Το δίλλημα της Κίνας με το Ιράν
Καθώς η Δύση προσπαθεί να εντείνει την πίεση προς το Ιράν και η εκστρατεία για την επιβολή πετρελαϊκού εμπάργκο στην Τεχεράνη, η Κίνα έρχεται αντιμέτωπη με ένα σοβαρό δίλλημα. Το 20% του πετρελαίου του Ιράν πηγαίνει στην Κίνα καθώς το Πεκίνο είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος και ο καλύτερος πελάτης του Ιράν. Η συνεργασία της Κίνας είναι απαραίτητη, αν η Δύση θέλει να επιτύχει το σχέδιο εξαναγκασμού του Ιράν να σταματήσει το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου.
Κανείς όμως δεν γνωρίζει αν η Κίνα θα συμπορευθεί με τη Δύση στα σχέδια της κατά του Ιράν. Όταν ο υπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών Τίμοθι Γκάιτνερ επισκέφθηκε πρόσφατα το Πεκίνο, για να ασκήσει πιέσεις στην ηγεσία της Κίνας για το Ιράν, οι Κινέζοι του είπαν, όχι, ευγενικά μεν αλλά όχι. Δεδομένης όμως της σημασίας των δεσμών με τη Δύση και ιδιαίτερα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα δεν μπορεί να αγνοήσει παντελώς τις πιέσεις της Ουάσινγκτον και να συνεχίσει το εμπόριο με το Ιράν σαν να μην συμβαίνει τίποτε.
Για να αντιληφθούμε πως η Κίνα μπορεί να προστατεύσει τα συμφέροντα της σε αυτή τη διεθνή κατάσταση που εμπεριέχει υψηλό ρίσκο και μεγάλους κινδύνους, οφείλουμε πρώτα να αναλύσουμε τους παράγοντες που επηρεάζουν την πολιτική της Κίνας προς το Ιράν. Φυσικά ο πιο σημαντικός παράγοντας είναι τα οικονομικά συμφέροντα. Το Ιράν είναι ο τρίτος μεγαλύτερος προμηθευτής πετρελαίου της Κίνας με 500.000 βαρέλια την ημέρα, γι αυτό και αποτελεί καθοριστικό παίκτη στη σκακιέρα της ενεργειακής ασφάλειας. Αν η Κίνα χάσει ξαφνικά το πετρέλαιο του Ιράν θα υποστεί ενεργειακό σοκ, εκτός αν άλλες χώρες που παράγουν πετρέλαιο, και κυρίως η Σαουδική Αραβία, αντισταθμίσουν τις απώλειες της Κίνας με δικό τους πετρέλαιο.
Κινεζικές εταιρείες έχουν υπογράψει συμβόλαια δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων για εξόρυξη και διύλιση πετρελαίου με το Ιράν και πολλές ιρανικές εταιρείες. Αν η Κίνα αποφασίσει να ταχθεί με το μέρος της Δύσης και να τηρήσει τις διεθνείς κυρώσεις, κινδυνεύει να χάσει πολλά ελκυστικά συμβόλαια που υπόσχονται τεράστια κέρδη. Επίσης το Πεκίνο είναι για λόγους αρχής και ιδεολογίας, αντίθετο με την ιδέα των διεθνών κυρώσεων εν γένει.
Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Μινξίν Πέι, καθηγητής των Πολιτικών Επιστημών του Claremont McKenna College, στην ιστοσελίδα του BBC, στην περίπτωση του Ιράν οι Κινέζοι θα είχαν υποστηρίξει το εμπάργκο πετρελαίου στο Ιράν, αν αυτό είχε την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Το Πεκίνο όμως θεωρεί ότι η πρωτοβουλία για το εμπάργκο δεν διαθέτει την απαραίτητη διεθνή νομιμοποίηση, καθώς υποστηρίζεται μόνον από τις Ηνωμένες Πολιτείες και δυτικοευρωπαϊκά κράτη.
Επιπλέον η Κίνα ανέκαθεν πίστευε ότι οι Αμερικανοί κρίνουν με δύο μέτρα και σταθμά, καθώς από τη μια κάνουν ότι μπορούν για να παρεμποδίσουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, με θεμιτά και αθέμιτα μέσα αλλά και οικονομικές κυρώσεις, ενώ από την άλλη αγνοούν το ζήτημα του πυρηνικού οπλοστασίου του Ισραήλ, που αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός εταίρος, την ώρα που η Τεχεράνη απειλείται και με στρατιωτικά αντίμετρα. Γι αυτό ακριβώς και η Κίνα ακολουθεί τη Μέση οδό, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα του Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο, αρκεί η Τεχεράνη να συμμορφώνεται με τους κανόνες της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ). Γενικότερα το Πεκίνο υποστηρίζει τις κυρώσεις κατά του Ιράν στο βαθμό που αυτές το ωθούν να τιμά τις υποχρεώσεις του, σύμφωνα πάντα με το διεθνές δίκαιο.
Παράλληλα όμως η Κίνα φροντίζει να μην δυσαρεστεί κάποιους από τους σημαντικότερους εμπορικούς της εταίρους, όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, που έχουν φυσικά πολύ μεγαλύτερη σημασία για το Πεκίνο, απ’ ότι οι σχέσεις με το Ιράν. Μετά την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Αμερική είναι η δεύτερη μεγαλύτερη αγορά για τις εξαγωγές της Κίνας. Η Ουάσινγκτων έχει όλα τα μέσα για να κάνει τη ζωή δυσάρεστη για τους Κινέζους, αν αντιληφθεί και πιστέψει ότι το Πεκίνο ηθελημένα προσπαθεί να υπονομεύσει τις αμερικανικές προσπάθειες για ματαίωση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Τα πράγματα περιπλέκονται ακόμη περισσότερο επειδή η Κίνα έχει καλλιεργήσει σε βάθος τις σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία, το βασίλειο είναι η χώρα που πουλά το περισσότερο πετρέλαιο από κάθε άλλη στην Κίνα. Πρόσφατα ο Κινέζος πρωθυπουργός Γουέν Τζιαμπάο επισκέφθηκε τη Σαουδική Αραβία με στόχο να εμβαθύνει τις σχέσεις των δύο πλευρών. Η Σαουδική Αραβία είναι πολύ σημαντικότερη για την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας από το Ιράν. Γι αυτό και οι Κινέζοι δεν θέλουν με κανένα τρόπο να διαταράξουν τις σχέσεις τους με το Ριάντ.
Στο Πεκίνο, οι πραγματιστές μέλη της ηγεσίας γνωρίζουν ότι η εντεινόμενη πίεση στο εσωτερικό του Ισραήλ να εξαπολύσει προληπτική στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν και ειδικά των πυρηνικών του εγκαταστάσεων, καθιστά τις πιο αυστηρές κυρώσεις που θα πονέσουν το Ιράν, ίσως το αποτελεσματικότερο μέτρο αποτροπής μιας μεγάλης καταστροφής στην περιοχή, με τεράστιες γεωστρατηγικές και οικονομικές επιπτώσεις. Ένας πόλεμος στο Ιράν μπορεί να κλείσει για πολύ καιρό τα Στενά του Ορμούζ στον Περσικό Κόλπο, προκαλώντας παγκόσμιο πετρελαϊκό σοκ.
Τελικά ίσως το Πεκίνο ακολουθήσει και πάλι τη μέση οδό για να προστατέψει τα συμφέροντα του σε πολλαπλά μέτωπα, με μεγάλη όμως διστακτικότητα. Για να μην αποξενωθεί πλήρως από το Ιράν, η Κίνα πιθανόν να τηρήσει την ίδια μέχρι σήμερα στάση για το εμπάργκο πετρελαίου. Αν όμως άλλοι μεγάλοι εισαγωγείς ιρανικού πετρελαίου, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα αποφασίσουν να συμμετάσχουν στο εμπάργκο, τότε το Πεκίνο θα αρχίσει να μειώνει τις ποσότητες πετρελαίου που εισάγει από το Ιράν επικαλούμενο διάφορα προσχήματα, ώστε να μην φανεί ότι υπονομεύει τα σχέδια της Δύσης για απομόνωση και ασφυκτική οικονομική πίεση στο Ιράν. Παράλληλα η Κίνα θα σπεύσει να εξασφαλίσει από τους Σαουδάραβες της διαβεβαίωση ότι θα αναπληρώσουν τις ποσότητες πετρελαίου που δεν θα εισάγει από το Ιράν. Αν όμως το Ισραήλ χάσει την υπομονή του και αποφασίσει να χτυπήσει το Ιράν, αγνοώντας την αντίθεση των Αμερικανών, και η Κίνα θα υποστεί τις καταστροφικές συνέπειες ενός πολέμου για τον οποίο δεν θα μπορεί να κάνει και πολλά πράγματα.