Νέα ισχυρή άνοδο κατέγραψαν οι τιμές του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, μετά την αμερικανική επίθεση σε ιρανικούς εκτοξευτές στη νήσο Λαράκ, στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ, και την ιρανική απάντηση με πυραυλικές επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων στην Ιορδανία.
Η νέα στρατιωτική κλιμάκωση επαναφέρει στο προσκήνιο τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά: μια νέα σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα από το Στενό του Ορμούζ, από τα οποία πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.
Το Brent ενισχύθηκε κατά 2,21 δολάρια ή 2,51%, στα 90,31 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό West Texas Intermediate (WTI) σημείωσε άνοδο 1,83 δολαρίου ή 2,19%, στα 85,23 δολάρια.
Σε μεταγενέστερη διαπραγμάτευση το Brent έφθασε περίπου στα 90,5 δολάρια, επιβεβαιώνοντας την έντονη αντίδραση των αγορών στην αναζωπύρωση της σύγκρουσης.
Η άνοδος έρχεται μετά από μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές είχαν υποχωρήσει, καθώς οι επενδυτές είχαν αρχίσει να προεξοφλούν την πιθανότητα διπλωματικής λύσης και σταδιακής αποκατάστασης των ενεργειακών ροών. Τώρα, όμως, η επιστροφή των στρατιωτικών επιχειρήσεων αυξάνει εκ νέου το geopolitical risk premium στην τιμή του αργού.
Η Λαράκ και η κρίσιμη διαφορά με το Kharg
Οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν δύο ιρανικούς εκτοξευτές στη Λαράκ, στο Στενό του Ορμούζ.
Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, οι εγκαταστάσεις προετοιμάζονταν για την εκτόξευση πυραύλων που θα μετέφεραν θαλάσσιες νάρκες, γεγονός που θεωρήθηκε άμεση απειλή για τη ναυσιπλοΐα.
Η επίθεση αποτέλεσε την πρώτη αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση εναντίον στόχων στο Ιράν εδώ και εβδομάδες.
Το Ιράν απάντησε με πυραυλικές επιθέσεις εναντίον αμερικανικών θέσεων στην Ιορδανία, με την ιορδανική πλευρά να αναφέρει ότι αναχαίτισε τους πυραύλους.
Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μήνυμα ότι το Kharg, ο σημαντικότερος ενεργειακός κόμβος του Ιράν, «ανατινάζεται ολοσχερώς».
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ανεξάρτητη επιβεβαίωση ότι το Kharg δέχθηκε επίθεση.
Το βίντεο που συνόδευε την ανάρτηση εκτιμάται ότι είχε δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη.
Η διάκριση έχει ιδιαίτερη οικονομική σημασία. Το Kharg αποτελεί κομβική εγκατάσταση για τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου και πριν από την έναρξη του πολέμου διαχειριζόταν περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών αργού.
Το Ορμούζ είναι ο μεγάλος φόβος των αγορών
Πέρα από την άμεση επίπτωση στις ιρανικές εξαγωγές, αυτό που ανησυχεί περισσότερο τις αγορές είναι η τύχη του Στενού του Ορμούζ.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου το 20% της παγκόσμιας ενεργειακής διακίνησης περνούσε από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα.
Η ναυσιπλοΐα έχει ήδη περιοριστεί σημαντικά εξαιτίας της σύγκρουσης, ενώ αρκετά πλοία έχουν μειώσει τη δραστηριότητά τους ή απενεργοποιούν τα συστήματα εντοπισμού τους, αυξάνοντας την αβεβαιότητα γύρω από τις πραγματικές ροές.
Παρά τους κινδύνους, οι εξαγωγές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο έχουν ανακάμψει τις τελευταίες εβδομάδες και βρίσκονται περίπου στα 15-16 εκατ. βαρέλια ημερησίως, έναντι μόλις 5-6 εκατ. βαρελιών ημερησίως τον Μάρτιο. Η ανάκαμψη αυτή έχει μέχρι στιγμής αποτρέψει ένα πολύ μεγαλύτερο σοκ στην παγκόσμια αγορά.
Το πρόβλημα είναι ότι η συγκεκριμένη ισορροπία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.
Μια νέα προσπάθεια ναρκοθέτησης του Ορμούζ, επίθεση σε δεξαμενόπλοια ή σημαντική ζημιά σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις θα μπορούσε να περιορίσει εκ νέου τις εξαγωγές και να προκαλέσει νέο κύμα ανόδου των τιμών.
Η παγκόσμια αγορά έχει ήδη χάσει σημαντικά αποθέματα
Η σημερινή αγορά πετρελαίου είναι πολύ λιγότερο προστατευμένη από ένα νέο σοκ σε σχέση με την αρχή της σύγκρουσης.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώθηκαν κατά 69 εκατ. βαρέλια μόνο τον Ιούλιο, ενώ από την έναρξη του πολέμου οι συνολικές παρατηρούμενες αποθήκες έχουν μειωθεί κατά περίπου 410 εκατ. βαρέλια.
Η IEA προβλέπει πλέον ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα μειωθεί κατά 4,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2026, περίπου 4%, στα 102 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Παράλληλα, για το τρίτο τρίμηνο του έτους προβλέπει έλλειμμα περίπου 1,8 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Η εικόνα είναι ιδιαίτερα κρίσιμη επειδή τα διαθέσιμα αποθέματα ασφαλείας μειώνονται. Η IEA σημειώνει ότι τα συνολικά παρατηρούμενα αποθέματα βρίσκονται κάτω από τα 7,9 δισ. βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο του 2025.
Το ντίζελ είναι μεγαλύτερος πονοκέφαλος από το αργό
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της σημερινής ενεργειακής κρίσης είναι ότι η πίεση δεν αφορά μόνο την τιμή του αργού.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά πλέον τα διυλισμένα προϊόντα, κυρίως το ντίζελ και το αεροπορικό καύσιμο.
Η IEA καταγράφει ιστορικά υψηλά περιθώρια διύλισης στον Ατλαντικό, καθώς οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, οι μειωμένες εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο και τα προβλήματα στα ρωσικά διυλιστήρια έχουν περιορίσει την προσφορά.
Οι εξαγωγές ντίζελ από τη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή και την Ασία έχουν μειωθεί κατά περίπου 1,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε ετήσια βάση, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου ντίζελ.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η τιμή του Brent παραμείνει σχετικά ελεγχόμενη, οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις μπορεί να αντιμετωπίσουν πολύ μεγαλύτερη πίεση στην αντλία και στο κόστος μεταφορών.
Γιατί η τιμή δεν έχει εκτοξευθεί ακόμη στα 120-130 δολάρια
Παρά τη νέα στρατιωτική κλιμάκωση, το πετρέλαιο δεν έχει επιστρέψει στα ακραία επίπεδα που είχε αγγίξει νωρίτερα μέσα στη χρονιά.
Το Brent είχε ξεπεράσει προσωρινά τα 120 δολάρια το βαρέλι τον Απρίλιο, ενώ η μέση τιμή του μέσα στο 2026 κινείται περίπου στα 90 δολάρια, έναντι περίπου 70 δολαρίων το 2025.
Υπάρχουν αρκετοί λόγοι.
Πρώτον, οι ροές από τον Περσικό Κόλπο έχουν ανακάμψει σημαντικά από τα χαμηλά της άνοιξης.
Δεύτερον, η ζήτηση έχει υποχωρήσει λόγω των υψηλότερων τιμών και των οικονομικών επιπτώσεων της σύγκρουσης.
Τρίτον, η Κίνα έχει περιορίσει σημαντικά τις εισαγωγές αργού, λειτουργώντας ουσιαστικά ως νέο «μαξιλάρι» για την παγκόσμια αγορά.
Το Reuters επισημαίνει ότι η Κίνα έχει μειώσει τις εισαγωγές αργού κατά περίπου 400 εκατ. βαρέλια σε σχέση με το προηγούμενο έτος, εξέλιξη που έχει συμβάλει στην απορρόφηση μέρους του σοκ στην προσφορά.
Ο κίνδυνος για πληθωρισμό και επιτόκια
Η νέα άνοδος του πετρελαίου δημιουργεί πλέον πρόβλημα όχι μόνο για τις ενεργειακές αγορές αλλά και για τη νομισματική πολιτική.
Ένα παρατεταμένο επίπεδο τιμών πάνω από τα 90 δολάρια, σε συνδυασμό με τις υψηλές τιμές ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων, μπορεί να περάσει στις μεταφορές, στα τρόφιμα και στο κόστος παραγωγής.
Οι αγορές ήδη ανησυχούν για τις πληθωριστικές πιέσεις.
Η άνοδος του πετρελαίου τη Δευτέρα συνοδεύτηκε από πτώση των ασιατικών χρηματιστηρίων και άνοδο των αποδόσεων των ομολόγων.
Παράλληλα, οι αγορές αύξησαν τις πιθανότητες για νέα αύξηση επιτοκίων από τη Federal Reserve τον Σεπτέμβριο, στο 57%, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που επικαλείται το Reuters.
Με άλλα λόγια, ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να δημιουργήσει το δυσκολότερο σενάριο για τις κεντρικές τράπεζες: υψηλότερο πληθωρισμό σε συνδυασμό με χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη.
Η αγορά κοιτάζει πλέον τα 100 δολάρια
Το βασικό ερώτημα για τις αγορές δεν είναι πλέον αν το πετρέλαιο μπορεί να κινηθεί πάνω από τα 90 δολάρια, αλλά πόσο γρήγορα μπορεί να πλησιάσει ή να ξεπεράσει τα 100 δολάρια, εφόσον η στρατιωτική κλιμάκωση συνεχιστεί.
Αναλυτές που επικαλείται το Reuters εκτιμούν ότι το Brent θα μπορούσε να κινηθεί σε ένα εύρος περίπου 85-95 δολαρίων βραχυπρόθεσμα, αλλά το εύρος αυτό μπορεί να μεταβληθεί απότομα εάν διακοπούν οι ροές μέσω του Ορμούζ.
Η ίδια η IEA προειδοποιεί ότι τα περιθώρια ασφαλείας έχουν περιοριστεί σημαντικά.
Τα αποθέματα μειώνονται, η παραγωγή έχει υποχωρήσει και η παγκόσμια αγορά διυλισμένων προϊόντων παραμένει ιδιαίτερα σφιχτή.
Έτσι, η αγορά πετρελαίου βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: αν οι ΗΠΑ και το Ιράν επιστρέψουν στη διπλωματία και αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ, το σημερινό premium κινδύνου μπορεί να υποχωρήσει γρήγορα.
Αντίθετα, μια νέα επίθεση σε ενεργειακές εγκαταστάσεις ή δεξαμενόπλοια μπορεί να μετατρέψει τη σημερινή άνοδο σε πολύ μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ.
Και αυτή τη φορά, οι αγορές έχουν μικρότερο απόθεμα ασφαλείας για να απορροφήσουν μια νέα διαταραχή.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την ελληνική οικονομία, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της εξάρτησης από τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και των επιπτώσεων που έχει το κόστος καυσίμων στις μεταφορές, στις επιχειρήσεις και τελικά στις τιμές καταναλωτή.
Μια παρατεταμένη άνοδος του Brent προς τα 100 δολάρια θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος των καυσίμων κίνησης, των μεταφορών και της εφοδιαστικής αλυσίδας, ενώ θα ενίσχυε εκ νέου τις πληθωριστικές πιέσεις.
Η μεγαλύτερη απειλή, ωστόσο, δεν βρίσκεται στην ίδια τη σημερινή άνοδο των 2%, αλλά στη διάρκεια και στο βάθος μιας πιθανής διαταραχής των ροών από τον Περσικό Κόλπο.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
