επιθυμία να μπορούσαμε να παρατείνουμε για λίγο ακόμη εκείνες τις ανέμελες ημέρες. Για αρκετούς, η μετάβαση από τη χαλάρωση των διακοπών στους γρήγορους ρυθμούς και τις υποχρεώσεις δεν είναι τόσο εύκολη όσο μοιάζει.
Η λεγόμενη «μελαγχολία μετά τις διακοπές» ή post-vacation blues είναι ένα φαινόμενο που μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, την ενέργεια και ακόμη και τη λειτουργικότητά μας μετά την επιστροφή. Πότε πρόκειται απλώς για τη φυσιολογική δυσκολία προσαρμογής και πότε η επιμονή των συμπτωμάτων μπορεί να αποτελεί ένα «καμπανάκι» ότι κάτι βαθύτερο μας πιέζει;
Η Αλεξάνδρα Καππάτου, Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος, εξηγεί τι ακριβώς συμβαίνει στον οργανισμό και την ψυχολογία μας όταν επιστρέφουμε από τις διακοπές, ποια σημάδια χρειάζονται προσοχή και πώς μπορούμε να κάνουμε τη μετάβαση πιο ομαλή. Παράλληλα, δίνει πρακτικές συμβουλές για να μη χαθεί μέσα σε λίγες ημέρες όλη η ξεκούραση που κερδίσαμε το καλοκαίρι και για να μεταφέρουμε ένα μικρό κομμάτι της ανεμελιάς των διακοπών στην καθημερινότητά μας.
Πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν από τις διακοπές νιώθοντας θλίψη, άγχος ή έλλειψη κινήτρου. Τι είναι το λεγόμενο "post-vacation blues" και γιατί συμβαίνει;
Το «post-vacation blues» ή αλλιώς «μελαγχολία μετά τις διακοπές»,είναι ο όρος που περιγράφει ένα σύνολο αρνητικών συναισθημάτων που εκδηλώνονται μετά την επιστροφή μας από μια περίοδο διακοπών, όπως τώρα το καλοκαίρι, με κύρια χαρακτηριστικά το άγχος, τη θλίψη, την απάθεια και τον εκνευρισμό. Πρέπει να το διαχωρίσουμε από τη φυσιολογική αντίδραση που πυροδοτείται από την απότομη μετάβαση από τις διακοπές, με τη χαρακτηριστική ανεμελιά, τη χαλάρωση και τις ευχάριστες δραστηριότητες, στη δομημένηκαθημερινότητα των υποχρεώσεών μας η οποία συνήθως υποχωρεί σε 1-3 μέρες.Η «μελαγχολία μετά τις διακοπές» συμβαίνει γιατί ο οργανισμός βιώνει ένα πραγματικό σοκ από την απότομη μετάβαση. Κατά την περίοδο των διακοπών αλλάζει η καθημερινότητά μας, τα ωράρια του ύπνου μας, οι συνήθειες της διατροφής μας και απορρυθμίζεται το βιολογικό μας ρολόι. Η απαλλαγή από τις καθημερινές υποχρεώσεις, οι ευχάριστες δραστηριότητες αλλά και η ουσιαστική σύνδεση με τον εαυτό μας και τους οικείους μας, αυξάνουν τα επίπεδα της ντοπαμίνης και της σεροτονίνης (των «ορμονών της χαράς», όπως αποκαλούνται) και μειώνουν την κορτιζόλη, την ορμόνη του στρες. Γίνεται λοιπόν αντιληπτό ότι η μετάβαση από τη μία κατάσταση στην άλλη εισπράττεται ως απότομη και βίαιη, με αποτέλεσμα ο οργανισμός μας να απαντά με πτώση της διάθεσης αλλά και έντονη κόπωση.
Ποια είναι τα πιο συχνά σημάδια ότι κάποιος βιώνει μελαγχολία μετά τις διακοπές και όχι απλώς μια φυσιολογική δυσκολία προσαρμογής στην καθημερινότητα;
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το κλειδί...Είναι γενικά παραδεκτό ότι οι περισσότεροι, επιστρέφοντας από τις διακοπές, χρειαζόμαστε λίγο χρόνο μετάβασης από τη ραστώνη των διακοπών στην καθημερινότητα των υποχρεώσεων. Η φυσιολογική δυσκολία προσαρμογής είναι μια παροδική αντίδραση που προκαλεί ήπια δυσφορία , έλλειψη διάθεσης,λίγη κούραση συμπτώματα που συνήθως υποχωρούν μέσα σε 2-3 μέρες.
Σε κάποιες περιπτώσεις όμως εκδηλώνονται πιο έντονα συμπτώματα που διαρκούν περισσότερο, και τότε αναφερόμαστε σε αυτή τη μελαγχολία μετά τις διακοπές. Τα συμπτώματα διατηρούνται για κάποιες εβδομάδες (οπωσδήποτε 2-3), είναι έντονα, εκδηλώνονται σε πολλά επίπεδα και επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του ατόμου. Το άτομο αισθάνεται έντονη κόπωση, θυμό, ευερεθιστότητα, δυσφορία, αίσθημα εγκλωβισμού, αποδιοργάνωση, δυσκολία στη συγκέντρωση και στη λήψη αποφάσεων, ενώ παρουσιάζει διαταραχές στον ύπνο (αϋπνία ή, αντίθετα, υπερυπνία), κεφαλαλγίες, γαστρεντερικές διαταραχές κ.ά. Αντιμετωπίζει σαν «βουνό» τις επαγγελματικές αλλά και κάθε άλλη υποχρέωση. Προτιμά να μένει στο σπίτι χωρίς να κάνει τίποτα, ενώ όλα του φαίνονται δύσκολα.
Αν λοιπόν αυτά τα έντονα συμπτώματα διαρκούν περισσότερο από 2-3 εβδομάδες, χρειάζεται οπωσδήποτε να απευθυνθούμε σε ειδικό ψυχικής υγείας, καθώς σε αυτή την περίπτωση ενδέχεται να μην μιλάμε απλώς για τη μελαγχολία των διακοπών, αλλά για ενδείξεις επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) ή μιας υποβόσκουσας κατάθλιψης.
Τι μπορούμε να κάνουμε πρακτικά για να επιστρέψουμε πιο ομαλά στην καθημερινότητα και να μην αισθανθούμε ότι οι διακοπές "τελείωσαν απότομα";
Υπάρχουν τρόποι που μπορούν να μας βοηθήσουν στην ομαλή προσαρμογή μας κατά την επιστροφή από τις διακοπές. Εφαρμόζοντας μια στρατηγική σταδιακής έκθεσης στις υποχρεώσεις, δίνουμε χρόνο στον εγκέφαλό μας να εξισορροπήσει τα νέα δεδομένα. Όλες οι μελέτες κατατείνουν στο ότι χρειάζεται σταδιακή ρύθμιση του εσωτερικού μας βιολογικού ρολογιού, 2-3 ημέρες πριν την επιστροφή. Επαναφέρουμε σταδιακά τις ώρες ύπνου και αφύπνισης κοντά σε επίπεδα που προσεγγίζουν την καθημερινή μας ρουτίνα.
Το επόμενο βήμα είναι, κατά τις πρώτες ημέρες επιστροφής στην εργασία μας, να θέσουμε κάποιους ρεαλιστικούς στόχους χωρίς εντατικά προγράμματα, αποφεύγοντας όσο είναι δυνατόν για 2-3 ημέρες τις πολύ έντονες υποχρεώσεις.
Διατηρούμε, όσο μπορούμε, κάποιες δραστηριότητες που είχαμε κατά την περίοδο των διακοπών, όπως για παράδειγμα μπάνια στη θάλασσα τα Σαββατοκύριακα, απογευματινούς περιπάτους, συναντήσεις με φίλους, διάβασμα ενός βιβλίου κ.ά.
Οι μελέτες μας δείχνουν ότι η προσδοκία για ένα ευχάριστο γεγονός —που μπορεί να είναι μια ημερήσια εξόρμηση, ένα ταξίδι 2-3 ημερών, μια συνάντηση με φίλους, μια παράσταση— αυξάνει τα επίπεδα της ντοπαμίνης και λειτουργεί ως αντίβαρο στη ρουτίνα.
Πόσο σημαντικό είναι να αποφεύγουμε την απότομη επιστροφή από τις διακοπές και να αφήνουμε μία-δύο ημέρες προσαρμογής πριν επιστρέψουμε στη δουλειά;
Παρότι οι ημέρες των διακοπών μας είναι πολύτιμες, δεν συστήνεται η επιστροφή την τελευταία στιγμή. Όπως φαίνεται από πολλές μελέτες αλλά και από την κλινική μας εμπειρία, αυτή η τακτική «πέφτει» αρκετά βαριά, αυξάνοντας τα επίπεδα του στρες.
Γι' αυτό προτείνεται να υπάρχει μία ημέρα ενδιάμεσα, ώστε να δώσουμε στον εαυτό μας λίγο χρόνο να επεξεργαστεί χωρίς πίεση την επιστροφή. Αυτό μας δίνει και τον χρόνο να οργανωθούμε καλύτερα και να διαχειριστούμε πρακτικά θέματα πριν επιστρέψουμε στην εργασία μας (π.χ. τακτοποίηση αποσκευών, προμήθειες, ρούχα). Έτσι θα ξεκινήσουμε την εργασία μας έχοντας τη σκέψη μας ήρεμη, γνωρίζοντας ότι σε γενικές γραμμές τα πράγματα στο σπίτι είναι τακτοποιημένα. Μας δίνεται, εξάλλου, η ευκαιρία να επεξεργαστούμε και τα συναισθήματα που μεταφέραμε στις αποσκευές μας από τις ημέρες των διακοπών.
Μπορεί η επιστροφή από τις διακοπές να λειτουργήσει ως "καμπανάκι", δείχνοντάς μας ότι έχουμε εξαντληθεί ή ότι κάτι δεν μας ικανοποιεί στην επαγγελματική ή προσωπική μας ζωή;
Είναι γεγονός ότι κατά τις διακοπές απομακρυνόμαστε από το έντονο καθημερινό στρες, με αποτέλεσμα να μπορούμε να δούμε τη ζωή με άλλο πρίσμα και να αξιολογήσουμε την πραγματικότητά μας. Αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό «καμπανάκι» συναγερμού.
Αν η επιστροφή στην εργασία μας, για παράδειγμα, μας προκαλεί απέχθεια, τρόμο ή ένα μεγάλο αίσθημα κενού και ματαιότητας, θα πρέπει να σταθούμε, να εξετάσουμε αυτό που νιώθουμε και να προβληματιστούμε: μήπως δεν ευθύνονται οι διακοπές που τελειώνουν, αλλά τα αίτια είναι βαθύτερα; Μήπως το εργασιακό περιβάλλον μας δυσκολεύει και μας προκαλεί αδιέξοδο;
Ακόμη και στις προσωπικές μας σχέσεις, οι διακοπές μπορεί να αποτελέσουν εφαλτήριο σκέψεων, καθώς η χαλάρωση συχνά αναδεικνύει τη μοναξιά ή τα κενά στη σχέση μας. Η επιστροφή μας, λοιπόν, ίσως είναι μια ευκαιρία για επαναδιαπραγμάτευση της σχέσης, για επαναπροσδιορισμό, οριοθετήσεις και ουσιαστικές αλλαγές.
Πώς μπορούμε να διατηρήσουμε την αίσθηση ξεκούρασης και ευεξίας που αποκτήσαμε στις διακοπές και να την εντάξουμε στην καθημερινότητά μας όλο τον χρόνο;
Είναι μια σκέψη που κάνουμε οι περισσότεροι μετά τις διακοπές, ωστόσο δεν είναι κάτι απλό μέσα σε μια καθημερινότητα γεμάτη υποχρεώσεις. Μέσα σε μερικές ημέρες, όπως δηλώνουν οι περισσότεροι, τα οφέλη των διακοπών εξανεμίζονται και φαντάζουν σαν μακρινή ανάμνηση. Η ευεξία δεν μπορεί να διατηρηθεί όλο τον χρόνο αν δεν υπάρξουν αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας και διαχείρισης της ζωής μας.
Η σαφής οριοθέτηση του χρόνου μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής, αλλά και η ψυχολογική αποσύνδεση, είναι καθοριστικές για τη διαφύλαξη της ισορροπίας και της ευεξίας μας. Επίσης, τα μικρά διαλείμματα των 5-10 λεπτών κατά τη διάρκεια της ημέρας για βαθιές αναπνοές, για την παρατήρηση των δέντρων από το παράθυρο ή κάποιων φυτών που έχουμε στον χώρο μας, μειώνουν τη νοητική υπερφόρτωση.
Η ένταξη στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα μιας δραστηριότητας που μας ευχαριστεί ενισχύει σημαντικά την ευεξία μας. Τέτοιες δραστηριότητες θα μπορούσαν να είναι η άθληση, ο χορός, η ζωγραφική, η συμμετοχή σε μια θεατρική ομάδα, σε μια λέσχη φιλαναγνωσίας, σε σεμινάρια δημιουργικής γραφής ή απλώς ένας καφές με έναν καλό φίλο.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος που κάνουμε όταν επιστρέφουμε από τις διακοπές και ποια μία συμβουλή θα δίνατε σε όσους ήδη αισθάνονται ότι τους έχει καταβάλει η επιστροφή στην καθημερινότητα;
Πολλές φορές κατά την επιστροφή υπερεκτιμούμε τις δυνάμεις μας, φορτώνοντας τον εαυτό μας με αμέτρητες υποχρεώσεις: να έχουμε το σπίτι τέλειο, να απαντήσουμε άμεσα σε κάθε email που λάβαμε όσο λείπαμε, να ξεκινήσουμε αμέσως αυστηρή διατροφή γιατί πήραμε κιλά στις διακοπές. Αυτή η υπερβολή μας πιέζει, προκαλεί άγχος, επηρεάζει αρνητικά τη διάθεση και οδηγεί στην ταχεία εξάντληση των αποθεμάτων ενέργειας που αποκτήσαμε στις διακοπές. Ας μην ξεχνάμε, όμως, και τον γονεϊκό μας ρόλο. Οφείλουμε να θυμόμαστε ότι το άγχος μας, ο εκνευρισμός, η πίεση της επιστροφής και τα αρνητικά μας συναισθήματα «μεταδίδονται» άθελά μας στα παιδιά. Ο γονιός λειτουργεί πάντα ως ρυθμιστής για το συναισθηματικό κλίμα όλου του σπιτιού. Ας προστατεύσουμε, λοιπόν, τον εαυτό μας και την ευεξία που κατακτήσαμε. Ας διασφαλίσουμε την ομαλή μας επιστροφή με σταδιακά βήματα, χωρίς να τα απαιτούμε όλα άμεσα και τέλεια. Ας φροντίσουμε τον εαυτό μας εστιάζοντας στο «τώρα», στο παρόν, ιεραρχώντας 1-2 βασικές δραστηριότητες την ημέρα.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.