Γιατί απομακρυνόμαστε από τη φύση;

Οι επιστήμονες προειδοποιούν πως ολοένα περισσότεροι άνθρωποι… φοβούνται τη φύση. Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η αποξένωσή μας από τον φυσικό κόσμο;Μια βόλτα στο δάσος, λίγη κηπουρική ή ακόμα και το αγνάντεμα των καταπράσινων λόφων: η επαφή με τη φύση μπορεί να είναι πραγματικό βάλσαμο για την ψυχή. Υπάρχει μάλιστα και μία ιδιαίτερη λέξη για την αγάπη προς τη φύση: η «βιοφιλία».

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, παρατηρείται αύξηση της… βιοφοβίας: όπως διαπίστωσε ομάδα από το Πανεπιστήμιο Λουντ της Σουηδίας, η σχέση των ανθρώπων με τη φύση φαίνεται να επιδεινώνεται.

Ο Γιόχαν Κγέλμπεργκ Γένσεν, επικεφαλής της μελέτης, δήλωσε πως αυτό το φαινόμενο σχετίζεται σαφώς με την αστικοποίηση. «Σήμερα η πλειονότητα του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε πόλεις, πράγμα που σημαίνει ότι οι μελλοντικές γενιές ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο βιοφοβίας», εξηγεί ο ειδικός στην DW.

Η αποξένωση των ανθρώπων από τη φύση παρατηρείται ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, σύμφωνα με τον ψυχολόγο Ντιρκ Στέμπερ, συνθήκη που αφορά ιδίως τις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες. «Τα παιδιά μεγαλώνουν όλο και περισσότερο σε μη φυσικά περιβάλλοντα και περνούν τον περισσότερο χρόνο τους σε εσωτερικούς και ψηφιακούς χώρους», λέει ο Στέμπερ. «Από τη ζωή τους λείπουν εμπειρίες που σχετίζονται με τη σωματική ή άλλη επαφή με τη φύση, όπως για παράδειγμα το σκαρφάλωμα ή η παρατήρηση των ζώων».

Τι σημαίνει η αποξένωση από τη φύση;

Αυτές ακριβώς οι εμπειρίες είναι όμως αυτές που δημιουργούν εξοικείωση με τη φύση – και σύμφωνα με την ψυχολόγο Λέα Ντομ, από αυτό εξαρτάται εμμέσως και η προστασία του πλανήτη. «Η διάθεση να υπερασπιστούμε το περιβάλλον και το κλίμα είναι μεγαλύτερη, όταν νιώθουμε συνδεδεμένοι με τη φύση», εξηγεί η Ντομ.

Ο Γένσεν προσθέτει, δε, πως «εάν οι γονείς έχουν αρνητική στάση απέναντι στη φύση, αυτό μπορεί να επηρεάσει τα παιδιά και να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο όλο και πιο περιορισμένης εγγύτητας με τη φύση». Ο τρόπος που εκπαιδεύονται τα παιδιά από τους γονείς τους μπορεί να τα οδηγήσει στο να συνδέουν στο μυαλό τους τη φύση με την ιδέα του κινδύνου.

Η περιβαλλοντική παιδαγωγός Σουζάνε Ζιγκλ από την Κολωνία επιβεβαιώνει πως «όταν ζητάμε από τα παιδιά να μαζέψουν κλαδιά στο δάσος, κάποια τα αγγίζουν διστακτικά, άλλα χρησιμοποιούν μαντήλι και κάποια δεν τα αγγίζουν καθόλου».

Πολλά παιδιά δεν θέλουν να πιάσουν, για παράδειγμα, κουκουνάρια ή κάστανα, αλλά προτιμούν μόνο να τα κοιτάζουν. Ακόμα πιο απίθανο είναι το να αγγίξουν σκουλήκια ή ακίνδυνα έντομα.

Η έρευνα του Πανεπιστημίου Λουντ έδειξε επίσης πως ο φόβος της φύσης μπορεί να μετατραπεί ακόμα και σε εχθρότητα. Υπάρχουν μελέτες που συνδέουν τη βιοφοβία με την υποστήριξη της θανάτωσης αρπακτικών, αρκούδων, λύκων ή καρχαριών.

Πώς διαμορφώνεται η εικόνα μας για τη φύση;

Η σχέση μας με τη φύση καθορίζεται έντονα και από τον πολιτισμό στον οποίο ανήκουμε και τις ιστορίες που ακούμε. «Στην Κεντρική Ευρώπη το δάσος θεωρούνταν παλαιότερα τόπος κινδύνου, άγριων ζώων και απειλών», λέει ο Στέμπερ.

Από τον 19ο αιώνα και το κίνημα του Ρομαντισμού, ωστόσο, άρχισε να αντιμετωπίζεται ως ένας όμορφος τόπος που θέλει κανείς να επισκεφθεί.

Σήμερα, προσθέτει ο Στέμπερ, ο φόβος απέναντι στη φύση επιστρέφει – αυτή τη φορά εξαιτίας της αποξένωσης και της ψηφιακής απόσπασης. Τα ψηφιακά μέσα συχνά παρουσιάζουν μια παραμορφωμένη εικόνα της φύσης, μια «υπερπραγματικότητα» πολύ πιο έντονη και ζωηρή από την πραγματική εμπειρία. Έτσι, οι «εικονικές εμπειρίες φύσης – π.χ. οι εικόνες που ανεβαίνουν στο Instagram ή εμφανίζονται σε βιντεοπαιχνίδια – φαίνονται πιο έντονες και “αληθινές” από την πραγματική επαφή με τα δάση, τα λιβάδια ή τα ζώα».

Οι επιπτώσεις για την υγεία

Η πραγματική επαφή με τη φύση όμως «ενισχύει την ψυχική μας υγεία», όπως λέει η Ντομ.

Μελέτες δείχνουν ότι τα δάση βελτιώνουν τη συγκέντρωση, μειώνουν τη διάσπαση προσοχής, ενισχύουν τη συναισθηματική ρύθμιση και γενικώς έχουν πολλά οφέλη για την υγεία μας.

Η επαφή με τη φύση είναι κάτι που μπορούμε να καλλιεργήσουμε. Όπως λέει ο Γένσεν, όσο περισσότερα μαθαίνουμε για τα φυτά και τα ζώα, τόσο περισσότερο τα εκτιμούμε. Κατά τη Σουζάνε Ζιγκλ, ο καλύτερος τρόπος για να ξανασυνδεθούν τα παιδιά με τη φύση είναι το παιχνίδι: «Εάν τα παιδιά πέσουν παίζοντας κυνηγητό στο δάσος, κρυφτούν πίσω από δέντρα ή χωθούν στους θάμνους, τότε το να αγγίξουν κλαδιά παύει να είναι πρόβλημα».

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.