Φανταστείτε το συνολικό πλούτο του πλανήτη ως αναποδογυρισμένη πυραμίδα που υψώνεται στον ουρανό: Στο έδαφος βρίσκονται τα χειροπιαστά περιουσιακά στοιχεία: ακίνητα και χρυσάφι. Στη κορυφή, το νέφος των εξωτικών – ή «τοξικών» - παραγώγων. Ενδιάμεσα αναπτύχθηκαν όλο και μεγαλύτεροι ομόκεντροι κύκλοι: νομίσματα, ρευστά διαθέσιμα, μετοχές, ομόλογα...
Η οικονομική ανάπτυξη, η περιβόητη αύξηση του ΑΕΠ, δεν είναι τίποτα άλλο από την μεγέθυνση του πλούτου από την αρχική βάση. Η δημιουργία αξίας, είπε όταν παράγεις αυτοκίνητα είτε όταν επινοείς δολάρια σε ένα τερματικό της FED (της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας), «ανεβάζει» την οικονομία σε έναν ανώτερο «κύκλο» με μεγαλύτερο «τζίρο» αλλά λιγότερο στέρεη υπόσταση: Κάθε ανώτερο στρώμα είναι πιο εκτεταμένο, αλλά όχι τόσο απτό και ασφαλές όσο το προηγούμενο.
Η μήτρα της Γης και του Χρυσού, γέννησαν - με τη βοήθεια της Πίστης και της ανάγκης για Κατανάλωση - νομίσματα στην αρχή, μετά μετοχές, ομόλογα, funds, παράγωγα. Αυτά τα τελευταία αύξησαν την αξία του συνολικού πλούτου με γεωμετρικό ρυθμό τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Η βάση παρέμενε απείρως μικρότερη, αλλά για χρόνια κανείς δεν ανησυχούσε για αστάθεια. Όταν η κρίση όμως έδειξε ότι η πίστωση γιγαντώθηκε τόσο που ο πραγματικός πλούτος δεν μπορεί να την υποστηρίξει, μπήκε μπρος η αντίστροφη διαδικασία.
Γαία πυρί μιχθήτω
Τα πιο άuλα από αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, τα παράγωγα, τα οποία ήταν στα «πιο ψηλά» νέφη της οικονομίας, ήταν τα πρώτα που είδαν την αξία τους να καταρρέει όταν η κρίση έδειξε τη γύμνια του συστήματος. Το κεφάλαιο αντιδρώντας άρχισε να ανασυντάσσεται: Σαν τα ηλεκτρόνια που όταν δεν έχουν αρκετή ενέργεια πρέπει να κατέβουν στοιβάδα και να πάνε πιο κοντά στην έλξη του πυρήνα αν θέλουν να παραμείνουν στο παιχνίδι, έτσι κι ο πλούτος αναζητά ασφαλέστερες, πιο χειροπιαστές κατηγορίες - αν θέλει να έχει πιθανότητες να διατηρήσει την αξία του και την ισχύ του.
Το «παλιό», το «έξυπνο» και το «δικτυωμένο» χρήμα ξεφορτώνεται τις πιο εφήμερες αξίες και τοποθετείται σε πιο χειροπιαστά αγαθά: Τα παράγωγα γίνονται ομόλογα, οι μετοχές γίνονται ρευστά διαθέσιμα και πρώτες ύλες, κεντρικές τράπεζες πωλούν τα μέχρι χθες σκληρά νομίσματα και αγοράζουν χρυσό. Η «επιστροφή στα θεμελιώδη» που βλέπουμε έχει και πιο αναχρονιστικές εκφάνσεις. Ο Γουώρεν Μπάφετ, ο πιο σοφός υποτίθεται επενδυτής των τελευταίων δεκαετιών αγόρασε αυτή την εβδομάδα στην πιο ακριβή συμφωνία της καριέρας του ένα σιδηρόδρομο! (Αν και για αυτή την αγορά ιδιαίτερο ρόλο μάλλον έπαιξε η αδιαφανής φορολογική νομοθεσία της έδρας του σιδηροδρόμου, της πολιτείας του Delaware. Είναι πιο αδιαπέραστη από του Λιχτενστάιν ή των υπεράκτιων φορολογικών παραδείσων)
Τι γίνεται με τη πλέον χειροπιαστή κατηγορία πλούτου και πόσο με αφορά;
Για δεκαετίες οι επενδυτές σνόμπαραν το χρυσό καθώς δεν παρήγαγε μέρισμα, ούτε σημαντικές υπεραξίες - ενώ όσο δεν φαινόταν να απειλεί κάτι την πίστη στο σύστημα, η προστασία που προσφέρει ο χρυσός, δεν είχε αντικείμενο. Σήμερα αυτά αλλάζουν...Ένα χρόνο μετά τη κατάρρευση της Πίστης, ο κόσμος δεν έχει ΑΚΟΜΑ συμφωνήσει σε ΠΟΙΑ αξία μπορεί να έχει εμπιστοσύνη. Έτσι - ξαφνικά αλλά όχι απροειδοποίητα - ο χρυσός λάμπει ξανά.
Την εβδομάδα που πέρασε, η κεντρική τράπεζα της Ινδίας ανακοίνωσε την αγορά 200 τόνων χρυσού από τα αποθέματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, έναντι 6,7 δισ. δολαρίων ή 1045 δολάρια την ουγκιά. Η τιμή έθεσε μια νέα βάση προσδοκιών για την τιμή του χρυσού, ένα... νέο, ψηλότερο επίπεδο στήριξης όπως λένε οι αναλυτές... Ένα νέο ράλι ακολούθησε την ανακοίνωση, που ύψωσε την τιμή spot κοντά στα 1100 δολάρια.
Άραγε θα γίνει (πάλι) ο χρυσός η «μάρκα» ή το «προμέτοχο» βάση του οποίου θα «μετρηθούν» οι οικονομίες στην επόμενη οικονομική αρχιτεκτονική; Δεν είναι απίθανο, ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι όλες οι ισχυρά αναδυόμενες χώρες της Ασίας τοποθετούνται σε χρυσό με ιδιαίτερο κέφι. Δεν είναι μόνο η Ινδία που στοιχηματίζει επιθετικά. Το Πεκίνο ανακοίνωσε ότι αύξησε τα αποθέματά του σε πέντε μόλις χρόνια από 600 τόνους σε χίλιους.
Μήπως οι ιδιώτες θα έπρεπε να πάρουν σήμα από τις κεντρικές τράπεζες και να κάνουν το ίδιο; Οι Κινέζοι ξεκίνησαν: ανταποκρινόμενοι και στη συνδυασμένη πειθώ καθεστώτος / διαφήμισης αγοράζουν κομματάκια του πολύτιμου μετάλλου ακόμη κι από τα ταχυδρομεία (και φασούλι το φασούλι, όταν έχεις το πληθυσμό «κτίζεις» βουνά χρυσού τύπου Ιντιάνα Τζόουνς - ξέρετε τι λένε για το τί γίνεται αν φτύσουν ταυτόχρονα όλοι οι Κινέζοι).
Όσο για τους δυτικούς; δεν έχουνε ακόμη «μπει στο τριπάκι». Προς το παρόν δείχνουν αντίσταση...
Στο βασίλειο της Φίνος
Το υπόγειο της Τράπεζας της Ελλάδος έχει μωσαϊκά, φοριαμούς και επιχρίσματα που μοιάζουν να μην έχουν αντικατασταθεί από την εποχή που ο Αριστοτέλης Ωνάσης ήταν φέρελπις τυχοδιώκτης. Το σύμπαν των workstations και των μοντέρνων διαχωριστικών έχει περάσει και προσπεράσει τα έγκατα του ιστορικού κτιρίου της Πανεπιστημίου. Πίσω από το γκισέ, το κάγκελο και το παχύ γυαλί, η υπάλληλος ανταλλάσσει χρυσές λίρες με ευρώ. "Έχουν αυξηθεί οι πολίτες που σας επισκέπτονται;" ρωτώ "- Ναι αλλά κυρίως για να πουλήσουν".
Με τιμή αγοράς από την τράπεζα στα 167 ευρώ, πολλοί ξέθαψαν τις λίρες τους για να τις ανταλλάξουν με ευρώ... Στο κάτω κάτω ο χρυσός έχει κάνει άλμα 21% φέτος, δεν μοιάζει με "επένδυση ευκαιρίας". (Τιμή αγοράς για 7,3 γραμμάρια χρυσού 200 ευρώ.)
Άσε που σε περίπτωση αγοράς, αν αλλάξεις γνώμη ακόμη και πριν «απομακρυνθείς από το ταμείο», η τράπεζα θα αγοράσει την λίρα που μόλις σου πούλησε για 200 ευρώ, για μόλις 166 ευρώ - έχεις χάσει δηλαδή το 17% της τοποθέτησής σου τη στιγμή που το αγοράζεις - ούτε ιταλικό αυτοκίνητο. Εγκλωβισμένος με το καλημέρα; Δεν το περιμένεις αυτό από μια τοποθέτηση που έγινε θρύλος για την αντίστασή της στο χρόνο.
Η Tράπεζα της Eλλάδος πουλάει μόνο χρυσές λίρες κοπής Αγγλίας. Αν θέλετε να μετατρέψετε 50 χιλιάδες ευρώ σε χρυσό, θα φύγετε με ένα μασουράκι 250 χρυσών νομισμάτων. Η αγορά ράβδων μεγαλύτερης αξίας δεν είναι επιλογή. "Αν έχετε ράβδους που θέλετε να πουλήσετε μπορείτε να τις φέρετε" είπε η υπάλληλος. "...Αλλά η Τράπεζα της Ελλάδος δεν διαθέτει τις ράβδους της στο κοινό". (Ε δε θα πάρει ούτε και τις δικές μου – το οτι δεν έχω είναι λεπτομέρεια.)
Η ζυγαριά...
Οι υπέρμαχοι των επενδύσεων σε χρυσό, αναφέρουν και ένα άλλο επιχείρημα που κατά τη γνώμη τους λέει ότι ο χρυσός έχει ακόμα μεγάλα περιθώρια προς τα πάνω:
Η Αμερικανική FED, τιμολογεί το χρυσό στο ένα εικοστό της spot τιμής του. Άρα αν αποφασίσει κάποια στιγμή να ελαφρώσει την εικόνα των χρεών της, στα πλαίσια ίσως ενός νέου σχεδιασμού του συστήματος, μπορεί να προχωρήσει σε ανατίμηση της ονομαστικής αξίας του χρυσού που διατηρεί, την πρώτη ανατίμηση από την δεκαετία του 70. Και αυτή η πιθανότητα μόνο καλό θα κάνει λένε στην τιμή του χρυσού στις διεθνείς αγορές.
Σίγουρα η κατάρρευση των αγορών και το τύπωμα νέου χρήματος πλήττει την εμπιστοσύνη στα «χάρτινα» νομίσματα, και το πλήρες αποτέλεσμα δεν έχει ακόμα αποτυπωθεί. Ο χρυσός ήταν παραδοσιακά η εξασφάλιση σε μια τέτοια πιθανότητα όπως και για ενδεχόμενα υπερπληθωρισμού.
Αλλά σε αυτή τη φάση, η οικονομία της Δύσης ανησυχεί ακόμη περισσότερο για το ακριβώς αντίθετο, τον αποπληθωρισμό. Την κατάσταση δηλαδή στην οποία σε μια υποτονική οικονομία πέφτουν η παραγωγή, η απασχόληση, και οι τιμές...
Ένα άλλο επιχείρημα εναντίον της επένδυσης σε χρυσό είναι ότι ΚΑΙ αυτή η αγορά, είναι γεμάτη ισχυρούς κερδοσκόπους που κινούνται πιο γρήγορα από τον αποταμιευτή. Η ρευστότητα που έχει κατακλύσει το χρηματοοικονομικό τοπίο, δημιουργεί φούσκες σε πολλές αγορές. Και αυτό σκιάζει τις πρόσφατες εκτιμήσεις για εύρος τιμής μεταξύ 1200 με 1500 δολαρίων.
Η αλήθεια λοιπόν είναι κάπου στην μέση. Λίγος χρυσός ποτέ δεν έβλαψε. Ακόμη κι αν υποχωρήσει μεσοπρόθεσμα, σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα οι προοπτικές του δείχνουν καλές. Στη χειρότερη περίπτωση που το απόθεμά σας ξεχαστεί και ανακαλυφθεί από κάποιο απόγονο, θα έχετε μιαν ευχή όπου κι αν είστε...