Η αθρόα και συνεχής ροή μεταναστών από χώρες της Ασίας και της Αφρικής, που προσπαθώντας να φτάσουν στην Ευρώπη, εγκλωβίζονται στην Ελλάδα, δημιουργεί μία εκρηκτική κατάσταση με απρόβλεπτες συνέπειες το επόμενο χρονικό διάστημα.
Οι Διεθνείς Συνθήκες και Κανονισμοί που ισχύουν για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, καθώς και οι συμφωνίες για την ενοποίηση του γεωγραφικού χώρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δημιουργούν ένα σύνθετο και προβληματικό νομικό καθεστώς, που ουσιαστικά απαγορεύει στην Ελλάδα να μπορέσει να διαχειριστεί με έναν επιτυχημένο τρόπο τις ροές αυτές, τόσο στα σύνορά της όσο και στο εσωτερικό της.
Το προβληματικό αυτό νομικό και θεσμικό περιβάλλον που δημιουργούν οι δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η χώρα μας, θα προσπαθήσω να αναλύσω εν συντομία, στην προσπάθειά μου να συμβάλλω στην κατανόηση του προβλήματος.
Το θέμα θα το χωρίσουμε σε δύο κατηγορίες:
Η πρώτη αφορά την είσοδο μεταναστών στη χώρα και τη δυνατότητα ελέγχου ή αποτροπής εισόδου, σε άτομα με μη νόμιμα έγγραφα και η δεύτερη τη διαχείριση αυτών των ατόμων εντός της Ελλάδος, τη δυνατότητα επαναπροώθησης στη χώρα τους ή της προώθησής τους σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Δύο ουσιαστικά είναι οι «Συνθήκες» που καθορίζουν τις διαδικασίες διαχείρισης των μεταναστών στα σύνορα, αλλά και εντός Ελλάδος.
Η πρώτη είναι η «Συνθήκη της Γενεύης» ( έτος 1951) αναφέρεται στις υποχρεώσεις που έχει κάθε χώρα, στην αντιμετώπιση των προσφύγων. Σύμφωνα με την συνθήκη αυτή αν κάποιος επιχειρήσει να εισέλθει στη χώρα μας , πιθανώς διωκόμενος, λόγω πολέμου στη χώρα του που ενέχει κίνδυνο για τη ζωή του, ή για τις ιδέες του, τις πολιτικές του πεποιθήσεις κ.λ.π. η χώρα μας οφείλει, αφού ελέγξει τα στοιχεία που αυτός παρουσιάζει, να αποφανθεί για το βάσιμο των αιτιάσεών του ή όχι. Αν από τον έλεγχο αυτό προκύψει ότι δικαιούται προστασίας, οφείλει να του παράσχει άσυλο δηλαδή προστασία έως ότου αποκατασταθεί η νομιμότητα στη χώρα του, άλλως να τον επαναπροωθήσει είτε στη χώρα του είτε στη χώρα από την οποία εισήλθε.
Η δεύτερη είναι η «συνθήκη του Schengen» που καθορίζει τις υποχρεώσεις που έχει κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιτρέπει ή μη την διέλευση, κάθε ατόμου που θα επιθυμούσε να ταξιδέψει, από το έδαφός της στο έδαφος μιας άλλης Ευρωπαϊκής χώρας. Βάσει της συνθήκης αυτής, εκτός των άλλων, κάθε χώρα έχει την υποχρέωση να καταγράφει, σε μία βάση δεδομένων, κοινή για όλες τις χώρες της ΕΕ, όλους όσους εισέρχονται με μη νόμιμα έγγραφα στο έδαφός της καταχωρώντας ταυτόχρονα τις φωτογραφίες τους καθώς και τα δακτυλικά τους αποτυπώματα. Επίσης έχει την υποχρέωση, να ελέγξει τη νομιμότητα των ταξιδιωτικών εγγράφων οιουδήποτε παραμένει στο έδαφος της και επιθυμεί να ταξιδεύσει σε άλλη χώρα της ΕΕ, άλλως πρέπει να του απαγορεύσει την έξοδο.
Οι δύο αυτές συνθήκες προκαλούν το πρόβλημα του εγκλωβισμού των μεταναστών στη χώρα μας, διότι λόγω της συνθήκης της Γενεύης, δεν μπορούμε να αποτρέψουμε κάποιον από το να περάσει τα σύνορα, μια και απαιτείται να γίνει ο έλεγχος των στοιχείων του πριν τον δεχθούμε ή τον απορρίψουμε. Το λογικό θα ήταν να γίνει ο έλεγχος στη γειτονική χώρα, πριν εισέλθουν στην Ελλάδα, αλλά προφανώς δεν το δέχεται η Τουρκία! Αναγκαζόμαστε λοιπόν να τους επιτρέψουμε την είσοδο προκειμένου να πραγματοποιήσουμε τους προβλεπόμενους ελέγχους. Κατόπιν αυτού οι μετανάστες βρίσκονται ήδη στο έδαφος μας.
Η δε συνθήκη του Schengen, μας απαγορεύει, όταν διαπιστώσουμε, ότι ο εισελθών στη χώρα μας, δε πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις για να του χορηγηθεί άδεια παραμονής, να του επιτρέψουμε να ταξιδέψει σε άλλη χώρα της ΕΕ. ΟΙ μετανάστες λοιπόν εγκλωβίζονται στο έδαφός μας και η Ελλάδα έχει πλέον την ευθύνη να αναζητήσει τρόπους για να τους απομακρύνει.
Ουσιαστικά δύο δυνατότητες έχει η χώρα μας για να τους απομακρύνει, σύμφωνα με τα διεθνώς κρατούντα: ή να τους επαναπροωθήσει πίσω στη χώρα μέσω της οποίας εισήλθαν στην Ελλάδα, ή να τους επαναπροωθήσει στη χώρα καταγωγής τους. Αυτό και στις δύο περιπτώσεις, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη σύμφωνη γνώμη των χωρών στις οποίες πρέπει να επαναπροωθηθούν, γεγονός που απαιτεί την αποδοχή εκ μέρους τους, είτε ότι τα συγκεκριμένα άτομα εισήλθαν στη χώρα μας παράνομα από το έδαφός τους, είτε ότι τους αναγνωρίζουν ότι είναι πράγματι πολίτες της χώρας τους. Στην πρώτη περίπτωση η Τουρκία (μέσω της οποίας συνήθως έρχονται) αρνείται να υπογράψει συνθήκη που να αναγνωρίζει την υποχρέωσή της να δέχεται πίσω τους παρανόμως εισελθόντες στη χώρα μας από το έδαφός της, στη δε δεύτερη περίπτωση, η επαναπροώθηση στις χώρες καταγωγής τους, απαιτεί διαδικασίες που είναι ιδιαίτερα δύσκολες και χρονοβόρες. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι προσπάθειες είναι ατελέσφορες, διότι είτε δεν υπάρχουν πρεσβείες των χωρών τους στην Ελλάδα, ώστε να γίνουν οι απαιτούμενες συνεννοήσεις για την επαναπροώθησή τους, είτε οι πρεσβείες τους δηλώνουν ότι δεν τους αναγνωρίζουν ως πολίτες τους αφού έχουν καταστρέψει τα έγγραφά τους και δεν μπορούν να τους εντοπίσουν στα αρχεία τους.
Η Ελλάδα θεωρητικά έχει δύο εναλλακτικές δυνατότητες για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Η πρώτη είναι να προσπαθήσει να επιτύχει την αναθεώρηση των Συνθηκών, αδύνατον στην παρούσα συγκυρία!
Η δεύτερη είναι να υπογράψει συμφωνίες συνεργασίας για την επαναπροώθηση των μεταναστών τόσο με την Τουρκία όσο και με τις χώρες καταγωγής των μεταναστών. Αυτό φαντάζει ποιο ρεαλιστικό, αλλά είναι ιδιαίτερα δύσκολο και προφανώς η Ελλάδα ούτε την οικονομική ούτε την πολιτική δύναμη έχει για να το επιβάλλει. Μόνο η Ευρωπαική Ένωση έχει τέτοιες δυνατότητες ,όμως άλλες πολιτικές και οικονομικές σκοπιμότητες την αποτρέπουν απο το να το κάνει.
Φυσικά υπάρχει και η λύση τις μονομερούς αθέτησης των Διεθνών Συνθηκών από τη χώρα μας, γεγονός που αυτομάτως θα μας οδηγούσε εκτός και της Διεθνούς Προστασίας με απρόβλεπτες συνέπειες για τη χώρα μας. Πάντως εγώ μία τέτοια λύση δε θα τη συνιστούσα!!
* O Aλέξανδρος Ζαβός είναι πρόεδρος του Ινστιτούτου ΜΕταναστευτικής ΠΟλιτικής (ΜΚΟ)
Δείτε ζωντανά
Ακούστε ζωντανά
Follow @skaigr