Του Marc Champion*
Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) να εμπλακεί σε πόλεμο στη Μέση Ανατολή έχει επιφέρει τεράστιο πλήγμα στην Ουκρανία. Έσωσε τη Ρωσία από μια δημοσιονομική κρίση, έθεσε σε δοκιμασία τους φορτωμένους με χρέη συμμάχους του Κιέβου στην Ευρώπη, εξάντλησε τα αποθέματα κρίσιμων αμερικανικών όπλων τα οποία η Ουκρανία έχει πλέον λιγότερες πιθανότητες να λάβει και ώθησε τον Λευκό Οίκο να ασκήσει – για άλλη μια φορά – πίεση στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να αποδεχτεί τις εδαφικές απαιτήσεις της Ρωσίας.
Γιατί όμως ο πρόεδρος της Ουκρανίας φαίνεται τόσο ατάραχος;
Υπάρχουν, αναμφίβολα, πολλοί λόγοι, αλλά ένας από αυτούς είναι ότι η Ουκρανία έχει αρχίσει να δημιουργεί διαπραγματευτικά ατού από τότε που ο Αμερικανός πρόεδρος είπε στον Ζελένσκι πριν από ένα χρόνο ότι δεν είχε κανένα. Ένας άλλος λόγος είναι η σημαντική απώλεια της επιρροής των ΗΠΑ επί του Κιέβου, απλώς και μόνο επειδή πλέον προσφέρουν πολύ λιγότερα πράγματα που θα μπορούσαν να απειλήσουν να μη προσφέρουν άλλο πια.
Την εποχή εκείνης της πλέον διαβόητης «ενέδρας» στο Οβάλ Γραφείο, η συγκρατημένη αντίδραση του Ζελένσκι φάνηκε να αποκαλύπτει με σκληρό τρόπο το βαθμό εξάρτησης της χώρας του από την αμερικανική υποστήριξη για την επιβίωσή της. Μόλις τον Νοέμβριο, απηύθυνε μια γεμάτη αγωνία ομιλία, λέγοντας στους Ουκρανούς ότι σύντομα ίσως βρεθούν αντιμέτωποι με μία από τις πιο δύσκολες επιλογές στην ιστορία τους: να υποκύψουν στους όρους της Ρωσίας ή να χάσουν έναν απαραίτητο σύμμαχο, τις ΗΠΑ.
Αυτή η αίσθηση αγωνίας φαίνεται να μην υπάρχει σήμερα. Τώρα που ο Λευκός Οίκος πιέζει εκ νέου το Κίεβο να αποδεχτεί το αίτημα της Ρωσίας να παραδώσει τη λεγόμενη «ζώνη φρουρίων-πόλεων» - η οποία εδώ και τέσσερα χρόνια αποτελεί το κλειδί για την ανάσχεση της ρωσικής προέλασης -, ο Ζελένσκι αντέδρασε δημοσίως. Δήλωσε ότι οι ΗΠΑ συνδέουν την προσφορά τους για εγγυήσεις ασφάλειας με την αποδοχή του εδαφικού αιτήματος της Ρωσίας.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έμεινε σαφώς έκπληκτος και χαρακτήρισε τον Ζελένσκι ψεύτη. Ανέφερε επίσης ότι υπάρχει η δυνατότητα ανάκλησης των αμερικανικών όπλων που προορίζονται για το Κίεβο, στο πλαίσιο του λεγόμενου προγράμματος PURL του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, αντί να υποχωρήσει από φόβο μήπως δυσαρεστήσει την Ουάσινγκτον όπως στο παρελθόν, ο πρόεδρος της Ουκρανίας απάντησε αναλύοντας περαιτέρω τον ισχυρισμό του.
Όλα αυτά απαιτούν κάποια εξήγηση, δεδομένης της μεγάλης εξάρτησης της Ουκρανίας από τα αμερικανικής κατασκευής αντιαεροπορικά συστήματα Patriot για την κατάρριψη ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων, καθώς και από τα πυραυλικά συστήματα Himars και τις δορυφορικές πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο και άλλες πληροφορίες που έχουν βοηθήσει τόσο πολύ στον εντοπισμό των ρωσικών δυνάμεων. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι οι ΗΠΑ δεν παρέχουν πλέον τόσα πολλά στο Κίεβο.
Από την ανάληψη των καθηκόντων του Τραμπ, το Κογκρέσο δεν έχει εγκρίνει νέα κονδύλια για την Ουκρανία, ενώ οι πηγές χρηματοδότησης της προηγούμενης κυβέρνησης έχουν σταδιακά εξαντληθεί. Ο Τραμπ ουσιαστικά κατάργησε το μεγαλύτερο μέρος της στήριξης προς την Ουκρανία και «εμπορευματοποίησε» ό,τι απέμεινε, υποχρεώνοντας τους άλλους συμμάχους της Ουκρανίας να πληρώσουν μέσω του PURL.
«Έχουμε ξεπεράσει το αποκορύφωμα της επιρροής του Τραμπ», δήλωσε ο Μίκολα Μπιελιέσκοφ, ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Μελετών Ασφαλείας του Κιέβου, το οποίο παρέχει συμβουλές στο γραφείο του Ζελένσκι. «Για να απειλήσεις με κάτι, αυτό πρέπει να υπάρχει για να το αφαιρέσεις – αλλά είχαμε ήδη έλλειψη αναχαιτιστικών πυραύλων, και μετά από αυτή τη σύγκρουση στο Ιράν, η επιρροή των ΗΠΑ έχει περιοριστεί ακόμη περισσότερο».
Η άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας δεν αποτελεί πλέον τόσο μεγάλη απειλή, καθώς οι ΗΠΑ έχουν ήδη χαλαρώσει τις πιο σημαντικές, αυτές που αφορούν τις εξαγωγές αργού πετρελαίου, προκειμένου να περιοριστεί η αύξηση των τιμών του πετρελαίου που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν. Ακόμη και ο όγκος των πληροφοριών των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών που κοινοποιούνται στην Ουκρανία έχει μειωθεί, τώρα που η προσοχή και οι πόροι έχουν στραφεί προς τη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με τον Μπιελιέσκοφ. Εν τω μεταξύ, η προσφορά αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας χάνει την ελκυστικότητά της.
Γιατί να εγκαταλείψεις κρίσιμες αμυντικές θέσεις και εδάφη με αντάλλαγμα την υπόσχεση προστασίας από έναν Αμερικανό πρόεδρο που δίνει νέα διάσταση στην έννοια της αναξιοπιστίας;
Παράλληλα, η Ουκρανία έχει καταστεί η ίδια πιο ελκυστική ως εταίρος στον τομέα της ασφάλειας, χάρη στις καινοτομίες και την εμπειρία της στον πόλεμο με drones. Αυτά της επέτρεψαν να εκδιώξει το ρωσικό ναυτικό από ορισμένες περιοχές της Μαύρης Θάλασσας, ενώ οι πρόσφατες εξελίξεις τόσο στην αναχαίτιση drones όσο και στα ρομποτικά οχήματα συμβάλλουν στην αντιστάθμιση του μεγάλου αριθμητικού πλεονεκτήματος της Ρωσίας σε ανθρώπινο δυναμικό, άρματα μάχης και πυροβολικό.
Η εαρινή επίθεση της Ρωσίας έχει ξεκινήσει και, αν κρίνουμε από τις διαμαρτυρίες ορισμένων εθνικιστών στρατιωτικών μπλόγκερ της χώρας, προκαλεί αριθμό - ρεκόρ θυμάτων χωρίς σχεδόν κανένα εδαφικό κέρδος. Αυτό το αποδίδουν στην αδυναμία της Ρωσίας να συμβαδίσει με την τεχνολογική καινοτομία της Ουκρανίας.
Όχι μόνο η λεγόμενη «ζώνη θανάτου» γύρω από τις εμπροσθοφυλακές της Ουκρανίας έχει γίνει πιο θανατηφόρα, αλλά και οι ρωσικές γραμμές εφοδιασμού διατρέχουν ολοένα και μεγαλύτερο κίνδυνο σε απόσταση έως και περίπου 120 χλμ. πίσω από τις γραμμές μετώπου. Η αυξημένη παραγωγή drones και πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς έχει επιτρέψει στην Ουκρανία να πλήττει ρωσικές ενεργειακές υποδομές σε απόσταση έως και 2.000 χλμ., με αποτέλεσμα, σύμφωνα με ισχυρισμούς, να τεθεί εκτός λειτουργίας το 40% της παραγωγικής ικανότητας εξαγωγής πετρελαίου.
Ο Ζελένσκι έχει αρχίσει να αξιοποιεί αυτό το γεγονός στην προσπάθειά του να βρει νέους συμμάχους. Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή, στις 28 Φεβρουαρίου, έστειλε εσπευσμένα περίπου 200 εκπαιδευτές στην καταπολέμηση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών στις χώρες του Κόλπου, αξιοποιώντας τη μακρόχρονη εμπειρία της Ουκρανίας στην κατάρριψη των ιρανικών drones τύπου «Shahed» για να προσφέρει βοήθεια με αντάλλαγμα την υποστήριξή τους στον δικό του πόλεμο.
Ο ηγέτης της Ουκρανίας δήλωσε ότι υπέγραψε συμφωνίες δεκαετούς διάρκειας, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, με τρία από αυτά τα πλούσια πετρελαιοπαραγωγά κράτη - το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα - στα τέλη της περασμένης εβδομάδας. Ο Ζελένσκι ανέφερε ότι οι συμφωνίες αφορούσαν την προμήθεια και την από κοινού παραγωγή ουκρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, καθώς και την παροχή τεχνογνωσίας, σε αντάλλαγμα για ενέργεια από τον Κόλπο και άλλους «σπάνιους πόρους». Δεν διευκρίνισε ποιοι ήταν αυτοί, αλλά είχε δηλώσει προηγουμένως ότι θα αναζητούσε αντιαεροπορικούς πυραύλους. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα πυραύλων Patriot στον κόσμο, τους οποίους η Ουκρανία εξακολουθεί να έχιε μεγάλη ανάγκη, και τον Ιανουάριο έλαβε την έγκριση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την αγορά 730 επιπλέον πυραύλων.
Ο Ζελένσκι πρότεινε επίσης να συμβάλει στη δημιουργία, στο Στενό του Ορμούζ, ενός αντίστοιχου συστήματος πολυεπίπεδης άμυνας και εναλλακτικών μηχανισμών ασφαλείας, παρόμοιου με εκείνο που έχει κρατήσει το ρωσικό ναυτικό σε απόσταση και έχει διατηρήσει ανοιχτή τη Μαύρη Θάλασσα για τις ουκρανικές εξαγωγές.
Το αν η Ουκρανία θα μπορέσει πραγματικά να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ, για πόσο καιρό θα διατηρήσει το τεχνολογικό της πλεονέκτημα έναντι μιας Ρωσίας καθώς και το πόσα θα αποφέρουν στην πράξη οι συμφωνίες της με τον Κόλπο, αποτελούν όλα ανοιχτά ερωτήματα. Ωστόσο, η απώλεια επιρροής των ΗΠΑ στο Κίεβο είναι προφανής και θα πρέπει να εγείρει ερωτήματα στον Λευκό Οίκο.
Για παράδειγμα, κατά τον σχεδιασμό της επίθεσης εναντίον του Ιράν, γιατί δεν αντλήθηκαν σχεδόν καθόλου διδάγματα από την παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο η Ουκρανία αντιμετώπισε τα ιρανικά Shahed; Γιατί ο Λευκός Οίκος δεν έχει αναγνωρίσει ότι το Κίεβο δεν αποτελεί πλέον απλώς στρατιωτικό βάρος, αλλά και πολύτιμο πόρο, ακόμη και για τον πανίσχυρο αμερικανικό στρατό; Γιατί συνεχίζει να ανακουφίζει τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν από την πίεση, ακόμα και όταν αυτός βοηθά το Ιράν να σκοτώνει Αμερικανούς στρατιώτες, ενώ ο Ζελένσκι προσφέρεται να βοηθήσει στην προστασία τους;
Ή, για να το θέσω με όρους πιο οικείους στον πρόεδρο Τραμπ, η Ουκρανία έχει μερικά εκπληκτικά καλά χαρτιά, οπότε ας συνεργαστεί.
*Ο Marc Champion είναι αρθρογράφος της στήλης Bloomberg Opinion και καλύπτει θέματα που αφορούν την Ευρώπη, τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
