Γράφει η Δρ Μαριάννα Τσατάλη
Τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα στρέφονται ολοένα και περισσότερο προς μια πολυπαραγοντική προσέγγιση για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της άνοιας και της συνακόλουθης γνωστικής έκπτωσης.
Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της συνδυαστικής παρέμβασης σε πολλαπλούς τομείς της καθημερινής ζωής, υποστηρίζοντας ότι η υγεία του εγκεφάλου δεν εξαρτάται από έναν μεμονωμένο παράγοντα, αλλά από τη δυναμική αλληλεπίδραση διαφορετικών συμπεριφορών και συνηθειών.
Ετσι, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ισορροπημένη διατροφή, τη συστηματική σωματική άσκηση, τη γνωστική ενδυνάμωση, τη βελτίωση της ψυχικής υγείας, τη συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες και τον αποτελεσματικό έλεγχο των αγγειακών παραγόντων κινδύνου. Οι παράγοντες αυτοί φαίνεται να λειτουργούν συνεργικά, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση και την ενίσχυση της εγκεφαλικής λειτουργίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η παγκόσμια μελέτη FINGERS αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ερευνητικά εγχειρήματα στον τομέα της πρόληψης της άνοιας. Πρόκειται για μια μεγάλης κλίμακας μελέτη που περιλαμβάνει χιλιάδες συμμετέχοντες ηλικίας 60 έως 77 ετών, οι οποίοι παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Η έρευνα αυτή, η οποία έχει επεκταθεί σε πολλές χώρες, στοχεύει στη διερεύνηση της αποτελεσματικότητας των προαναφερθέντων παρεμβάσεων σε βάθος χρόνου, με επαναξιολόγηση των συμμετεχόντων έως και 10–12 έτη μετά την έναρξή της. Τα ευρήματα τέτοιων μελετών υπογραμμίζουν τη σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης και στοχευμένης παρέμβασης στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου.
Η μελέτη FINGERS εφαρμόστηκε και στην Ελλάδα με την ονομασία GINGERS, προσαρμοσμένη στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνικού πληθυσμού. Το πρόγραμμα περιλάμβανε ένα σύνολο οργανωμένων παρεμβάσεων που αφορούσαν τη γνωστική εκπαίδευση, τη σωματική άσκηση και τη διατροφή, καθώς και την υποστήριξη σε τομείς όπως η όραση και η ακοή, η διαχείριση του ύπνου, του άγχους και της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας, αλλά και η ρύθμιση των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου.
Οι παρεμβάσεις αυτές σχεδιάστηκαν τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο, προσαρμοσμένες στις ανάγκες, τις δυνατότητες και τις προτιμήσεις των συμμετεχόντων, με συγκεκριμένη εβδομαδιαία συχνότητα.
Μία από τις βασικές ομαδικές παρεμβάσεις ήταν το πρόγραμμα γνωστικής ενδυνάμωσης, το οποίο υλοποιήθηκε σε μικρές ομάδες 5–6 ατόμων, ομοιογενείς ως προς τη γνωστική τους επίδοση, το μορφωτικό επίπεδο και την ηλικία. Οι συνεδρίες πραγματοποιούνταν δύο φορές την εβδομάδα και στόχευαν στην ενίσχυση βασικών γνωστικών λειτουργιών, όπως η εργαζόμενη μνήμη, οι εκτελεστικές λειτουργίες (για παράδειγμα η επίλυση προβλημάτων, η στοχοθεσία και η αναστολή της παρόρμησης), η ταχύτητα επεξεργασίας, η προσοχή, η λογική σκέψη και οι γλωσσικές δεξιότητες.
Μέσα από δραστηριότητες όπως η απομνημόνευση λέξεων, οι ασκήσεις μνήμης και προσοχής, η επίλυση προβλημάτων, οι γλωσσικές ασκήσεις και η αναγνώριση μοτίβων, οι συμμετέχοντες ενεργοποίησαν και ενίσχυσαν τις γνωστικές τους ικανότητες, παρουσιάζοντας στατιστικά σημαντική βελτίωση σε επιμέρους τομείς, όπως η λεκτική ευχέρεια, η επεισοδιακή μνήμη, η μάθηση, η προσοχή και οι εκτελεστικές λειτουργίες.
Η πρωτοτυπία της συγκεκριμένης παρέμβασης έγκειται και στο ότι η εφαρμογή των προγραμμάτων γνωστικής ενδυνάμωσης πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως σε τέσσερις πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, Ιωάννινα, Πάτρα και Ηράκλειο), μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των διαδικτυακών παρεμβάσεων, ιδιαίτερα ως προς την αύξηση της προσβασιμότητας για άτομα που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες. Στα βασικά πλεονεκτήματα συγκαταλέγονται η εξοικονόμηση χρόνου και κόστους, η ευελιξία και η προστασία της υγείας, ενώ στα μειονεκτήματα περιλαμβάνονται οι τεχνικές δυσκολίες και τα προβλήματα στο διαδίκτυο, καθώς και η περιορισμένη (άμεση) κοινωνική αλληλεπίδραση.
Τέλος, αναδεικνύεται ένα ιδιαίτερα αισιόδοξο μήνυμα: ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει αξιοσημείωτη ικανότητα νευροπλαστικότητας. Σύγχρονες επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι τα εγκεφαλικά κύτταρα μπορούν να αναγεννώνται και ότι η διαδικασία αυτή επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον και τον τρόπο ζωής. Επομένως, η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών και η ενεργή συμμετοχή σε γνωστικές και κοινωνικές δραστηριότητες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας και της ποιότητας ζωής, ιδιαίτερα σε άτομα άνω των 50 ετών.
Πληροφορίες για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση του προγράμματος GINGER παρατίθενται στην κάτωθι δημοσιευμένη εργασία: Alexopoulos, P., Felemegkas, P., Arampatzi, X., Billis, E., Dimakopoulou, E., Economou, P., ... & Lyketsos, C. (2025). Pilot study of the Greek Interventional Geriatric Initiative to Prevent Cognitive Impairment and Disability in individuals with subjective cognitive decline: paving the way towards brain health clinics in Greece. Frontiers in Psychiatry, 16, 1514227.
* Η Δρ Μαριάννα Τσατάλη είναι, Ψυχολόγος, Μεταδιδακτορική ερευνήτρια - Εργαστήριο Γνωστικής Ψυχολογίας και Νευροψυχολογίας, Τμήμα Ψυχολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Δίκτυο Έρευνας για τη Γήρανση (Network Aging Research), Πανεπιστήμιο Χαϊδελβέργης, Χαϊδελβέργη, Γερμανία.
Με αφορμή την ανάγκη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, η Ελληνική Πρωτοβουλία Ενάντια στην Αλτσχάιμερ (HIAAD) διοργανώνει την Παρασκευή 3 Απριλίου το 9ο «Ταξίδι Ελπίδας», την ετήσια εκδήλωση αφιερωμένη στην πρόληψη και την έρευνα για τη νόσο. Η φετινή διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί στο Ωδείο Αθηνών, με έμφαση στον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης στην πρώιμη διάγνωση και πρόληψη της άνοιας. Δείτε το πρόγραμμα της εκδήλωσης εδώ
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
