Του Γιάννη Μαρκούτη
Ήταν 1966 όταν ο Γιώργος Βαρδινογιάννης κατάφερε να περάσει με το πετρελαιοφόρο Joanna V από το βρετανικό ναυτικό μπλόκο στα ανοιχτά της Μοζαμβίκης, προκαλώντας μια διεθνή κρίση που έφτασε μέχρι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η ναυτική εκείνη περιπέτεια συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωση του προσωνυμίου «Καπετάνιος», με το οποίο έμελλε να γίνει γνωστός στα ελληνικά γήπεδα.
Ο ιστορικός πρόεδρος του Παναθηναϊκού, που πέθανε την Παρασκευή (16/10), σε ηλικία 90 ετών, είχε ακολουθήσει το επάγγελμα του εμποροπλοιάρχου πολύ πριν συνδέσει το όνομά του με το ελληνικό ποδόσφαιρο. Η δραστηριότητά του στη ναυτιλία τον έφερε, τον Απρίλιο του 1966, στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Βρετανία και τη Ροδεσία, τη σημερινή Ζιμπάμπουε.
Το πετρελαιοφόρο Joanna V και το εμπάργκο στη Ροδεσία
Εκείνη την περίοδο, η Νότια Ροδεσία βρισκόταν υπό το καθεστώς της λευκής μειοψηφίας του Ίαν Σμιθ, ο οποίος είχε ανακηρύξει μονομερώς την ανεξαρτησία της χώρας από τη Βρετανία τον Νοέμβριο του 1965. Η διεθνής κοινότητα είχε αντιδράσει με οικονομικές κυρώσεις, μεταξύ των οποίων και περιορισμούς στην προμήθεια πετρελαίου.
Ήταν Απρίλιος του 1966 όταν το πετρελαιοφόρο Joanna V, με κυβερνήτη τον Βαρδινογιάννη, κατευθυνόταν προς το λιμάνι της Μπέιρα, στη Μοζαμβίκη. Από εκεί ξεκινούσε πετρελαιαγωγός που τροφοδοτούσε τη Ροδεσία, η οποία δεν διέθετε πρόσβαση στη θάλασσα. Το πλοίο εντοπίστηκε από το βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό και στις 4 Απριλίου 1966 αναχαιτίστηκε από τη φρεγάτα HMS Plymouth. Ο Βαρδινογιάννης είχε πει τότε ότι το Joanna V θα σταματούσε στην Μπέιρα μόνο για ανεφοδιασμό και ότι το πετρέλαιο προοριζόταν για το Τζιμπουτί.
Η εξήγηση δεν έπεισε τις βρετανικές αρχές, οι οποίες θεωρούσαν ότι το φορτίο προοριζόταν για τη Ροδεσία. Ωστόσο, εκείνη τη στιγμή δεν υπήρχε η απαιτούμενη διεθνής εξουσιοδότηση για τη χρήση βίας εναντίον του πλοίου.
Έτσι, στις 5 Απριλίου 1966, το Joanna V κατάφερε να φτάσει στην Μπέιρα, παρά τις βρετανικές προειδοποιήσεις, καθώς η φρεγάτα δεν μπόρεσε να εμποδίσει την είσοδό του στο λιμάνι.
Το περιστατικό αυτό ήταν που συνδέθηκε με το προσωνύμιο «Καπετάνιος». Το όνομα παρέπεμπε όχι μόνο στη ναυτική του ιδιότητα, αλλά και στην απόφασή του να συνεχίσει το ταξίδι παρά την παρέμβαση του Βασιλικού Ναυτικού.
Η υπόθεση έφτασε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ
Η παρουσία του πετρελαιοφόρου στην Μπέιρα προκάλεσε έντονη διπλωματική κινητοποίηση, καθώς η Βρετανία επιδίωκε να αποτρέψει την εκφόρτωση του πετρελαίου και τη μεταφορά του στη Ροδεσία.
Στις 9 Απριλίου 1966, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε την απόφαση 221, η οποία εξουσιοδοτούσε τη Βρετανία να εμποδίζει, ακόμη και με χρήση βίας εφόσον ήταν αναγκαίο, την άφιξη πετρελαιοφόρων που θεωρούνταν ότι μετέφεραν καύσιμα για τη Ροδεσία.
Η απόφαση αναφερόταν ονομαστικά στο Joanna V, επιτρέποντας στις βρετανικές αρχές να προχωρήσουν στη σύλληψη και κράτησή του μετά την αναχώρησή του από την Μπέιρα, εφόσον είχε εκφορτώσει εκεί το πετρέλαιό του.
Η υπόθεση του πετρελαιοφόρου είχε πλέον φτάσει στο ανώτατο όργανο του ΟΗΕ για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Ωστόσο, η μεταγενέστερη εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον.
Τι αποκαλύπτουν τα πρακτικά της Βουλής των Λόρδων
Παρότι η περιπέτεια του Γιώργου Βαρδινογιάννη έμεινε γνωστή ως η ιστορία του ανθρώπου που «έσπασε το εμπάργκο της Ροδεσίας», τα επίσημα βρετανικά έγγραφα καταγράφουν μια πιο σύνθετη πραγματικότητα.
Στις 9 Αυγούστου 1966, ο λόρδος Shepherd, απαντώντας σε κοινοβουλευτική ερώτηση, ενημέρωσε τη Βουλή των Λόρδων της Βρετανίας ότι το Joanna V παρέμενε στο λιμάνι της Μπέιρα από τις 20 Απριλίου, χωρίς να έχει εκφορτώσει το πετρέλαιό του.
Ο Βρετανός αξιωματούχος εξήγησε ότι η κυβέρνηση είχε ζητήσει την παρέμβαση του Συμβουλίου Ασφαλείας επειδή ενδεχόμενη παράδοση του φορτίου στη Ροδεσία θα μπορούσε να υπονομεύσει το πετρελαϊκό εμπάργκο.
Η τελική έκβαση της υπόθεσης αποτυπώνεται και σε δεύτερο επίσημο έγγραφο, αυτή τη φορά σε επιστολή που κατατέθηκε στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.
Σε επιστολή της Βρετανίας προς τον ΟΗΕ, με αριθμό S/7501, με ημερομηνία 19 Σεπτεμβρίου 1966, ο μόνιμος αντιπρόσωπος της χώρας ενημέρωσε ότι το Joanna V είχε αναχωρήσει από την Μπέιρα στις 18 Αυγούστου, χωρίς να έχει παραδώσει εκεί το φορτίο του.
Σύμφωνα με το έγγραφο που ακολουθεί, η μη εκφόρτωση του πετρελαίου σήμαινε ότι δεν συνέτρεχε λόγος να χρησιμοποιηθεί η εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη σύλληψη και κράτηση του πλοίου.
Επομένως, το ιστορικά τεκμηριωμένο γεγονός είναι ότι ο Βαρδινογιάννης κατάφερε να φτάσει με το πετρελαιοφόρο στην Μπέιρα, παρακάμπτοντας τις βρετανικές προειδοποιήσεις και προκαλώντας μια αντιπαράθεση που έφτασε μέχρι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Δεν επιβεβαιώνεται, όμως, ότι το συγκεκριμένο φορτίο παραδόθηκε στη Ροδεσία.
Το ταξίδι που έμεινε στην ιστορία
Επισήμως, το Joanna V εγκατέλειψε την Μπέιρα χωρίς να εκφορτώσει το πετρέλαιό του. Αυτό τουλάχιστον ανέφερε η βρετανική κυβέρνηση στη Βουλή των Λόρδων και επανέλαβε εγγράφως προς τον ΟΗΕ.
Εκείνο που δεν αμφισβητείται είναι ότι, τον Απρίλιο του 1966, ένας Έλληνας καπετάνιος βρέθηκε απέναντι στο Βασιλικό Ναυτικό της Βρετανίας, κατάφερε να φτάσει στον προορισμό του παρά τις προειδοποιήσεις και είδε την υπόθεση του πλοίου του να απασχολεί το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η ιστορία αυτή τον ακολούθησε και στη μετέπειτα διαδρομή του στο ελληνικό ποδόσφαιρο, όταν ανέλαβε την προεδρία του Παναθηναϊκού το 1979, συνδέοντας το όνομά του με μια ολόκληρη εποχή της ομάδας.
Έξι δεκαετίες μετά την περιπέτεια στη Ροδεσία, τα επίσημα έγγραφα καταγράφουν την έκβαση του ταξιδιού, όχι όμως όλες τις λεπτομέρειες του παρασκηνίου του. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα στοιχεία που κράτησαν ζωντανή την ιστορία του ανθρώπου που, για τους φίλους του Παναθηναϊκού, έμεινε γνωστός με ένα και μόνο προσωνύμιο: «Ο Καπετάνιος».
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
