Η αποκάλυψη ενός άνευ προηγουμένου πακέτου δασμών από τον Πρόεδρο Τραμπ προκάλεσε αναταραχή στις αγορές και ερωτήματα για το μέλλον του δολαρίου ΗΠΑ. Μετά την «Ημέρα Απελευθέρωσης», το δολάριο, οι μετοχές και τα ομόλογα υπέστησαν παράλληλη πτώση. Ο Δείκτης Δολαρίου άγγιξε χαμηλά τριετίας, ο S&P 500 έχασε πάνω από 10% σε μια εβδομάδα και τα 10ετή ομόλογα σημείωσαν τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία πτώση από τη δεκαετία του 1980.
Η ανατροπή της παραδοσιακής «ασφαλούς» εικόνας του δολαρίου αποδίδεται:
- στον άτακτο τρόπο παρουσίασης των δασμών που μείωσε την εμπιστοσύνη στο θεσμικό πλαίσιο των ΗΠΑ,
- στον φόβο ότι οι ίδιοι οι δασμοί θα πλήξουν την αμερικανική οικονομία περισσότερο από τους εταίρους,
- και στις πιέσεις του Λευκού Οίκου προς την Ομοσπονδιακή Τράπεζα, που υπονομεύουν την ανεξαρτησία της.
Γιατί το δολάριο χάνει ελκυστικότητα στις κεντρικές τράπεζες;
Το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα μειώθηκε από 73% το 2001 σε 58% το 2024, δείχνοντας μια σταδιακή αποδολαριοποίηση.
Γεωπολιτικοί κίνδυνοι
Ο αμερικανικός απομονωτισμός, οι κυρώσεις και οι δασμοί ωθούν χώρες να αναζητούν εναλλακτικά νομίσματα. Η τάση «friendshoring» οδηγεί σε μεταφορά αλυσίδων εφοδιασμού προς «φιλικά» κράτη.
Οικονομικός ανταγωνισμός
Οι αναδυόμενες οικονομίες, κυρίως η Ασία, αναπτύσσονται ταχύτερα από τις ανεπτυγμένες. Η Κίνα αύξησε το μερίδιό της στο παγκόσμιο ΑΕΠ (PPP) από 2% το 1980 σε 20% σήμερα, ξεπερνώντας σε ορισμένους τομείς τις ΗΠΑ.
Διαφοροποίηση
Οι κεντρικές τράπεζες κατανέμουν μέρος των αποθεμάτων σε άλλα νομίσματα ώστε να μειώσουν την έκθεση σε πολιτικούς ή νομισματικούς κινδύνους των ΗΠΑ.
Δημόσιο χρέος
Το έλλειμμα των ΗΠΑ ξεπερνά το 1 τρισ. δολάρια και αναμένεται να είναι πάνω από 6% του ΑΕΠ τα επόμενα χρόνια. Η Moody’s αφαίρεσε την αξιολόγηση ΑΑΑ, ενώ οι ξένοι επενδυτές κατέχουν μόλις 33% των αμερικανικών ομολόγων (έναντι 54% πριν το 2008).
Το δολάριο στο διεθνές εμπόριο
Παρά την πτώση στα αποθέματα, το δολάριο παραμένει κυρίαρχο στις συναλλαγές. Από το 1999 έως το 2019, η τιμολόγηση εξαγωγών σε δολάρια παρέμεινε στο 50%, ενώ του ευρώ αυξήθηκε στο 30%. Στο SWIFT, οι πληρωμές σε δολάρια ενισχύθηκαν, ενώ το ευρώ υποχώρησε.
Το δολάριο και το ευρώ λειτουργούν ως «ενδιάμεσα νομίσματα» στις διεθνείς συναλλαγές, όταν η απευθείας χρήση τοπικών νομισμάτων δεν είναι εφικτή. Έτσι, οι επιχειρήσεις εξαρτώνται ολοένα περισσότερο από το δολάριο για διασυνοριακές πληρωμές.
Θα επιταχύνουν οι δασμοί την αποδολαριοποίηση;
Η αμφιλεγόμενη πολιτική Τραμπ έχει εντείνει τις ανησυχίες. Οι αγορές φοβούνται ύφεση (πιθανότητα 38% για το 2025 σύμφωνα με Polymarket) και πληθωριστικές πιέσεις που δυσκολεύουν τη Fed να πετύχει τον στόχο 2%.
Επιπλέον, οι επιθέσεις στην ανεξαρτησία της Fed, με τον Τραμπ να πιέζει για απομάκρυνση του Πάουελ, κλονίζουν την εμπιστοσύνη. Ακόμη και μικρές αμφιβολίες για την αμεροληψία της Fed μπορούν να αποδυναμώσουν μόνιμα το δολάριο.
Υπάρχει εναλλακτική λύση;
Παρά τις πιέσεις, το δολάριο δύσκολα θα εκθρονιστεί σύντομα. Η δύναμη των αμερικανικών κεφαλαιαγορών και η ανθεκτικότητα της οικονομίας παραμένουν αδιαμφισβήτητες. Ωστόσο, υποψήφιοι διάδοχοι υπάρχουν:
Ευρώ
Με μερίδιο 30% στο παγκόσμιο εμπόριο και ισχυρούς θεσμούς, το ευρώ είναι ο βασικός ανταγωνιστής. Όμως, η αγορά ομολόγων της ΕΕ (11 τρισ. ευρώ) υπολείπεται σημαντικά της αμερικανικής και παραμένει κατακερματισμένη. Η μεγαλύτερη ενοποίηση και πιο τακτική έκδοση κοινού χρέους θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον διεθνή ρόλο του ευρώ.
Κινεζικό γουάν
Το RMB συμμετέχει στο 7% των συναλλαγών FX και είναι το τέταρτο πιο ενεργό νόμισμα παγκοσμίως. Η διεθνοποίησή του παραμένει περιορισμένη λόγω ελέγχων κεφαλαίων, αλλά η επιρροή του αυξάνεται, ειδικά στο εμπόριο με χώρες της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος».
Άλλα νομίσματα
Ιαπωνικό γεν, στερλίνα, καναδικό και αυστραλιανό δολάριο παίζουν δευτερεύοντα ρόλο, με περιορισμένη δυνατότητα να ανταγωνιστούν τα δύο μεγάλα νομίσματα.
Συμπερασματικά, το δολάριο παραμένει το βασικό νόμισμα των διεθνών αγορών, αλλά η αβεβαιότητα που προκαλεί η πολιτική Τραμπ και τα διαρθρωτικά προβλήματα της αμερικανικής οικονομίας έχουν ενισχύσει τη συζήτηση για αποδολαριοποίηση. Η κυριαρχία του δεν απειλείται άμεσα, όμως η προοπτική ενός νομισματικού συστήματος περισσότερων πόλων είναι πλέον ορατή.
* Ο Ανδρέας Πλακωτάκης είναι Country Manager της εταιρείας διεθνών πληρωμών Ebury
