Του Νικόλα Μπάρδη
Στο ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης, στη συμβολή των οδών Αγίας Σοφίας και Ερμού, επί της ομώνυμης πλατείας, συναντούμε τον εμβληματικό ναό της Αγίας Σοφίας. Μαζί με τους ναούς του Αγίου Δημητρίου και της Αχειροποιήτου συγκαταλέγεται στα πιο σημαντικά παλαιοχριστιανικά μνημεία της πόλης, αλλά και ολόκληρης της Ελλάδας, ενώ αποτελεί και Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ήδη από το 1988, καθώς διακρίνεται τόσο για την ιστορία, όσο και για την αρχιτεκτονική του, αποτελώντας ανέκαθεν αναπόσπαστο κομμάτι της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής της συμπρωτεύουσας.
Από τον 8ο αιώνα έως τη μετατροπή του σε τζαμί (1523-1524) αποτελούσε τον καθεδρικό ναό της πόλης και συχνά στα ιστορικά κείμενα αναφέρεται ως «Μεγάλη Εκκλησία». Την περίοδο της Φραγκοκρατίας (1204-1224) ο ναός μετατράπηκε σε καθεδρικό ναό των Λατίνων και επανήλθε στους Ορθοδόξους το 1224, μετά την ανακατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Βυζαντινούς. Περίπου εκατό χρόνια μετά την κατάκτηση της πόλης από τους Οθωμανούς (1430) η εκκλησία μετατράπηκε σε τζαμί, διατηρώντας το αρχικό της όνομα (Aya Sofya Camii). Το τζαμί, όμως, κάηκε στη μεγάλη πυρκαγιά του 1890, μαζί με πολλά σημαντικά μνημεία της πόλης, και αναστηλώθηκε την περίοδο 1907 με 1909. Εν έτει 1913, μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, λειτούργησε ξανά ως χριστιανικός ορθόδοξος ναός.
Ο αρχικός ναός ήταν μία κολοσσιαία πεντάκλιτη βασιλική, αφιερωμένη στον Άγιο Μάρκο, που ανεγέρθη στα τέλη του 4ου αιώνα πάνω σε ένα ρωμαϊκό οικοδομικό συγκρότημα. Στις μέρες μας, στη νότια πλευρά του ναού, σώζονται κάποια ερείπια του βαπτιστηρίου της. Η βασιλική αυτή ίσως καταστράφηκε από τον μεγάλο σεισμό του 618 και εν συνεχεία από την πυρκαγιά που ακολούθησε, και στη θέση της ιδρύθηκε ο σημερινός ναός.
Αρχιτεκτονικά ο ναός που βλέπουμε σήμερα ανήκει στον τύπο του μεταβατικού σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού και αποτελεί εξέλιξη της βασιλικής με τρούλο. Στη βορειοδυτική γωνία υπάρχει ένας πύργος, ο οποίος αποτελεί οθωμανική προσθήκη. Στο σπουδαίο αυτό μνημείο σώζονται αξιόλογα ψηφιδωτά στον χώρο του ιερού και στον τρούλο, τα οποία χρονολογούνται σε τρεις διαφορετικές περιόδους και αποτελούν εξαιρετικά δείγματα της βυζαντινής τέχνης. Ακόμη, στα παράθυρα του νάρθηκα σώζονται αποσπασματικά τοιχογραφίες αγίων μοναχών του 11ου αιώνα, μεταξύ των οποίων και η Αγία Θεοδώρα Θεσσαλονίκης, ενώ ο υπόλοιπος διάκοσμος του ναού είναι ισλαμικός και ανήκει στις παρεμβάσεις που έγιναν στο μνημείο κατά την οθωμανική περίοδο.
Οι ιστορικές εικόνες, τα εντυπωσιακά ψηφιδωτά και ο γλυπτός διάκοσμος καθιστούν τον Ναό της Αγίας Σοφίας έναν από τους σημαντικότερους όχι μόνο της Θεσσαλονίκης, αλλά και ολόκληρης της Ελλάδας, και πλήθος πιστών συρρέει εκεί για να προσκυνήσει, και να θαυμάσει από κοντά αυτό το αρχιτεκτονικό στολίδι, που αποτελεί σημείο κατατεθέν της συμπρωτεύουσας. Πολλοί Θεσσαλονικείς πριν κατέβουν για βόλτα στην αγορά και την παραλία της πόλης, περνούν από την εκκλησία και ανάβουν ένα κεράκι, δείγμα του σεβασμού και της πίστης προς το πρόσωπο της Αγίας Σοφίας, που τους συνοδεύει όλα αυτά τα χρόνια σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
