ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ


Καταστρέφονται αγιογραφίες του Κόντογλου στον Άγ Χαράλαμπο Πεδίου του Άρεως

Χτισμένος στο ανατολικό άκρο του Πεδίου του Άρεως, ανάμεσα σε πεύκα και κυπαρίσσια, ο Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους αποτελεί εδώ και δεκαετίες μία εκκλησία αναφοράς για την Αθήνα, την τέχνη και τη ζώσα ιστορία της ορθοδοξίας, καθώς η αγιογράφησή της έχει γίνει «δια χειρός Φώτη Κόντογλου», του επιδραστικότερου ζωγράφου/αγιογράφου της σύγχρονης Ελλάδας που συνέλαβε και υπηρέτησε την ιδέα της επανασύνδεσης της αγιογραφίας με τα αυθεντικά βυζαντινά πρότυπα.

 
Χτισμένος στο ανατολικό άκρο του Πεδίου του Άρεως, ανάμεσα σε πεύκα και κυπαρίσσια, ο Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους αποτελεί εδώ και δεκαετίες μία εκκλησία αναφοράς για την Αθήνα, την τέχνη και τη ζώσα ιστορία της ορθοδοξίας, καθώς η αγιογράφησή της έχει γίνει «δια χειρός Φώτη Κόντογλου», του επιδραστικότερου ζωγράφου/αγιογράφου της σύγχρονης Ελλάδας που συνέλαβε και υπηρέτησε την ιδέα της επανασύνδεσης της αγιογραφίας με τα αυθεντικά βυζαντινά πρότυπα.

Το έργο του Φώτη Κόντογλου στον Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους, «το πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα της εκκλησιαστικής ζωγραφικής του Κόντογλου»[1], αντιμετωπίζει σήμερα τον κίνδυνο της ολοκληρωτικής καταστροφής, ηττημένο από την υγρασία και τις κακές εργασίες συντήρησης που είχαν γίνει στο παρελθόν.

Τμήματα του διάκοσμου της οροφής έχουν ήδη καταρρεύσει, η Πλατυτέρα στην κόγχη έχει εμφανή σημάδια θρυμματισμού και απολέπισης, ενώ σε πολλά σημεία των πλευρικών τοίχων παρατηρούνται ρωγμές που μεταφέρουν την υγρασία στο υπόστρωμα των τοιχογραφιών, δημιουργώντας κουφώματα, εντάσεις, θρυμματισμούς και αποκολλήσεις επιχρισμάτων.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΤΟΥ

Ο Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους στο Πεδίον του Άρεως ανεγέρθηκε μεταξύ των ετών 1928 – 1936 στη θέση μεταβυζαντινού ναού με δαπάνες προσφύγων από τη Μικρά Ασία, οι οποίοι είχαν κατοικήσει στην ευρύτερη περιοχή του Πολυγώνου. Ο Φώτης Κόντογλου, αν και περιζήτητος αγιογράφος τη δεκαετία του ’50, δέχτηκε να αναλάβει την «ιστόρηση» του σχετικά μικρού αυτού ναού, καθώς, καταγόμενος και ο ίδιος από το Αϊβαλί, ταυτίστηκε με τους «φυγάδες μικρασίας και βωμούς και ιερά λιπόντες».

Η εικονογράφηση διήρκησε τέσσερα χρόνια (1954 – 1958). Ξεκίνησε από τον κόγχη με τη Θεοτόκο στον τύπο της Βλαχερνίτισσας (1954) και ακολούθησε ένα χρόνο αργότερα η εικονογράφηση του τρούλου σε τρεις χρωματικές ζώνες: τον Παντοκράτορα σε ερυθρωπό βάθος, έναν κύκλο κυανόμαυρο και έναν πράσινο, ανάλογο με το χρωματικό βάθος της Πλατυτέρας.

Ιδιαίτερη φροντίδα έχει η απεικόνιση στα σφαιρικά τρίγωνα των Ευαγγελιστών με φανταστικά οικοδομήματα, ζωγραφισμένα με λεπτομερή σχεδίαση και αρμονικά χρωματισμένα. Η εικονογράφηση του ναού περιλαμβάνει σκηνές από το Δωδεκάορτο (Μεταμόρφωση, Ανάσταση, Κοίμηση), εκτεταμένες παραστάσεις από το μαρτύριο του Αγίου Χαραλάμπους και μεγάλο αριθμό μεμονωμένων μορφών Αποστόλων, ιεραρχών, μαρτύρων και οσίων.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το ζωγραφικό σύνολο του τέμπλου, καθώς αυτό είναι χτιστό, δεν αποτελείται δηλαδή από φορητές δεσποτικές εικόνες, αλλά από εξαιρετικές τοιχογραφίες, τις οποίες ο Κόντογλου ενέταξε σε ένα σύνολο που αναπαριστά ζωγραφικά την αρχιτεκτονική του τέμπλου με ερυθρωπούς κιονίσκους και πράσινα κιονόκρανα. Το επιστύλιο θυμίζει περισσότερο επίτιτλο χειρογράφου, ενώ στο κάτω μέρος υπάρχει ζωγραφισμένη ποδέα. Όλες οι δεσποτικές εικόνες έχουν πράσινο έδαφος και μαύρο κάμπο, ακολουθώντας μεταβυζαντινά πρότυπα.

ΠΩΣ ΦΤΑΣΑΜΕ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ

Σύμφωνα με τα αρχεία της 1ης Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων στον ναό πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης το 1996 από το τμήμα Αρχαιολογικών Χώρων και Μνημείων της Διεύθυνσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων που υπάγεται στη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι εργασίες επαναλήφθηκαν μετά το σεισμό του 1999, ο οποίος προκάλεσε σοβαρές βλάβες στον ναό.

Τον Απρίλιο του 2005 υποβλήθηκε στην Εφορία νέο αίτημα για εκτέλεση εργασιών στις τοιχογραφίες και το κτήριο «χωρίς να καταστεί εφικτή η ανάληψη του έργου».

Το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο του ναού επανήλθε με νέα αναφορά το 2008, καθώς οι ρηγματώσεις και οι αποφλοιώσεις στις τοιχογραφίες επιδεινώνονταν και η Εφορία έστειλε τότε για αυτοψία αρχαιολόγο και συντηρητή οι οποίοι διαπίστωσαν «φθορές, ρηγματώσεις, απολεπίσεις και αποκολλήσεις της ζωγραφικής επιφάνειας, διάσπαρτες σε πολλά σημεία του ναού, οφειλόμενες μάλλον σε αυξημένη υγρασία», ενώ θεώρησαν πιθανό οι φθορές να είχαν επιταθεί από τις εργασίες στερέωσης που είχαν γίνει μετά τον σεισμό με χρήση οπλισμού και τσιμεντοκονίας.

Παρά την ανησυχητική εικόνα που διαπίστωσαν οι ειδικοί στην αυτοψία τους, η 1η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων δήλωσε αδυναμία να αναλάβει την εκτέλεση των απαραίτητων εργασιών αποκατάστασης, σημειώνοντας ότι «δεν υπάρχει διαθέσιμο ειδικευμένο προσωπικό». Ζήτησε δε από το τμήμα Αρχαιολογικών Χώρων και Μνημείων να αναλάβει την υπόθεση, το οποίο όμως σιώπησε.

Ακολουθεί μία μακρά περίοδος ασθενείας και τελικά κοίμησης του Αρχιμανδρίτη και προέδρου του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου του ναού μέχρι τον Μάρτιο του 2019 οπότε καταρρέει μεγάλης έκτασης επίχρισμα από την οροφή και σημαίνει συναγερμός.

Το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο, απογοητευμένο από την προγενέστερη αντιμετώπιση του Υπουργείου Πολιτισμού, απευθύνεται σε ιδιωτική τεχνική εταιρεία για την υποβολή πρότασης ώστε να σταματήσει τουλάχιστον η περαιτέρω καταστροφή των τοιχογραφιών, ενώ ο Σύλλογος κατοίκων Πεδίου του Άρεως «Αθηνά» και η «Κίνηση Γονέων» Πεδίου του Άρεως αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για την κινητοποίηση των αρμοδίων αρχών, βρίσκοντας ευήκοα ώτα καταρχάς στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών και στο πρόσωπο του Πρωτοσύγκελου π.Συμεών Βολιώτη, ο οποίος ζήτησε την άμεση εκτίμηση των καταστροφών από τον επικεφαλής των τεχνικών υπηρεσιών της Αρχιεπισκοπής και την κατάρτιση σχεδίου για τη σωτηρία του ναού.

ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΩΤΗΡΙΑ (;)

Οι πρώτες εκτιμήσεις κάνουν λόγω για την ανάγκη διάνοιξης μίας τάφρου περιμετρικά του ναού για την αποστράγγιση των νερών (μία μέθοδος που έχει εφαρμοστεί αποτελεσματικά σε πολλούς ναούς οι οποίοι έχουν χτιστεί απευθείας στο χώμα) ως πρώτο βήμα για το σταμάτημα των καταστροφών και εν συνεχεία εργασίες αποκατάστασης που σίγουρα θα είναι χρονοβόρες και κοστοβόρες, καθώς θα πρέπει να γίνουν από ειδικευμένους τεχνικούς με την επιστασία της Αρχιεπισκοπής και του Υπουργείου Πολιτισμού.

Η τέχνη του Φώτη Κόντογλου, καθολικά αναγνωρισμένη στις μέρες μας ως εμβληματικό κεφάλαιο της ελληνικής εικαστικής δημιουργίας, θα έπρεπε αδιαπραγμάτευτα να προστατεύεται ως μνημείο εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Στην περίπτωση του Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους προφανώς έχουν υπάρξει λάθη, αστοχίες και αδράνεια, αλλά ακόμα και τώρα δεν είναι πάρα πολύ αργά.
Το Εκκλησιαστικό Συμβούλιου του Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους, οι κάτοικοι και οι φίλοι του Πεδίου του Άρεως ζητούν την ενεργοποίηση όλων για να καταστεί εφικτό το αυτονόητο:
Να μην αφεθεί στην ολική καταστροφή και τη λήθη ένα αριστούργημα του ελληνικού πολιτισμού.

ΠΗΓΕΣ

Νίκου Ζία, Φώτης Κόντογλου, Αlpha Bank, Αθήνα, 2015.
Συλλογικό, Επιμέλεια: Χρήστος Μάργαρίτης, Φώτης Κόντογλου. Από τον Λόγο στην Έκφρασι, Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα, 2015.
Αλληλογραφία Εκκλησιαστικού Συμβουλίου Ι.Ν. Αγίου Χαραλάμπους με Υπουργείο Πολιτισμού.
________________________________________
[1] Νίκος Ζίας, ομότιμος καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Πηγή: postmodern.gr


Αποκολλήσεις και απολεπίσεις στην Πλατυτέρα του Ι.Ν Αγίου Χαραλάμπους
Πεδίου του Άρεως. Φωτογραφία: DNK 2019.



Ρηγματώσεις και απολεπίσεις στη νότια πλευρά του ναού και την οροφή.
Φωτογραφία: DNK 2019.



Πτώση ολόκληρων κομματιών της ψευδοροφής του ναού. Φωτογραφία: DNK 2019.



Το επίχρισμα του δεξιού κλίτους έχει καταρρεύσει σε μεγάλο ποσοστό και οι υπεύθυνοι του ναού έχουν τοποθετήσει έναν καμβά για να προστατεύσει τους πιστούς από περεταίρω πτώσεις. Οι ζημιές και στο αριστερό κλίτος είναι εμφανείς. Φωτογραφία: DNK 2019.



Πλευρά του τέμπλου. Ολοκληρωτική καταστροφή τμήματος του ζωγραφικού διάκοσμου.
Φωτογραφία: DNK 2019.


Υγρασία και άλατα καταστρέφουν τις τοιχογραφίες. Φωτογραφία: DNK 2019.


Ο Παντοκράτορας στον τρούλο έχει χάσει την έντασή του αλλά και ολόκληρα κομμάτια του επιχρίσματος. Φωτογραφία: DNK 2019.


Η ειδυλλιακή εξωτερική εικόνα του Αγίου Χαραλάμπους Πεδίου του Άρεως.
Φωτογραφία: DNK 2019.





 
Συνεχίζεται η δικαστική διαμάχη για την πατρότητα του «Stairway to Heaven»
Συμμάχους στην κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται ότι βρήκε το συγκρότημα των Led Zeppelin καθώς υπήρξαν καταθέσεις...
17.08.2019, 15:10
Πέθανε ο ηθοποιός Πίτερ Φόντα
Ο αμερικανός ηθοποιός Πίτερ Φόντα, γιος του θρύλου του αμερικανικού κινηματογράφου Χένρι Φόντα και μικρός...
17.08.2019, 07:49
Homo sapiens και προϊστορικές αρκούδες : Η σκληρή μάχη για τα σπήλαια
Οι αρκούδες των σπηλαίων (Ursus spelaeus) ήταν ένα είδος που ζούσε στην Ευρώπη και στην Ασία, έχοντας κοινό...
16.08.2019, 17:57
Το τρέιλερ της νέας μικρού μήκους του Γιώργου Λάνθιμου (Video)
Λίγους μήνες μετά την οσκαρική διαδρομή του με την «Ευνοούμενη», ο Γιώργος Λάνθιμος επιστρέφει με μια νέα...
15.08.2019, 10:14
Πέθανε ο ιστορικός και ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Σβολόπουλος
Πέθανε σε ηλικία 81 ετών, ο ιστορικός, πανεπιστημιακός και πρώην πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, Κωνσταντίνος...
14.08.2019, 13:12
Νέος Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου ο Δημήτρης Λιγνάδης
Ο Δημήτρης Λιγνάδης είναι αριστούχος απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και της...
13.08.2019, 15:34
Ιταλία: Ο «θησαυρός της μάγισσας» βρέθηκε σε ανασκαφή στην Πομπηία
Η Πομπηΐα φαίνεται πως δεν θα σταματήσει να μας εκπλήσσει, με τα ευρήματα που κάθε φορά αποκαλύπτονται από...
13.08.2019, 08:43
Ανοικτά μουσεία κι αρχαιολογικοί χώροι για την πανσέληνο Δεκαπενταύγουστου
Οι εκδηλώσεις σε περίπου 100 μουσεία, μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους που άρχισαν την Κυριακή 11 Αυγούστου...
12.08.2019, 17:39
Δύο ασύλητοι μυκηναϊκοί τάφοι ήλθαν στο φως στην Νεμέα (pics)
Στους τάφους ανακαλύφτηκαν ίχνη από ταφές και κτερίσματα.
11.08.2019, 18:44
Φεστιβάλ Καστελόριζου: Ο Καραγκιόζης στην άκρη του Αιγαίου
Στο ανατολικότερο άκρο της Ελλάδας και της Ευρώπης, εκεί όπου κάποιοι ...«φυλάνε ακόμα Θερμοπύλες»...
11.08.2019, 09:23

1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | ... | 25  Επόμενη

Σχόλια Αναγνωστών
Αποστολή Παραπόνων
Παρακαλούμε να είστε ευγενικοί και να σέβεστε τους συνομιλητές σας. Αποφύγετε τις ύβρεις και τους χαρακτηρισμούς. Προστατέψτε τα προσωπικά σας δεδομένα. Αν κρίνετε ότι το περιεχόμενο της ιστοσελίδας είναι παράνομο ή προσβάλει οποιοδήποτε δικαίωμα σας, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας. Θα απαντήσουμε στο αίτημα σας το συντομότερο δυνατόν.